Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының штаттар конституциясы Америка Құрама Штаттарында әр штаттың өз жазбаша конституциясы бар. Олар тек 4543 сөзден тұратын АҚШ Конституциясынан әлдеқайда ұзын. Барлық штаттық конституциялар 8000 сөзден асады, өйткені олар үкімет пен халық арасындағы күнделікті қарым-қатынастарды толығырақ сипаттайды. Ең қысқасы – Вермонт штатының конституциясы, ол 1793 жылы қабылданған және қазіргі уақытта 8295 сөзден тұрады. Ең ұзыны – Алабама штатының алтыншы конституциясы, ол 1901 жылы бекітілді, 345 000 сөзден тұрады, бірақ 2022 жылы қайта жазылды. Федералды және штаттық конституциялар – органикалық мәтіндер: олар АҚШ және штаттардың құқықтық және саяси ұйымдарының негізгі жобалары болып табылады. АҚШ Конституциясының Оныншы түзетуі (Құқықтар Жарлығының бөлігі) былай демелі: «Конституциямен АҚШ-қа берілмеген және оларға тыйым салынбаған өкілеттіктер тиісінше штаттарға немесе халыққа беріледі». Конституцияның 4-бабының Кепілдік ережесі «АҚШ осы Одақтағы әрбір штатқа Республикалық үкімет нысанына кепілдік береді» деп белгілейді. Бұл екі ереже штаттар АҚШ Конституциясы қабылданған кезде мемлекеттік заңның негізгі құжаттары – конституцияны қабылдауға кең өкілеттіктерді бермегенін көрсетеді. Әдетте, штаттық конституциялар штаттардың маңызды деп санайтын және оларды конституцияға, емес, қарапайым заңға енгізуге тиімді деп есептейтін мәселелердің кең ауқымын қарастырады. Көбінесе федералды Конституция үлгісінде жасалған олар штаттық үкіметтің құрылымын көрсетеді және әдетте құқықтар туралы жарғыны, губернатор басқаратын атқарушы билікті (көбінесе вице-губернатор және штаттық бас прокурор сияқты бір немесе бірнеше басқа лауазымды тұлғалармен), штаттық заң шығарушы орган мен штаттық соттарды, соның ішінде штаттық Жоғарғы сотты (кейбір штаттарда екі жоғары сот бар, біреуі азаматтық істер үшін, екіншісі қылмыстық істер үшін) белгілейді. Олар сонымен қатар әрбір тармақтың не істеу керектігі және оны қалай істеу керектігін жалпы үкіметтік тұрғыда анықтайды. Бұған қоса, көптеген басқа ережелер де қосылуы мүмкін. Көптеген штаттық конституциялар, федералды Конституциядан айырмашылығы, Құдайға дұға етумен басталады. Кейбір штаттар конституцияға түзетулерді бастама арқылы енгізуге рұқсат береді. Көптеген штаттар тарихы барысында бірнеше конституцияға ие болды. Америка Құрама Штаттарының аумақтары «ұйымдастырылған» және егер Америка Құрама Штаттары Конгресі Органикалық заң қабылдаса, өзін-өзі басқаруға құқылы. Бірлестік мәртебесіне ие емес 14 аумақтың екеуі – Гуам және АҚШ Виргин аралдары – ұйымдастырылған, бірақ өз конституцияларын қабылдамаған. Америка Самоасы деп аталатын бір аумақтың өз конституциясы бар. Қалған 13 ұйымдастырылмаған аумақта тұрақты халық жоқ және олар АҚШ үкіметінің тікелей бақылауында немесе әскери база ретінде жұмыс істейді. Пуэрто-Рико және Солтүстік Мариан аралдарының (CNMI) органикалық заңдары жоқ, бірақ олар жергілікті конституцияларға сәйкес жұмыс істейді. 1898 жылғы Париж шарты бойынша Пуэрто-Риконы сатып алуға байланысты Пуэрто-Рико мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас АҚШ Конституциясының IV бабымен реттеледі. CNMI-дегі конституциялық құқық бірқатар конституциялық құжаттарға негізделген, олардың ең маңыздысы – 1976 жылғы Америка Құрама Штаттарымен саяси одақта Солтүстік Мариан аралдарының одақтастығын құру туралы келісім, ол CNMI мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты бақылайды; және 1976 жылы әзірленген, CNMI халқы 1977 жылғы наурызда бекіткен, 1977 жылғы қазанда АҚШ үкіметі қабылдаған және 1978 жылдың 9 қаңтарынан бастап күшіне енген жергілікті одақтастық конституциясы. TOC
In the United States, each state has its own written constitution. They are much longer than the United States Constitution, which only contains 4,543 words. State constitutions are all longer than 8,000 words because they are more detailed regarding the day to day relationships between government and the people. The shortest is the Constitution of Vermont, adopted in 1793 and currently 8,295 words long. The longest was Alabama's sixth constitution, ratified in 1901, about 345,000 words long, but rewritten in 2022. Both the federal and state constitutions are organic texts: they are the fundamental blueprints for the legal and political organizations of the United States and the states, respectively. The Tenth Amendment to the United States Constitution (part of the Bill of Rights) provides that "The powers not delegated to the United States by the Constitution, nor prohibited by it to the States, are reserved to the States respectively, or to the people." The Guarantee Clause of Article 4 of the Constitution states that "The United States shall guarantee to every State in this Union a Republican Form of Government." These two provisions indicate states did not surrender their wide latitude to adopt a constitution, the fundamental documents of state law, when the U. S. Constitution was adopted. Typically state constitutions address a wide array of issues deemed by the states to be of sufficient importance to be included in the constitution rather than in an ordinary statute. Often modeled after the federal Constitution, they outline the structure of the state government and typically establish a bill of rights, an executive branch headed by a governor (and often one or more other officials, such as a lieutenant governor and state attorney general), a state legislature, and state courts, including a state supreme court (a few states have two high courts, one for civil cases, the other for criminal cases). They also provide general governmental framework for what each branch is supposed to do and how it should go about doing it. Additionally, many other provisions may be included. Many state constitutions, unlike the federal constitution, also begin with an invocation of God. Some states allow amendments to the constitution by initiative. Many states have had several constitutions over the course of their history. The territories of the United States are "organized" and, thus, self governing if the United States Congress has passed an Organic Act. Two of the 14 territories without commonwealth status — Guam and the United States Virgin Islands — are organized, but have not adopted their own constitutions. One unorganized territory, American Samoa, has its own constitution. The remaining 13 unorganized territories have no permanent populations and are either under direct control of the U. S. Government or operate as military bases. The commonwealths of Puerto Rico and the Northern Mariana Islands (CNMI) do not have organic acts but operate under local constitutions. Pursuant to the acquisition of Puerto Rico under the Treaty of Paris, 1898, the relationship between Puerto Rico and the United States is controlled by Article IV of the United States Constitution. Constitutional law in the CNMI is based upon a series of constitutional documents, the most important of which are the 1976 Covenant to Establish a Commonwealth of the Northern Mariana Islands in political union with the United States of America, which controls the relationship between the CNMI and the United States; and the local commonwealth constitution, drafted in 1976, ratified by the people of the CNMI in March 1977, accepted by the United States Government in October 1977, and effective from 9 January 1978. TOC
Конституциялардың тізімі
Төменде АҚШ-тағы штаттардың қазіргі конституцияларының тізімі берілген. Әрбір жазбада қолданыстағы конституцияның реттік нөмірі, қолданыстағы конституцияның ресми атауы, қолданыстағы конституцияның күшіне енген күні және қолданыстағы конституцияның шамамен ұзақтығы көрсетіледі. Сонымен қатар, қосымша аумаққа қатысты органикалық құралдардың сипаттамасы төменде келтірілген. Құрама Штаттарға қосылу алдында тәуелсіз мемлекеттер болған штаттардың конституциялары және Америка Азаматтық соғысына қатысқан бүлікші штаттардың конституциялары есепке алынбайды. Штаттардың конституциялары туралы жалпы ақпарат № Ресми атауы Күшіне ену күні Шамамен ұзындығы Ескертулер пішімі=күн/ай/жыл45,283 пішімі=күн/ай/жыл13,238 пішімі=күн/ай/жыл8,565 пішімі=күн/ай/жыл16,313 пішімі=күн/ай/жыл15,102 пішімі=күн/ай/жыл63,140 пішімі=күн/ай/жыл11,610 пішімі=күн/ай/жыл11,089 пішімі=күн/ай/жыл12,016 пішімі=күн/ай/жыл49,430 пішімі=күн/ай/жыл14,097 пішімі=күн/ай/жыл37,418 пішімі=күн/ай/жыл43,198 пішімі=күн/ай/жыл13,960 пішімі=күн/ай/жыл33,324 пішімі=күн/ай/жыл26,078 пішімі=күн/ай/жыл59,120 пішімі=күн/ай/жыл34,934 пішімі=күн/ай/жыл92,025 пішімі=күн/ай/жыл84,239 пішімі=күн/ай/жыл76,930 пішімі=күн/ай/жыл18,746 пішімі=күн/ай/жыл28,840 пішімі=күн/ай/жыл32,578 пішімі=күн/ай/жыл24,626 пішімі=күн/ай/жыл26,349 пішімі=күн/ай/жыл26,229 пішімі=күн/ай/жыл27,234 пішімі=күн/ай/жыл49,360 пішімі=күн/ай/жыл27,421 пішімі=күн/ай/жыл20,700 пішімі=күн/ай/жыл25,445 пішімі=күн/ай/жыл402,852 пішімі=күн/ай/жыл84,956 пішімі=күн/ай/жыл33,198 пішімі=күн/ай/жыл47,306 пішімі=күн/ай/жыл84,924 пішімі=күн/ай/жыл26,360 пішімі=күн/ай/жыл13,479 пішімі=күн/ай/жыл21,498 пішімі=күн/ай/жыл31,164 пішімі=күн/ай/жыл16,401 пішімі=күн/ай/жыл49,230 пішімі=күн/ай/жыл16,401 пішімі=күн/ай/жыл22,570 пішімі=күн/ай/жыл17,177 пішімі=күн/ай/жыл12,790 пішімі=күн/ай/жыл76,730 пішімі=күн/ай/жыл41,684 пішімі=күн/ай/жыл11,407
Федералды округтің жарғысы
Жоқ. Ресми атауы Күшіне ену күні Notesformat=mdy Колумбия округі штаттар мен аумақтар сияқты конституцияға емес, ірі қалалардың жарғыларына ұқсас жарғыға ие. Колумбия округінің өзін-өзі басқару туралы заңы Колумбия округінің кеңесін құрады, ол бүкіл округті басқарады және ірі қалалар сияқты белгілі бір өкілеттіктерге ие. Конгресс округ үстінен толық билікке ие және жарғыға, сондай-ақ Кеңес қабылдаған кез келген заңға өзгерістер енгізе алады. Колумбия округінің штат мәртебесіне қол жеткізуге жасалған әрекеттерге 1982, 1987 және 2016 жылдары окруқты "Жаңа Колумбия штаты" деп атаған үш конституция жобасын дайындау кірді.
The District of Columbia has a charter similar to charters of major cities, instead of having a constitution like the states and territories. The District of Columbia Home Rule Act establishes the Council of the District of Columbia, which governs the entire district and has certain devolved powers similar to those of major cities. Congress has full authority over the district and may amend the charter and any legislation enacted by the Council. Attempts at statehood for the District of Columbia have included the drafting of three constitutions in 1982 1987, and 2016 all referring to the district as the "State of New Columbia".
Қауымдастық және аумақтық конституциялар
Пуэрто-Рико Комонвелтінің Конституциясы, 1952 жылғы 25 шілде. Оны Пуэрто-Рико сайлаушылары 1952 жылғы 3 наурызда өткен референдумда бекітті, ал АҚШ Конгресі мақұлдады. Солтүстік Мариана аралдарының Комонвелті Конституциясы 1976 жылы Сайпанда конституциялық конвенцияда бас қосқан тридцать тоғыз сайланған делегаттар тарапынан әзірленді. Олардың ұсынған Конституциясы Солтүстік Мариана аралдарының сайлаушылары тарапынан 1977 жылғы 6 наурызда ратификацияланды және 1978 жылғы 9 қаңтарда күшіне енді. Келісімнің 202-бабының талаптарына сәйкес, Солтүстік Мариана аралдарының Конституциясы АҚШ Үкіметі тарапынан президентке ұсынылған күннен бастап алты ай өткен соң мақұлданған деп есептелді. Алты айлық мерзім 1977 жылғы 22 қазанда аяқталғаннан кейін, Президент Картер Солтүстік Мариана аралдарының Конституциясы мақұлданды деп жариялайтын жарлық шығарды. Америка Самоасының Конституциясына 1960 жылғы конституциялық конвенцияның 68 мүшесі қол қойды және ол 1960 жылғы 27 сәуірде АҚШ Ішкі істер министрі Фред Эндрю Ситон тарапынан бекітілді. Ол 1960 жылғы 17 қазанда күшіне енді. Конституцияға бірнеше түзетулер 1966 жылғы жалпы сайлауда референдум арқылы, содан кейін 1967 жылғы 2 маусымда Ішкі істер министрі Стюарт Удалл тарапынан бекітілді және 1967 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.
Органикалық актілер
Гуам территориясының өз конституциясы жоқ, бірақ ол 1950 жылғы Гуам азаматтық кодексі және басқа да федералдық заңдар негізінде жұмыс істейді. АҚШ-тың Виргин аралдары, енбеген ұйымдастырылған территория болып табылады, олардың өз конституциясы жоқ, оның орнына түрлі федералдық заңдарға сүйенеді. АҚШ Виргин аралдарының саясаты туралы көріңіз.