Кіріспе

Француз суретшісі (1733–1808)

Губер Робер (Hubert Robert; 22 мамыр 1733 – 15 сәуір 1808) – романтизм мектебінің француз суретшісі, ең әйгілі туындылары – пейзаждар мен Италия мен Франциядағы қираған орындардың көркем, шартты бейнелері.

Алғашқы жылдар

Губер Роберт 1733 жылы Парижде дүниеге келді. Оның әкесі Николя Роберт, Лоррейннен шыққан көрнекті дипломат Франсуа Жозеф де Шоизель, маркиз де Стенвилдің қызметінде болды. Жас Роберт 1751 жылы Наварра колледжінде иезуиттермен оқуын аяқтады және сурет салуға көшуге ынталандырған, оған дизайн мен перспективаны үйреткен мүсінші Мишель Анже Слодцтің шеберханасына кірді. 1754 жылы ол әкесінің қызметкерінің ұлы, Этьен Франсуа де Шоизельдің серкесімен Римге кетті, ол француз елшісі болып тағайындалды және 1758 жылы Людовик XV-нің сыртқы істер министрі болды.

Римде

Ол Римде толық он бір жыл өткізді, бұл едәуір ұзақ мерзім болды; жас суретшінің Римдегі Франция академиясындағы ресми тұру мерзімі біткен соң, ол өзін-өзі қамтамасыз етті, келіп-кетіп жүретін сарапшыларға, мысалы, аббат де Сен-Нонға салған жұмыстары арқылы. Аббат де Сен-Нон 1760 жылдың сәуір айында Робертті Помпейдің қираған жерлерін көру үшін Неапольге алып кетті. Bâtiments du Roi директоры маркиз де Мариньи, Франция академиясының директоры Натоирмен хат алмасып, оның өркендеуін қадағалап отырды, ал Натоир академия мүшелерін ашық ауада, табиғаттан сурет салуға шақырды: Робертке қосымша итермелеудің қажеті болмады; оның эскиздер кітапшаларындағы суреттері оның саяхаттарын көрсетеді: Вилла д'Эсте, Капрарола. Ежелгі Римнің қираған орындары мен оның замандастарының өмірі арасындағы қарама-қайшылық оның ең қызығушылығын тудырды. Ол біраз уақыт Джованни Паоло Панинидің шеберханасында жұмыс істеді, оның ықпалын Vue imaginaire de la galerie du Louvre en ruine (сурет) картинасында көруге болады. Роберт уақытын Пиранезидің жанындағы жас суретшілермен бірге өткізді, олардың романтикалық түрде өскен қираған орындарының каприччиолары оған соншалықты әсер етті, осыдан кейін ол Роберт дес руин деген лақап атын алды. Римде жинаған эскиздер мен суреттердің альбомдары оған өмірі бойы картиналарына енгізген мотивтерді ұсынды. Ол 1767 жылы Колизейдің қабырғаларына өзінің есімін қашап салғаны айтылады.

Париж қаласында

1765 жылы Парижге оралғанда оның табысы жылдам болды: келесі жылы оны «Рим порты», әртүрлі сәулет ескерткіштерімен (ежелгі және заманауи) әшекейленген римдік каприччосымен Корольдік сурет және мүсіншілік академиясы қабылдады. Роберттің 1767 жылғы Салондағы алғашқы көрмесі, он үш картина және бірқатар суреттерден тұрды, бұл Дени Дидроны: «Күйрегендер маған үлкен ойлар оятады» деп жазуға итермеледі. Роберт 1802 жылға дейін барлық Салондарда жұмыстарын көрсетті. Роберт 1793 жылдың қазан айында Франция революциясы кезінде тұтқындалды. Сент-Пелажи және Сент-Лазардағы он айлық тұтқындалуы кезінде ол көптеген суреттер жасады, кем дегенде 53 картина салды және түрмедегі өмірдің көптеген виньеткаларын тақталарға түсірді. Роберт гильотинадан аман қалды, бірақ қателік салдарынан оның орнына ұқсас аты-жөні бар басқа тұтқын жазаланды. Кейіннен ол Лувр сарайындағы жаңа ұлттық мұражайдың бес мүшесінен тұратын комиссияға енді. Революция Роберттің кейбір туындыларының жойылуына да себеп болды; оның «Péché Cardinal» (шамамен 1799 ж.) картинасы өртте жойылған немесе жоғалған деп есептеледі. Роберт Версаль сарайындағы қазіргі Габриэль баспалдағының орнындағы жаңа қанаттағы шағын театрдың декорациясын жасады. Шамамен 500 орындыққа есептелген бұл театр 1785 жылдың жазынан бастап салынып, 1786 жылдың басында ашылды. Ол бұрынғыдан ескі және кішкентай болған Принцтер театрының орнына әдеттегі сарай театры ретінде қызмет етуге арналған, бірақ Людовик Филипп тұсында бұзылды. Роберттің эскизі Париждегі Ұлттық мұрағатта сақтаулы. Роберт 1808 жылдың 15 сәуірінде инсульттан қайтыс болды.

Стил және мұра

Оның туындыларының саны зор, шамамен мың картина және он мың суреттен тұрады. Лувр мұражайында ғана оның қолымен салынған тоғыз картина бар, ал оның туындылары провинциялық мұражайларда және жеке коллекцияларда жиі кездеседі. Роберттің туындылары Вольтердің Фернидегі театрының безендіруін салуға оны таңдауын негіздеген көркемдік ерекшелікке ие. Оның туындыларын әбби де Сент-Нон көп бағалады, ол Фрагонардың серігінде Неаполь қаласына сапар шекті; Италияда оның туындылары Шателен, Линард, Ле Вео және басқалармен жиі көшірілген. Ол бейнелеген тақырыптарды жандылықпен және нақтылықпен беруімен танымал. Ол кішкентай мольберт суреттерін де, алып безендірулерді де оңай суреттеді, ол alla prima техникасын қолданып, жылдам жұмыс істеді. Оның үздіксіз өнермен айналысуымен қатар, оның батыл мінезі мен көптеген оқиғалары жалпы халықтың құрметі мен сымбатын тудырды. Жак Делиль өзінің "Қиял" поэмасының төртінші бөлімінде Роберттің катакомбаларда жоғалып кеткеннен кейін керемет түрде құтылуын жырлап айтты.

Роберт пен көрікті бақтар

Кәсіпкерлік қабілетімен және өнімділігімен көзге түскен Роберт, сонымен қатар қазіргі заманғы көркемөнер директорының рөлінде де әрекет етті. Ол бірнеше аристократиялық клиенттер үшін сәнді, ескірген бақтарды жобалады, бұл оның Эрменонвильдегі болуымен расталады; ол онда архитектор Жан-Мари Морельмен бірге маркиз де Жирарддин үшін жұмыс істеген болуы мүмкін, ал ол «Compositions des paysages» (1777) еңбегінің авторы және өзіндік көзқарастарымен ерекшеленді. 1786 жылы ол ең маңызды меценаты – қаржыгер Жан Жозеф де Лабордпен Меревилдегі жақсы құжатталған ынтымақтастығын бастады. Лаборд Франсуа Жозеф Беланжердің жоспарларын тым қымбат және, мүмкін, тым ресми деп тапқан. Құжаттар жетіспесе де, Губер Роберттің есімі Мари Антуанеттаның «бас архитектор» Ричард Микемен байланысты Пети Трианондағы бейресми ландшафт бағының құрылысының және шағын поместье (petit hameau) құрудың бірнеше кезеңдерінде жиі айтылады. Роберттің бақ дизайнына қосқан үлесі жақсартулар үшін нақты жоспарлар жасау емес, ұсынылған эффект үшін атмосфералық шабыт беру болды. В.Х. Адамстың сөзіне сәйкес, Эрменонвиль мен Меревилде «Хубер Роберттің картиналары жазылған және шабыттанған». 1787 жылы Меревиль үшін салған Роберттің төрт үлкен қираған фантазиялық картиналарында бақпен тікелей байланыстарды табу мүмкін емес. Оның досы Клод Анри Вательдің «Мулен-Жоли» картинасы 1754 жылдан бері салынып келе жатқан бақтың толыққанды атмосферасын көрсетеді. Оның Багателге арналған алты итальяндық пейзаж панельдері Беланжердің жобалаған ресми партеріне шабыттанбады; Багателдің кейінгі суреткерлік кеңейтулерін оның шотланд бағбаны Уильям Блейки жүзеге асырды. Роберттің Версаль саябағының жаңартылуын бейнелейтін суреті (1774 жылы басталған, ағаштар отын ретінде сату үшін кесілген) оқиғаның символдық мағынасын сақтайды. Роберт «Аполлонның ванналары» үңгірі мен каскадтарының идеясын жасауға көбірек жауапты болды, олар шатоның саябағындағы бақта орналасқан және Франсуа Жирардонның әйгілі «Аполлон нимфалармен» мүсін тобын орналастыру үшін салынған.