Кіріспе
1812 жылғы Ресейге жасалған француз шабуылы кезінде болған Островно шайқасы – 1812 жылғы 25 шілдеде Неаполь патшасы Жоахим Мурат басқарған француз әскерлері мен генерал Остерман Толстой басқарған орыс әскерлері арасындағы әскери қақтығыс. Шайқас орыс әскерлерінің майданнан шегінуімен аяқталды.
The Battle of Ostrovno was a military engagement that took place on 25 July 1812, between French forces under the command of King of Naples Joachim Murat and Russian forces under General Ostermann Tolstoy and ended with the Russian forces retreating from the battlefield.
Контекст
1812 жылдың маусым айының соңында Ресейге қарсы жорық басталғанда, император Наполеон I өзінің Grande Armée әскерімен бірқатар қоршау маневрлерін бастады. Ресей империясының әскерлерінің алдында Наполеонның Вильнадағы алғашқы маневрі, ешқандай шайқас болмай, сәтсіз аяқталды. Наполеон содан кейін Витебскке бағытталған екінші маневрді іске қосты, Барклай де Толли басқаратын Ресей армиясын орап өту мақсатында. Француз күштері Витебскке қарай әртүрлі бағыттармен жылжуымен, 25 шілдеде Витебсктен батысқа қарай 30 шақырым жердегі Островно маңында алғашқы ірі шайқас болды, онда генерал Этьен де Нанкутидің 1-ші кавалериялық резервтік корпусы орыс генералы Александр Иванович Остерман-Толстойдың әскерлерімен кездесті.
Шайқас
25 шілде күні таңертең генерал Нансути императордан алған бұйрыққа сәйкес Будилова ауылынан Островноға қарай екі дивизиясын жылжытты. Осы кезде осы сектордағы француз күштеріне басшылық ететін Мурат Бешанковичи ауылынан 8-ші жеңіл жаяу әскер полкінің екі батальонымен бірге шығып, Нансути позициясына бет алды. Мураттың артынан вице-король Эжен де Богарне бастаған IV армия корпусы келді, оған генерал Дельзон дивизиясы жетекшілік етті, ал генерал Брусье дивизиясы шамалы қашықтықта ілесіп келді. Мурат әлі шайқас алаңына келмеген кезде Нансутидің әскері ресейлік IV корпустың алғы шебімен кездесті, атап айтқанда генерал Чоглоковтың 11-дивизиясы, генерал Бахметьевтің 23-дивизиясы, сондай-ақ кейбір атты әскер және 66 данадан тұратын артиллериялық қолдау. Нансутидің қолбасшылығында Брюйердің жеңіл атты әскер дивизиясы (Жаккино, Пире және Ниенвьевский бригадалары) және Сен-Жерменнің ауыр атты әскер дивизиясы болды. Жауды ұстап тұру мақсатында және күштердің теңсіздігіне қарамастан, Нансути Пире бригадасын (16-шы шассёрлер және 9-шы шеволежерлер) сәтті шабуылға жіберді, бұл ресейлік алғы шепті ығыстырып, 150 әскер тұтқыны мен 8 артиллериялық құрылғыны қолға түсірді. Содан кейін Мурат майданға күштермен келді, екі жеңіл жаяу әскер батальонын орналастырды және Сен-Жерменнің кирасир дивизиясына жеке басшылық етті. Кирасирлер француз күштерінің оң жақ қанатына шабуыл жасаған орыс драгун полкін сәтті қарсы шабуылдап, кері қайтарған кезде Мурат өзінің қауіпті жағдайда екенін түсініп, генерал Дельзонға майданға жорылын жеделдету туралы бұйрық берді. Бірнеше шабуылдар жасалды, француздар Жакиноның атты әскер бригадасын және жаяу әскерін салса да, ресейліктер бекініп қалды. Өзінің сандық артықшылығын сезінген орыс қолбасшысы генерал Остерман-Толстой француздың екі қанатына да шабуыл жасап, оларды қос қоршауға алуға тырысты. Бірақ француздың 13-дивизиясы келген соң, орыс қолбасшысы шабуылдан бас тартып, шегінуге шешім қабылдады. Мурат қуғынға шығудан бас тартты, өйткені оның күштері жеткіліксіз болды және Брусье дивизиясы Дельзонның артында тым алыс болғандықтан оған сенуге болмады.
Нәтиже
Орыстар шайқас алаңынан шегінуге бекінді. Мұраттың жаудың 4000-5000 адамын өлтіріп, жаралап, 700-800 әскерін тұтқынға алғанын мәлімдеген үлкен-керең баяндамасына қарамастан, Ресейдің IV корпусы шамамен 2500 адамын өлтіріп, жаралап жоғалтты. Француздардың жалпы шығыны 3000-ға жуық деп есептеледі; 2-ші қарасиерлер полкі алты сағаттық артиллериялық оққа төтеп бергеннен кейін көп шығынға ұшырады (187 жылқысы жоғалды). Бұған қоса, Наполеон "алғы шептегі шайқас" деп атаған бұл қақтығыста француз генералы Руссельді орыс әскері деп жаңылысқан француз күзетшісі өлтірді.
Мәдени сілтемелер
Лев Толстой "Соғыс және бейбітшілік" романында шайқасты суреттейді.