Деванагари және басқа да үнді жазуларын латын әрпіне көшіру
ISO 15919
ISO 15919: Деванагари және басқа үнді жазуларын латын әрпіне аудару стандарты. Халықаралық жүйе, қаріптерді дыбыстану бойынша транслитерациялау, UNRSGN.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Деванагари және оған байланысты үнді қаріптерін латын әріптеріне көшіру
Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters
ISO 15919 (Деванагари және оған байланысты үнді қаріптерін латын әріптеріне көшіру) – Халықаралық стандарттау ұйымының латыншаға транскрипциялау бойынша халықаралық стандарттар қатарының бірі. Ол 2001 жылы жарық көрді және брахми және насталик қаріптеріндегі көптеген дауыссыз және дауысты дыбыстарды латын әліпбиіне сәйкестендіру үшін диакритикалық белгілерді пайдаланады.
ISO 15919 (Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters) is one of a series of international standards for romanization by the International Organization for Standardization. It was published in 2001 and uses diacritics to map the much larger set of consonants and vowels in Brahmic and Nastaliq scripts to the Latin script.
Басқа жүйелермен байланыс
ISO 15919 – көптеген брахми жазуларын латын әрпіне көшіру (романшалау) жөніндегі халықаралық стандарт, ол 2001 жылы 157 елдің ұлттық стандарттау институттарының желісімен келісілді. Дегенмен, Хантериан транслитерациясы Үндістандағы ұлттық латын әрпіне көшіру жүйесі болып табылады, ал Біріккен Ұлттар Ұйымының сарапшылар тобы ISO 15919 туралы «Бұл жүйенің Үндістанда немесе халықаралық картографиялық өнімдерде қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ» деп атап өтті. Тағы бір стандарт – Біріккен Ұлттар Ұйымының географиялық атауларды латын әрпіне көшіру жүйесі (UNRSGN) Біріккен Ұлттар Ұйымының географиялық атаулар жөніндегі сарапшылар тобы (UNGEGN) тарапынан әзірленді және көптеген брахми жазуларын қамтиды. ALA LC латын әрпіне көшіруі АҚШ Конгресі кітапханасы және Америка кітапханалар қауымдастығымен бекітілді және ол АҚШ стандарты болып табылады. Санскрит транслитерациясының халықаралық әліпбиі (IAST) стандарт емес (оның ережелері жоқ), бірақ Брахми жазуларын транскрипциялау емес, санскритті транслитерациялау үшін Еуропада жасалған келісім. Ерекшелігі – ISO 15919 және UNRSGN сияқты екі халықаралық стандарт анусварани ṁ деп латын әрпіне көшіреді, ал ALA LC және IAST оны ṃ деп қолданады. Алайда, ISO 15919 әртүрлі анусвара жағдайларын (мысалы, ерін және тіс дауыстықтары) ажыратуға қатысты нұсқаулар береді, бұл төмендегі кестеде сипатталған.
ISO 15919 is an international standard on the romanization of many Brahmic scripts, which was agreed upon in 2001 by a network of the national standards institutes of 157 countries. However, the Hunterian transliteration system is the "national system of romanization in India" and a United Nations expert group noted about ISO 15919 that "there is no evidence of the use of the system either in India or in international cartographic products." Another standard, United Nations Romanization Systems for Geographical Names (UNRSGN), was developed by the United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN) and covers many Brahmic scripts. The ALA LC romanization was approved by the Library of Congress and the American Library Association and is a US standard. The International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) is not a standard (as no specification exists for it) but a convention developed in Europe for the transliteration of Sanskrit rather than the transcription of Brahmic scripts. As a notable difference, both international standards, ISO 15919 and UNRSGN transliterate anusvara as ṁ, while ALA LC and IAST use ṃ for it. However, ISO 15919 provides guidance towards disambiguating between various anusvara situations (such as labial versus dental nasalizations), which is described in the table below.
UNRSGN және IAST-пен салыстыру
Төмендегі кесте ISO 15919, UNRSGN және IAST арасындағы Деванагари транслитерациясының айырмашылықтарын көрсетеді. Деванагари ISO 15919 UNRSGN IAST Түсініктеме ए / े e e Дравид тілдерінде ұзын және қысқа "е" дыбыстарын ажырату үшін "e" енді ऎ / ॆ (қысқа) дыбысын көрсетеді. ISO 15919 стандартында қолданылуы міндетті емес, ал ए (ұзын) үшін қолдану ұзын және қысқа "е" дыбыстарын ажыратпайтын тілдер үшін қабылданады. ओ / ो o o Дравид тілдерінде ұзын және қысқа "о" дыбыстарын ажырату үшін "o" енді ऒ / ॊ (қысқа) дыбысын көрсетеді. ISO 15919 стандартында қолданылуы міндетті емес, ал ओ (ұзын) үшін қолдану ұзын және қысқа "о" дыбыстарын ажыратпайтын тілдер үшін қабылданады. ऋ / ृ ṛ ṛ ISO 15919 стандартында ṛ, ड़ дыбысын көрсетеді. ॠ / ॄ ṝ ṝ r̥ дыбысымен үйлестіру үшін. ऌ / ॢ l̤ ḷ ISO 15919 стандартында ḷ, ळ дыбысын көрсетеді. ॡ / ॣ l̤̄ ḹ l̥ дыбысымен үйлестіру үшін. ◌ं ṁ ṃ ISO 15919 анусвараға қатысты екі нұсқаны ұсынады. (1) Жеңілдетілген назализация нұсқасында анусвара әрқашан ṁ деп транслитерацияланады. (2) Қатаң назализация нұсқасында, кластық дауыссыздың алдындағы анусвара сол кластың назалды дауыссыз түрінде транслитерацияланады: ṅ, k, kh, g, gh алдында; ñ, c, ch, j, jh алдында; ṇ, ṭ, ṭh, ḍ, ḍh алдында; n, t, th, d, dh алдында; m, p, ph, b, bh алдында. ṃ кейде Гурмуки тіліндегі ੰ (типи) белгісін көрсету үшін қолданылады. ◌ँ m̐ Дауыстының назализациясы санскриттен басқа, транслитерацияланған дауыстының үстіне тильда белгісімен (диграфтарда, мысалы, aĩ, aũ екінші дауыстың үстіне) көрсетіледі.
The table below shows the differences between ISO 15919, UNRSGN and IAST for Devanagari transliteration. Devanagari ISO 15919 UNRSGN IAST Comment ए / े e e To distinguish between long and short 'e' in Dravidian languages, 'e' now represents ऎ / ॆ (short). The use of is considered optional in ISO 15919, and using for ए (long) is acceptable for languages that do not distinguish long and short e. ओ / ो o o To distinguish between long and short 'o' in Dravidian languages, 'o' now represents ऒ / ॊ (short). The use of is considered optional in ISO 15919, and using for ओ (long) is acceptable for languages that do not distinguish long and short o. ऋ / ृ ṛ ṛ In ISO 15919, ṛ is used to represent ड़. ॠ / ॄ ṝ ṝ For consistency with r̥ ऌ / ॢ l̤ ḷ In ISO 15919, ḷ is used to represent ळ. ॡ / ॣ l̤̄ ḹ For consistency with l̥ ◌ं ṁ ṃ ISO 15919 has two options about anusvāra. (1) In the simplified nasalization option, an anusvāra is always transliterated as ṁ. (2) In the strict nasalization option, anusvāra before a class consonant is transliterated as the class nasal—ṅ before k, kh, g, gh, ṅ; ñ before c, ch, j, jh, ñ; ṇ before ṭ, ṭh, ḍ, ḍh, ṇ; n before t, th, d, dh, n; m before p, ph, b, bh, m. ṃ is sometimes used to specifically represent the Gurmukhi tippi ੰ. ◌ँ m̐ Vowel nasalization is transliterated as a tilde above the transliterated vowel (over the second vowel in the case of a digraph such as aĩ, aũ), except in Sanskrit.
Қаріптерді қолдау
Тек кейбір қаріптер ғана осы стандартқа сәйкес үнді жазуларының транслитерациясы үшін барлық латын Юникод таңбаларын қолдайды. Мысалы, Tahoma қаріпі қажетті таңбалардың көбін қолдайды. Arial және Times New Roman қаріптері, Microsoft Office 2007 және одан кейінгі нұсқаларымен бірге келеді, ḑ, ḥ, ḷ, ḻ, ṁ, ṅ, ṇ, ṛ, ṣ және ṭ сияқты латын кеңейтілген қосымша таңбаларын да қолдайды. ISO 15919 енгізуі үшін стандартты пернетақта орналасуы жоқ, бірақ көптеген жүйелер Юникод таңбаларын визуальды түрде таңдау мүмкіндігін ұсынады. ISO/IEC 14755 мұны экраннан таңдау әдісі деп атайды.
Only certain fonts support all Latin Unicode characters for the transliteration of Indic scripts according to this standard. For example, Tahoma supports almost all the characters needed. Arial and Times New Roman font packages that come with Microsoft Office 2007 and later also support most Latin Extended Additional characters like ḑ, ḥ, ḷ, ḻ, ṁ, ṅ, ṇ, ṛ, ṣ and ṭ. There is no standard keyboard layout for ISO 15919 input but many systems provide a way to select Unicode characters visually. ISO/IEC 14755 refers to this as a screen selection entry method.