Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы құрама жанартау Тоңгариро тауы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Таупо жанартау аймағындағы құрама жанартау. Ол Таупо көлінің оңтүстік-батысында орналасқан және Солтүстік аралдың орталық ландшафтына үстемдік ететін үш белсенді жанартаудың ең солтүстігінде жатыр.

Тарих

Тонгариро тауы Жаңа Зеландияның алғашқы ұлттық паркі және әлемдегі ең көне ұлттық парктердің бірі – Тонгариро ұлттық паркіне кіреді. Ол 1887 жылы маори Нгати Туваретоа тайпасының бас басшысы Те Хеухью Тукино IV (Хоронуку) тарапынан бөлініп, (сөзбе-сөз "қасиетті деп жарияланды") және оның табиғи сұлулығын сақтау мақсатымен ұлттық парк мәртебесі берілді. Паркке Тонгарироның оңтүстік-батысында орналасқан Нгаурухое және Руапеху шыңдары да кіреді. Ұлттық парк өте маңызды табиғи және рухани-мәдени құндылықтары үшін екі рет Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Тонгариро альпілік жолы Тонгариро мен Нгаурухое арасымен өтеді. Тонгариро тауы мен оның төңірегі "Сақиналардың иесі" фильмінің трилогиясын түсіру үшін Питер Джексон таңдаған көптеген орындардың бірі болып табылады.

Бұрынғы атылу

Бұл аймақтағы ең көне тіркелген жанартаулық белсенділік 933 000 ± 46 000 жыл бұрын Руапехудың солтүстік-батысындағы Хаухунгатайда болған. Содан кейін Тонгарироның батыс жағындағы шағын лавалық учаскеге дейін анықталған материалдарда үзіліс байқалады, ол 512 000 ± 59 000 жыл бұрын дабылған және негізінен кейінгі белсенділікпен жабылып қалған. Кешеннің конусы мен сақиналы жазығында Таупо жанартаулық жарылысымен сәйкес келетін және Вайхи мен Путу жарылым аймақтарымен шектелген көптеген атылу орталықтары бар. Олардың қалыптасуы шамамен 304 000 жыл бұрын Тама көлдері аймағында басталды және 230 000 жыл бұрын толыққанды орнасты. Атылу орталықтары солтүстік-шығыстағы Те Мари кратерлерінен оңтүстік-батыстағы Тама көлдеріне дейін созылады, олардың ішінде Нгаурухоэ тауының классикалық конусы да бар. Солтүстік кратер сияқты, бұл да симметриялық, бірақ кішірек конус, оның қалыптасуы үшін соңғы мұз дәуірінен кейін мұздың жоқтығы қажет болды. Тонгарирода кеңінен тараған төртіншілік мұз басудың дәлелдері бар, олар морен мен лава мұзының өзара әрекеттесуінің іздерімен көрінеді. 2012 жылдың 6 тамызында сағат 11:50-де (Жаңа Зеландия стандартты уақыты, UTC+12) Тонгариро тауында бастапқыда гидротермальдық атылу деп есептелген белсенділік күшейді. Атылу Те Мари кратерінде болды.

Күл бұлты жоғары көтеріліп, айналасындағы аудандарға, әсіресе жанартаудың шығысына күл шашырады. Күл бұлты төрт сағат ішінде тарады. NIWA мәліметінше, күл бұлтында шамамен 500 тонна күл болды және атылудан кейін 39 минуттан соң күл бұлтының ұзындығы мен ені тіркелді. Нейпир мен Гастингсте күл мен күкірт иісі сезілді. Күкірт иісі Веллингтон, Нельсон және Бленхайм қалаларында да байқалды. Таудың шығысындағы 1-ші мемлекеттік тас жолы мен солтүстігіндегі 46-шы мемлекеттік тас жолы күлмен жабылды және күлдің көп болуы мен нашар көрінуіне байланысты келесі таңға дейін жабық қалды. Тонгариро тауының шығысындағы егістік жерлерге қалыңдығы тіркелген күл қабаты түсті. Бөлшектердің мөлшері аралығында болды. Атылудан кейін таудың радиусындағы әуе кеңістігі жабылды, бірақ кейіннен тек визуалды рейстерге ашылды. Air New Zealand Роторуа, Таупо, Гисборн, Нейпир, Вангануи және Палмерстон Норт қалаларына барып-келу рейстерін тоқтатты, себебі осы әуежайларға қызмет көрсететін ұшақтарының қозғалтқыштарына жанартау күлінің түсу қаупі болды. Ешкім зардап шеккен жоқ, ал елеулі материалдық зиян тек Табиғатты қорғау департаментінің Кететахи үйіне келді, ол Те Мари кратерінен батысқа қарай орналасқан. Бұл аймақтағы рейстер де, келесі күні таңертеңгі рейстер де тоқтатылды. Геологтар атылу алдында ескерту алмады, бұл жақын маңдағы Руапеху тауының белсенділігі жоғары екендігі туралы бір апта бұрынғы ескертулермен байланысты емес деді.