1928 жылғы Қытай-Жапон қақтығысы: Цзинань оқиғасы

Кіріспе

1928 жылы Қытайдағы жапон-қытай қақтығысы

Цзинань оқиғасы ( ; бұрын Цзинань деп транскриптелген) немесе 3 мамыр трагедиясы 1928 жылғы 3 мамырда Чан Кайшидің Ұлттық революциялық армиясы (NRA) мен Жапон әскері және азаматтары арасында Қытайдың Шандун провинциясының астанасы Цзинань қаласында туындаған даудан басталды, кейіннен бұл NRA мен Жапон императорлық армиясы арасындағы қарулы қақтығысқа ұласты. Жапон әскері Шандун провинциясына провинциядағы жапондық коммерциялық мүдделерді қорғау үшін жіберілді, оларға Чан Кайшидің Қытайды Гоминьдан үкіметімен біріктіру мақсатындағы Солтүстік экспедициясының ілгерілеуі қауіп төндірді. NRA Цзинаньға жақындағанда, Бейяң үкіметіне бағынышты Сунь Чуанфан әскері аймақтан шығып кетті, бұл NRA-ға қаланы бейбіт түрде басып алуға мүмкіндік берді. NRA күштері бастапқыда жапон консулдығы мен кәсіпорындары маңында орналасқан жапон әскерлерімен бірге қатар өмір сүрді, ал Чан Кайши 2 мамырда олардың кетуі туралы келіссөздер жүргізу үшін келді. Алайда, ертесі күні таңда қытай және жапондықтар арасындағы дау 13-16 жапон азаматының қазасына әкеп соқты. Осыдан туындаған қақтығыста NRA тарапынан мыңдаған адам қаза тауып, солтүстікке қарай Пекинге қарай қашқан, ал қала 1929 жылғы наурыз айына дейін жапондықтардың оккупациясында қалды.

Өмірбаян

Қытайды Гоминьдан (КМТ) үкіметімен қайта біріктіру үшін Солтүстік экспедиция кезінде 1927 жылдың наурызында Нанкиндегі және 1927 жылдың сәуірінде Ханкоудағы шетелдік концессиялар мен консулдықтарға КМТ Ұлттық революциялық армиясының (НРА) сарбаздары және қытайлық азаматтар шабуыл жасады. Осы оқиғалардан кейін, NRA командирі Чан Кай Шек өзінің сарбаздарының шетелдіктерге қарсы шабуылдарына төзбейтінін бірнеше рет мәлімдеді, ал КМТ сыртқы істер министрі Хуан Фу "Халықаралық заңға және әдетке сәйкес Қытайдағы шетелдіктердің өмірі мен мүлкін барынша қорғайтын боламыз" деді. Осы уәделерге қарамастан, шетелдік державалар, соның ішінде жапондықтар, Қытайдағы экономикалық және саяси мүдделерінің қауіпсіздігіне алаңдай берді және Нанкин оқиғасы қайталанбауға шешім қабылдады. 1927 жылы мамыр-маусым аралығында Бэйянг үкіметіне жақын "Ұлттық бейбітшілік армиясы" әскери коалициясын Шандоң провинциясына кері тартқанда, провинцияны өздерінің ықпал ету аясына жатқызған жапондықтар төрт мың Квантун армиясын Циндао және Цзинань қалаларына "Бірінші Шандоң экспедициясы" (第一山東出兵) деп атап орналастырды. NRA командирі Чан Кай Шек өз әскерлерін Цзинаньнан алыстатып, жапондықтармен пайдасыз және қымбатқа түсетін қақтығыстан аулақ болғысы келді. Сол сияқты, Жапонияның премьер-министрі Барон Танака Гиичи әскерлерді орналастыру қытайлармен қақтығысқа әкелуі мүмкін екенін білген, бұл жапондық азаматтарды және экономикалық мүдделерді қорғаудың орнына оларды одан әрі қауіпке ұшыратуы мүмкін. Оқиғаға сәйкес, Ухань мен Нанкин фракциялары арасындағы КМТ-ның жіктелгенін шешуге тырысқан Чан 1927 жылы тамыз айында NRA қолбасшысы лауазымынан отставкаға кетуге және Солтүстік экспедицияны тоқтатуға мәжбүр болды. NRA-ның алға басу қаупі жойылған соң, жапондықтар 1927 жылдың қыркүйегінде Цзинаньнен әскерлерін шығарып алды. Чан мұндай қақтығыстардың қайталануын және жапондықтардың араласуын болдырмауға тырысты, ал 1927 жылы 5 қарашада, ол Солтүстік экспедицияны басқарудан зейнеткерлікке шыққан кезде, Жапон премьер-министрі Танакамен кездесті. Кездесу барысында Танака жапондықтардың тек Қытайдағы Чанды қолдап, Қытайдың ішкі істеріне араласпайтынын айтты. Чан жауабында Жапонияның Қытайға деген қызығушылығын "түсінгенін" айтты. Танака Чанның солтүстікке қарай, Фэнцзи кликасы бақылайтын Шандоң мен Маньчжуриядағы жапон ықпал ету аясына қарай алға жылжудың орнына, КМТ бақылауындағы аумақтарда өз билігін нығайтуға назар аударуы керектігін айтқанда, Чан бұл мүмкін емес деп жауап берді. Сондықтан да, Танака болашақтағы кездесулерге үмітпен қараса да, талқылау нақты қорытындысыз аяқталды. Чан өз кезегінде кездесуді сәтсіздік деп санады, бірақ екі тарапқа да қолайлы шешімге жету үшін жапондықтармен жұмыс істеуге тырысуды жалғастырды. Осыған қарамастан, Чанның Қытайдағы билікте ұстанымы әлсіз болды және ол өзінің заңдылығын нығайту үшін шетелдік үстемдікке аяқ қою және елді қайта біріктіру уәдесіне көптен бері арқа сүйеді.

During the Northern Expedition to reunite China under a Kuomintang (KMT) government, foreign concessions and consulates in Nanjing in March 1927 and Hankou in April 1927 were attacked by the KMT's National Revolutionary Army (NRA) soldiers and Chinese civilians respectively in what came to be called the Nanking and Hankou incidents. Following these incidents, NRA commander Chiang Kai shek made repeated statements to the effect that he would not tolerate anti foreign attacks by his soldiers, and the KMT foreign minister Huang Fu said that they would "protect to their fullest ability the lives and property of foreigners in China in accordance with international law and usage". Despite these assurances, foreign powers, including the Japanese, remained concerned about the safety of their economic and political interests in China, and resolved that the Nanking incident would not be repeated. When the NRA forced back the Beiyang government aligned "National Pacification Army" warlord coalition to Shandong province in May–June 1927, the Japanese, who considered the province within their sphere of influence, deployed four thousand troops of the Kwantung Army to the cities of Qingdao and Jinan in what they called the "First Shandong Expedition" (第一山東出兵), ostensibly to protect Japanese civilians in anticipation of an NRA advance. NRA commander Chiang Kai shek wanted to keep his troops away from Jinan, avoiding what he viewed as a useless and potentially costly clash with the Japanese. Similarly, Japanese prime minister Baron Tanaka Giichi knew that the deployment of troops could result in a conflict with the Chinese, which, rather than protecting Japanese citizens and economic interests, could further endanger them. As it happened, in an attempt to resolve the split between the Wuhan and Nanjing factions of the KMT, Chiang was forced to resign from his post of commander of the NRA and halt the Northern Expedition in August 1927, avoiding conflict. With the threat of the NRA advance gone, the Japanese withdrew their troops from Jinan in September 1927. Chiang sought to avoid repetition of such conflicts and further Japanese interference, and on 5 November 1927, while he was nominally retired from leading the Northern Expedition, he met with Japanese prime minister Tanaka. During the meeting, Tanaka suggested that the Japanese would support only Chiang in China, and not interfere in Chinese domestic affairs. Chiang responded by saying he "understood" Japanese interest in China. When Tanaka said that Chiang should focus on consolidating his power in the territories under KMT control, rather than advance northward toward the Japanese sphere of influence in Fengtian clique controlled Shandong and Manchuria, Chiang replied that this was not possible. The discussion, therefore, ended without a clear conclusion, though Tanaka was said to be hopeful for future meetings. Chiang, for his part, considered the meeting a failure, but maintained his approach of attempting to work with the Japanese to reach a solution that was amenable to both parties. Despite this, Chiang had only a tenuous hold on power in China, and relied in large measure on the promise to end foreign domination and re unify the country to buttress his legitimacy.

ҰҚК әскерлері Цзинань қаласына келіп жетті

1928 жылдың сәуір айында Чан Кайшы билікті қайта нығайтты, содан кейін Солтүстік экспедицияны жаңартты. Ұлттық революциялық армия (ҰРА) Бэйян әскерлеріне қарсы Сунь Чуанфанның күштерін жылдам кері тартты және Шандоңға ілгеріледі. Сунь 17-18 сәуірде теміржолмен Цзинаньға шегінді, Цзинаньға жол ашылды. Жапондықтар Суньның Шандоңды қорғаудағы сәтсіздігін естігенде, премьер-министр Танака әскери кеңесшілерінің кеңесімен 19 сәуірде 6-дивизияны Цзинаньға жіберуге шешім қабылдады, бұл "Екінші Шандоң экспедициясы" (第二山東出兵) деп аталды. Танака экспедицияны бастаудың дұрыс екендігіне күмәнмен қараса да, оның партиясы – Риккен Сейюкай 1928 жылғы ақпан сайлауында "жергілікті азаматтарды қорғау" платформасымен қатысқандықтан, жапон жауабын реттеу мүмкіндігі шектелді. Танака бұйрық бермес бұрын, генерал Фукуда Хикосуке басқаратын әскерлер Циндао-Цзинань теміржолы арқылы Цзинаньға жеткен, мүмкін 10 сәуірде. Бұл Мэйдзи реставрациясынан кейінгі жапон әскерилерінің біржақты әрекетінің алғашқы ірі жағдайы болды. Бірақ 20 сәуірде Циндаодан Цзинаньға 475 сарбаздан тұратын алғашқы үлкен топ келді. Олардан кейін келесі күндері тағы 4 мыңнан астам әскер жетті. Бэйян әскерлері Цзинаньға шегінген кезде жапон әскерлерінің Цзинаньға келуі, Бэйян әскерлерінің жапондық араласуды сұраған жоқ па деген күдік тудырды. Бұл Куоминтаңның үгіттерінде пайдаланылды, бірақ Бэйян үкіметінің басшысы Чжан Цуолин мұндай нәрсе жасағанын жоққа шығарды. Бэйян және Нанкиндегі КМТ үкіметтері жапондық әрекетке наразылық білдірді, оны Қытайдың егемендігін бұзу деп есептеді. ҰРА Цзинаньға шабуыл жасағанда, Циндао мен Пекинге баратын теміржолдар зақымдалып, Бэйян әскерлеріне күш түсуіне кедергі келтірді. Бұл сонымен қатар ҰРА мен Циндао-Цзинань теміржолын күзетіп тұрған жапондықтардың арасында шиеленіс тудырды, бірақ осы кезеңде зорлық-зомбылық болған жоқ. 29 сәуірде, Бэйян әскерлері Луоку Сары өзені арқылы солтүстікке қарай қашып, Цзинаньды тастап кеткен кезде хаос басталды. Олар қаладан шығып бара жатқанда, әскерлер тонаумен айналысқаны хабарланды, бірақ жапондықтар тұратын аудандар жапон әскерлерімен қорғалды. Шандоңдағы Жапон армиясының болуына халықтың наразылығы күшейді, олардың қатысуы жапондықтардың 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегідей, аймақты бақылауға алуға жасаған жаңа әрекеті деп есептелді. ҰРА әскерлері 30 сәуір мен 1 мамыр аралығында Цзинаньға кірді және қиындықсыз бақылауға алды. 2 мамырда Чан Кайшы жапондықтармен әскерлерін кері тарту туралы келіссөздерді бастады, Жапон генерал-майоры Рю Сайтоға Цзинаньда ешқандай бұзылыс болмайтынына уәде берді және әскерлеріне кез келген қақтығысты болдырмау үшін Цзинаньнан солтүстікке қарай жылдамдап кетуді бұйырды. Келіссөздерден кейін Сайто жапон әскерлерін кері тартуға дайындық бастауға шешім қабылдады және Цзинаньдағы барлық қауіпсіздік мәселелері Чанға тапсырылатынын мәлімдеді. Кейін генерал Фукуда бұл шешімге келісім берді және жапон әскерлері 2-3 мамыр түнінде кері шегінуді бастады.

By April 1928, Chiang Kai shek had once again consolidated power, at which time he resumed the Northern Expedition. The NRA was able to quickly push back the forces of Beiyang aligned warlord Sun Chuanfang, and advanced into Shandong. Sun retreated to Jinan by railway on 17–18 April, leaving the path to Jinan open to the NRA. When the Japanese learned of Sun's failure to defend Shandong, Prime Minister Tanaka, on the counsel of his military advisors, decided to deploy the 6th Division to Jinan on 19 April, in what was called the "Second Shandong Expedition" (第二山東出兵). Whilst Tanaka had misgivings about whether it was prudent to launch the expedition, his party, the Rikken Seiyūkai, had run on a platform of "protecting nationals on the spot" in the February 1928 election, limiting his ability to moderate the Japanese response. Even before Tanaka had given the order, troops under the command of General Fukuda Hikosuke had begun arriving in Jinan via the Qingdao–Jinan railway, possibly as early as 10 April. This was the first serious case of unilateral action by the post Meiji Restoration Japanese military. The first substantial group of 475 troops, however, arrived in Jinan from Qingdao on 20 April. They were followed by over 4,000 more troops over the coming days. The arrival of the Japanese troops in Jinan, just as the Beiyang aligned forces had retreated there, prompted suspicions about whether the Beiyang warlords had asked for a Japanese intervention. This was used as propaganda by the Kuomintang, though Beiyang government leader Zhang Zuolin denied doing any such thing. Both the Beiyang government and the KMT government in Nanjing protested against the Japanese action, deeming it a violation of Chinese sovereignty. As the NRA launched a pincer attack on Jinan, the railways to Qingdao and Beijing were damaged, preventing warlord aligned troops from receiving reinforcements. This also brought the NRA in conflict with the Japanese, who were guarding the Qingdao–Jinan railway, though no violence broke out at this stage. On 29 April, chaos erupted as the warlord troops began to flee northwards across the Luokou Yellow River Railway Bridge, abandoning Jinan. As they left the city, the warlord forces were reported to have engaged in looting, though Japanese inhabited areas continued to be protected by Japanese troops. Public dissatisfaction with the presence of the Imperial Japanese Army in Shandong became increasingly evident, their presence viewed as a new attempt by the Japanese to seize control of the region, as they had in 1914 during the First World War. NRA troops marched into Jinan over the course of 30 April and 1 May, and took control without trouble. On 2 May, Chiang Kai shek began negotiations with the Japanese to withdraw their troops, gave assurances to Japanese Major General Ryū Saitō that there would be no disruption in Jinan, and ordered his troops to proceed northward from Jinan with haste, so as to avoid any potential conflict. Following the negotiations, Saitō decided to begin preparations to withdraw the Japanese troops, and said that all security matters in Jinan would then be entrusted to Chiang. General Fukuda later gave his approval to this decision, and the Japanese troops began withdrawal during the night of 2–3 May.

3 мамыр ҰҚК мен жапондық сарбаздар арасындағы дау

3 мамыр күні таңертең жапондық және NRA әскерлері арасында қақтығыс болғанға дейін аймақ тыныш, бірақ шиеленісті күйде болды. Қақтығыстың қалай басталғаны туралы жапон және қытай тараптары арасындағы мәліметтер әртүрлі. Жапондықтар қақтығыс басталғаннан кейін дереу қытайлық сымсыз байланыс стансасын жойғандықтан, Цзинань қаласынан шығудың жалғыз қолданыстағы байланыс жолын бақылауға алып, шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары оқиға туралы жапондық нұсқаға толығымен сүйенуге мәжбүр болды. Жапондық ресми мәліметтерге сәйкес, генерал Фукуда хабарлағандай, Нанкин оқиғасына кінәлі деп есептелген генерал 賀耀組 басқаратын қытайлық сарбаздар тобы сағат 09:30-да жапондық "Маншу Ниппо" газетінің кеңсесіне кіріп, оның иесіне шабуыл жасады. Капитан Йошихару Кумекава басқаратын жапондық сарбаздар тобы оқиға орнына жетіп, қытайлық сарбаздарды тоқтатуға тырысты. Қытайлық сарбаздар жапондық әскерлерге оқ ашты, жапондықтар да жауап берді. Шың Кайши жазған қытайлық нұсқада, жергілікті еңбекшінің көмегімен жергілікті христиандық ауруханада ем алуға тырысқан ауру қытайлық сарбазды жапондық сарбаздар ауруханаға баратын жолда тоқтатып, ауызша дауға себеп болды. Содан кейін жапондықтар сарбаз бен еңбекшіні атып өлтірді. Бірақ, әртүрлі қытайлық дереккөздер оқиғаның әртүрлі нұсқаларын келтірді, бұл қытайлықтар өз әрекеттерін ақтау үшін әңгімелер ойлап тапқандай әсер қалдырды. Дегенмен, жапондық нұсқа Хуангутун және Мукден оқиғаларында Квантун армиясының кейінірек қолданған дезинформация тактикасымен байланысты.

Бастапқы ұрыстар мен бітім

Қақтығысты кім бастағанына қарамастан, ол тез арада NRA мен Жапон армиясы арасындағы толыққанды қақтығысқа ұласты. Жапондықтар NRA әскерлері жаппай қиратушылық жасап, жапон азаматтарын қырғынға ұшыратқанын хабарлады, ал британдық консул-генералы жапон еркектерінің кемсітуге ұшыраған денелерін көргенін мәлімдеді. Қытайдың наразылығын тудырған оқиғада жапон сарбаздары кейіннен қытайлықтар келіссөз штабы деп атаған ғимаратқа кірді және қытай дипломаты Цай Гонгшиді, оның штабының сегіз мүшесін, жеті NRA сарбазын және бір аспазды өлтірді. Оқиғаның нақты мәні жапон және қытай тараптары арасында даулы, жапондықтар жоғарғы қабаттардан шабуыл жасалғанын, ғимараттың мемлекеттік кеңсе екенін немесе Цайдың келіссөзші лауазымында болғанын білмегендерін айтты. Қытай тарапы, керісінше, ғимараттың анық белгіленгенін, Цайдың мұрны, құлақтары мен тілі кесілгенін, ал көздері қаза болмас бұрын ойылып алынғанын мәлімдеді. Оның штабының қалған мүшелерінің жалаңаштандырылып, қамшымен ұрылып, артқы алаңға сүйреп шығарылып, автоматтан атылғаны туралы қытайлықтар хабарлады. Осы хабарларға жауап ретінде генерал-майор Рю Саито қытайлық есепті «пропаганда» деп атап, Цайдың жапон және қытай әскерлері арасындағы шайқас кезінде атылып өлтірілгенін және штыкпен құлақ немесе мұрынды кесіп тастау мүмкін емес екенін жазды. Жағдайды ушықтырмау үшін келіссөздер тез басталды, Чианг пен Фукуда бітімге келді. Жапондықтармен қақтығысқа мүдделі емес және Солтүстік экспедицияны жалғастыруды көздеген Чианг қаладан әскерін шығаруға келісті, тек тәртіп сақтау үшін шағын күш қалдырды. Бірақ 4 мамырда жапондықтар өздерінің бас келіссөзшісі полковник Сасаки Тоичитің тоналып, өлтіруге жақын болғанын, және Чиангтың офицерлерінің бірі араласу арқасында ғана құтқарылғанын хабарлады. Сонымен қатар, Чиангтың жапондықтар тұратын сауда аймағынан барлық қытай әскерін шығару туралы уәдесі орындалмағанын мәлімдеді. Сасаки оқиғасынан кейін генерал-майор Татекава Йошицугу «Жапонияның ұлттық және әскери беделін сақтау үшін тәртіпсіз қытай әскерлерін жазалау қажет» деді. Генерал Фукуданың өтінішіне жауап ретінде премьер-министр Танака Корея мен Маньчжуриядан «Үшінші Шандонг экспедициясы» (第三山東出兵) үшін күштерді жіберуге бұйрық берді, олар 7 мамырда Цзинаньға жеткізіле бастады.

Regardless of who started the clash, it quickly resulted in a full scale conflict between the NRA and the Japanese Army. The Japanese reported that NRA soldiers had "run amok", causing mass destruction and a massacre of Japanese civilians, and the British Acting Consul General reported that he had seen corpses of Japanese males that had been emasculated. In an incident that would provoke Chinese outrage, Japanese soldiers entered a building that the Chinese later said was their negotiation headquarters, and killed Chinese diplomat Cai Gongshi, eight members of his staff, seven NRA soldiers, and one cook. The exact nature of the killing is contested between the Japanese and Chinese sides, with the Japanese claiming they were attacked from the upper floors, and did not know that the building was a government office or that Cai held the position of negotiator. The Chinese, on the other hand, said that the building was clearly marked, and that Cai's nose, ears, and tongue were cut off, and his eyes gouged out, before he was executed. The other members of his staff were reported by the Chinese to have been stripped naked, whipped, dragged out to the back lawn and killed with machine guns. In response to these reports, Major General Ryū Saitō wrote that the Chinese account was "propaganda", that Cai was simply shot dead during ongoing fighting between the Japanese and Chinese, and that one cannot cut off ears or noses with a bayonet. Negotiations to halt the escalating violence quickly began, with Chiang and Fukuda agreeing to a truce. Chiang, who was not interested in conflict with the Japanese, and wanted to continue the Northern Expedition, agreed to withdraw his troops from the city, leaving only a small number to keep order. On 4 May, however, the Japanese reported that their chief negotiator, Colonel Sasaki Tōichi, was robbed and nearly beaten to death, and only saved by intervention of one of Chiang's officers. In addition, they claimed that Chiang's promise to remove all Chinese soldiers from the Japanese inhabited commercial area of the city had not been implemented. Speaking after the Sasaki incident, Major General Tatekawa Yoshitsugu said that it was "necessary for Japan to chastise the lawless Chinese soldiers in order to maintain Japan's national and military prestige". Responding to a request from General Fukuda, Prime Minister Tanaka ordered the despatch of reinforcements from Korea and Manchuria in the "Third Shandong Expedition" (第三山東出兵), which began arriving in Jinan on 7 May.

Жапонияның Цзинаньге қарсы әрекет етуі

Өз күштері күшейгеннен кейін генерал Фукуда қытай тарапына он екі сағат ішінде орындалуы тиіс талаптар жинағын жолдады. Олар: жауапты қытай офицерлерін жазалау, жапон армиясының алдында жауапты қытай әскерлерін қарусыздандыру, Цзинань маңындағы екі әскери казарманы эвакуациялау, жапонға қарсы барлық насихатты тыйым салу және Циньдао-Цзинань темір жолының екі жағында 20 лиден астам қашықтықтағы барлық қытай әскерлерін шығару. Жапондықтар қытайлықтардың белгіленген мерзімде осы талаптарды орындай алмайтынын білген. Бірақ, олардың мақсаты – жапон әскерлерінің рухын көтеру, қытайлықтарды үркіту және жапон әскерилерінің шетелдіктерге деген "қатты ниетін" көрсету болды. Күтілгендей, қытай тарапы бұл талаптарды қорлаушылық және қабылдауға болмайтын нәрсе деп бағалады. Жауап ретінде, аймақтан кеткен Чианг жапон гарнизонына курьер жіберіп, талаптардың бір бөлігін орындайтынын, бірақ барлығын емес екенін мәлімдеді. Фукуда, өзінің талаптары орындалмаған деп есептегендіктен, 8 мамыр күні түстен кейін Цзинаньдағы қытай әскерлеріне толыққанды шабуыл жасады. 9-10 мамыр түніндегі шайқас ең қызыл болды, жапондықтар артиллерияны қолданып, қалған ұлттық революциялық армия әскерлері бекінген ескі қабырғалы қаланы бомбалады. Ескі қаланың азаматтық халқы жапондықтардың бомбалауы туралы алдын ала ескерілмеді, нәтижесінде көптеген адамдар зардап шекті деп есептеледі. Қытай әскерлерінің соңғы тобы 10-11 мамыр түнінде жасырынып шықты. Таңертең жапондықтар Цзинаньды толық басып алып, қабырғалы қалада бекінді. Қала 1929 жылдың наурызына дейін жапондықтардың оккупациясы астында болды, содан кейін Цзинань дауының шешілуі туралы келісімге қол жеткізілді. Оккупация кезеңі – қысым мен зорлық-зомбылыққа толы болды, баспасөз және жиналыс бостандығы шектелді, пошта хат-хабарлары цензураланды, және Гоминьданға (KMT) деген ықыласпен айыпталған тұрғындар өлтірілді.

Салдары

10 мамырда Чжан жапондықтардан кешірім сұрап, Хэ Яозуді лауазымынан алды. Оқиғадан кейін Чжан күнделігіне күн сайын «жапондықтарды өлтірудің бір жолын» жазуға бел буды, сондай-ақ жапондықтарды Қытайдың ең ірі жауы деп санағанын жазды. Цзинаньдағы қақтығыстан бас тартуын ақтағанда, ол «есеп айдасуға кіріспес бұрын күшті болу керек» деді. Чжан қытай армиясының курсанттарына дәріс оқығанда, оларға Цзинаньның ұятын жууға бар күштерін салуды, бірақ жек көрушілікті соңғы сәттерге дейін жасыруды ұсынды. Жапон премьер-министрі Танака да қақтығыстан аулақ болуды көздеп, Чжанмен келіссөздер жүргізді. Ал бір жылдан кейін, 1929 жылдың наурыз айында Цзинань оқиғасы үшін жауапкершілікті бөлісу, дауды шешу және барлық жапон әскерлерін Шаньдуннан шығару туралы келісімге қол жеткізілді. Егер бұл жапондықтардың күш көрсетуі мен қытайлықтардың қарсы тұруының жалғыз мысалы болғанда, толық келісімге келу мүмкін еді. Алайда, Чжанның әскерлері Солтүстік Қытайдағы бақылауын кеңейте берді, ал жапон армиясының қытай ұлтшылдығына деген сенімсіздігі арта түсті. Тарихшы Акира Ирие айтуынша, Цзинань оқиғасы жапондық басшылық тізбегінің әлсіздігін және азаматтық шенеуніктердің әскерилердің бір жақты агрессиясын тоқтатуға бейшара екенін көрсетті. Жапон армиясының басшылары, азаматтық бақылаудан шығып, Чжанның патриоттық қозғалысқа жауап беретінінен және Оңтүстік Маньчжуриядағы мүдделеріне қауіп төндіретінінен қорқып жүрді. Генерал Фукуданың Цзинандағы бір жақты әрекетіне орай, Квантун армиясының офицерлері Бейян үкіметінің басшысы және Маньчжурияның билеушісі Чжан Цзуолинді 1928 жылдың 4 маусымында өлтірді, бұл 1931 жылғы Маньчжурияға жапон басқындығының алғышарты болған оқиғалар тізбегін бастады. Кобеден Гонконгқа жіберілген хабарламаларға сәйкес, 1928 жылдың мамырында Цзинань оқиғасына кек қайтару үшін қытай азаматы Жапонияның Кобе қаласында 11 немесе 7 жапондықты атып өлтірді, содан кейін өзін-өзі өлтірді.

Chiang apologised to the Japanese on 10 May and removed He Yaozu from his post. After the incident, Chiang decided he would write one "way to kill the Japanese" each day in his journal, and also wrote that he now thought the Japanese were China's greatest enemy. Justifying his backing down from conflict in Jinan, he added that "before one can settle scores, one must be strong". When Chiang lectured a group of Chinese army cadets on the subject, he urged them to turn their energies to washing away the shame of Jinan, but to conceal their hatred until the last moment. Japanese prime minister Tanaka, who also had hoped to avoid conflict, opened negotiations with Chiang, and close to a year later, in March 1929, an agreement was reached to share responsibility for the Jinan incident, settle the dispute, and withdraw all Japanese troops from Shandong. If the incident had been an isolated example of Japanese assertion and Chinese resistance, a broader understanding might have been reached. Chiang's troops, however, continued to expand their control in northern China and the Japanese army's distrust of the forces of Chinese nationalism would only grow. According to historian Akira Iriye, the Jinan incident demonstrated the weak nature of the Japanese chain of command, and the powerlessness of civilian government officials to stop unilateral aggression by the military. Japanese army leaders, increasingly outside civilian control, feared that Chiang would respond to patriotic agitation and threaten their interests in southern Manchuria. Following the precedent of General Fukuda's unilateral action in Jinan, a group of officers of the Kwantung Army assassinated the leader of the Beiyang government and ruler of Manchuria Zhang Zuolin on 4 June 1928, setting off a chain of events that created the pretext for the 1931 Japanese invasion of Manchuria. According to cables sent from Kobe to Hong Kong, on May 1928, 11 or 7 Japanese were shot to death by a Chinese man in Kobe, Japan in revenge for the Jinan incident and then he committed suicide.

Фотосуреттер бойынша дау

Жапон зерттеушісі Масаёши Хараның сөзіне қарағанда, қытай баспагерлері Жапонияның 731-ші бөлімшесінің биологиялық қару эксперименттерін көрсету үшін оқулықтарда жаппай қырғынға ұшыраған жапон азаматтарының мәйіттерін қарап жатқан суреттерін жаңылысқанша пайдаланған. Бұл суреттер Цзилинь провинциясындағы мұражайда және орта мектеп оқулықтарында да кездеседі. Дәл осы суреттер Жапонияда да жаңылысқанша қолданылған, мысалы, Курия Кентароның "Токио сот процесіне дейінгі жол" кітабында және TV Asahi телеарнасының соғыстың қасіреттері туралы бағдарламасында пайдаланылған. Осы суреттердің кейбіреулерін төменде қарауға болады.