Қате айыпталған сарысу ауруы және полиомиелит вакцинасы туралы теория

Кіріспе

Дәлелсіз медициналық қастандық теориясы

Ауызша полиомиелит вакцинасы (АПВ) және ЖИТС гипотезасы – ЖИТС пандемиясының шимпанзе тіндерінде дайындалған, кездейсоқ түрде маймыл иммуножеткіліксіздік вирусымен зарарланған және 1957 мен 1960 жылдар аралығында эксперименталды жаппай вакцинация науқаны барысында миллионға дейін африкалықтарға егілген тірі полиомиелит вакциналарынан пайда болды деген қазіргі кезде жоққа шығарылған гипотеза. Молекулалық биология және филогенетикалық зерттеулердегі деректер талдауы АПВ және ЖИТС гипотезасына қарсы келеді; осыған байланысты, ғылыми консенсус бұл гипотезаны жоққа шығарылған деп санайды. 2004 жылғы Nature журналындағы мақалада бұл гипотеза "нақылға айналдырылған" деп сипатталған.

Негізгі мәлімет: полиомиелит вакциналары

Дүние жүзінде полиомиелитке қарсы күресте екі вакцина қолданылады. Біріншісі, Джонас Салк әзірлеген полиомиелит вакцинасы – инактивацияланған полиовирус вакцинасы (IPV), ол полиовирустың үш жабайы, вирулентті штаммының қоспасынан тұрады. Бұл штамдар маймыл бүйрегінің жасушаларында (Vero жасушаларының желісі) өсіріліп, формальдегидпен өңдеу арқылы жұқпайтын етілген. Екінші вакцина – ауызша полиомиелит вакцинасы (OPV) – тірі, әлсіретілген вакцина, ол вирустың адам емес жасушалардан төмен физиологиялық температурада өткізілуі арқылы өндіріледі. Вирустың өтуі оның геномында мутациялар тудырады және жүйке тініне жұғу қабілетін төмендетеді. Екі вакцина да ондаған жылдар бойы полиомиелитке қарсы иммунитет қалыптастыру және инфекцияның таралуын тоқтату үшін қолданылып келеді. Дегенмен, OPV бірнеше артықшылықтары бар: вакцина полиовирустың жұқтыру және көбейетін негізгі орны – асқазан-ішек жолы арқылы енгізіледі, сондықтан ол табиғи инфекцияға ұқсас әсер етеді. OPV ұзаққа созылатын иммунитетті қамтамасыз етеді және жұтқыншақ пен ішекте полиомиелитке қарсы антиденелердің өндірісін күшейтеді. Осылайша, OPV тек паралиттік полиомиелиттің алдын ғана емес, жеткілікті дозада қолданғанда қауіпті эпидемияны да тоқтатуға қабілді. OPV-ның басқа да артықшылықтары – оны қолдану оңай, құны төмен және жаппай вакцинация науқандары үшін қолайлы. 1954 жылы 1-түрлі полиовирус штаммы, SM деп аталатын штамм туралы хабарланды. 1957 жылы Копровски SM штаммының аз вирулентті нұсқасын жариялады. Вакцина штаммының атауы "ЧАТ" деп берілді, ол прекурсор вирусының доноры болған баланың аты – "Шарлтон" еді. Сабин, Копровски және Кокс вакциналары миллиондаған адамдарда клиникалық сынақтан өтті және қауіпсіз және тиімді екені анықталды. Маймылдарда жүргізілген сынақтар Сабин вакцинасының жанама әсерлері аз екенін көрсеткендіктен, 1960 жылдардың басында Сабин вакцинасына АҚШ-та лицензия берілді және оны қолдану Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен мақұлданды. Содан кейін қауіпсіздік пен тиімділік туралы шолу жасалды, одан кейін 21 айлық бақылау және қорытынды есеп дайындалды.

Вакцина өндірісі

1950 жылдары, осы процеске тән қауіптер толық бақылауға алынбаған кезеңде, вакциналардың тұқымдық қоры кейде қашық аймақтарға тасымалданды, содан кейін жергілікті өндіріс орындарында вирусты көбейту үшін стандартты жасуша культурасы әдістері қолданылды. Биологиялық өнімдер, негізінен культура үшін бүйрек жасушалары және орта үшін қан сарысуы, кейде жергілікті приматтардан алынып, тиісті түрлердің жабайы немесе тұтқындықтағы популяциясы болған жағдайда өндіріс процесінде пайдаланылды. Оңтүстік Африкада Сабин вакцинасын көбейту үшін африкалық жасыл маймылдың тіні қолданылды. Француздық Батыс Африка және Экваторлық Африкада павиандар Пастер институтының вакцинасын көбейту үшін пайдаланылды. Польшада CHAT вакцинасы Азия макакаларын пайдалану арқылы көбейтілді. Оған жауап ретінде Хилари Копровски Rolling Stone және Том Кертисті қорлау үшін сотқа берді. Журнал Копровскиді жоғары бағалап, түсіндірме жариялады: Rolling Stone өзінің қорғанысы үшін шамамен 500 000 АҚШ доллары заңгерлік шығындар төлесе, 1 АҚШ доллары залап төлеуге міндеттелді. Бірнеше ғалымдар, әсіресе эволюциялық биолог В. Д. Гамильтон, бұл гипотезаны мұқият зерттеу қажет деп ойлады, бірақ олар ғылыми қауымдастықтан аз қолдау тапты. Мысалы, 1996 жылы Science Гамильтонның 1992 жылғы Копровскидің хатына жауап хатын жариялаудан бас тартты. Гамильтон өз ұстанымын сақтап, 1999 жылы былай деді: "Бұл теория, өкінішке орай, нығая түсуде. Бұл әлі дәлелденбеген, бірақ өте күшті болып көрінеді". Гамильтон сондай-ақ 1999 жылы "Өзен" кітабында бұл гипотезаны егжей-тегжейлі баяндаған журналист Эдвард Хуперді қолдады. Гамильтон жинаған 60-тан астам зәр мен нәжіс үлгілерінің ешқайсысы SIV қамтымады. 2001 жылы Хилари Копровски Корольдік қоғам алдында сөйлеген сөзінде кітаптағы аргументтерді толық жоққа шығарды. 2004 жылы "Құрлыстың бастауы" атты француз телефильмі, OPV гипотезасын қатты қолдайтын фильм, әлемнің бірнеше телеарналарында көрсетілді. 2003 жылы Хупер өзінің гипотезасын қолдайтынына сенетін қосымша мәлімдемелерді Лондон кітаптарын шолу журналында жариялады. Олардың ішінде Стенливиллдегі лабораторияның (Laboratoire Médical de Stanleyville (LMS)) вирусология техникалық қызметкері Жак Каньямамен жасалған сұхбат бар. Ол CHAT вакцинасын сынап, алғашқы вакцинацияларды жүргізген. Сонымен қатар, микробиологиялық техникалық қызметкер Филип Элебе Линди шимпанзелерінен жасуша культурасын жасап жатыр деп мәлімдеді. Остерриет бұл талаптарды жоққа шығарып, осы зертханада мұндай жұмыс жүргізу мүмкін емес екенін мәлімдеді.

In the 1950s, before dangers inherent to the process were well controlled, seed stocks of vaccines were occasionally transported to distant regions, then standard tissue culture methods were used to amplify the virus at local production facilities. Biologic products, chiefly kidney cells for cultures and blood serum for media, were sometimes harvested from local primates and used in the production process if wild or captive populations of appropriate species were available. In South Africa, African green monkey tissue was used to amplify the Sabin vaccine. In French West Africa and Equatorial Africa, baboons were used to amplify a vaccine from the Pasteur Institute. In Poland, the CHAT vaccine was amplified using Asian macaques. In response, Hilary Koprowski sued Rolling Stone and Tom Curtis for defamation. The magazine published a clarification which praised Koprowski and stated:
Rolling Stone was ordered to pay US$1 in damages whilst incurring around US$500,000 in legal fees for its own defense. A few scientists, notably the evolutionary biologist W. D. Hamilton, thought the hypothesis required serious investigation, but they received little support from the scientific community. For example, in 1996, Science refused to publish a letter Hamilton sent to it in which he replied to a 1992 Koprowski letter. Hamilton kept his position and said in 1999, "This theory, rather sadly, has gone from strength to strength. It's not proven by any means, but it's looking very strong." Hamilton was also supportive of journalist Edward Hooper who detailed the hypothesis in his 1999 book, The River. None of the over 60 urine and faecal samples collected by Hamilton contained SIV. In 2001, Hilary Koprowski responded by making a detailed rebuttal of the points made in the book, also in a talk to the Royal Society. In 2004, the Origin of Aids, a French TV documentary strongly supportive of the OPV hypothesis, appeared on several television stations around the world. In 2003, Hooper published additional statements that he believed supported his hypothesis in an article in the London Review of Books. These included accounts of an interview with Jacques Kanyama, a virology technician at the lab in Stanleyville (the Laboratoire Médical de Stanleyville (LMS)) responsible for testing the CHAT vaccine and performing the initial set of vaccinations, who was reported to have said that batches of CHAT had been produced on site by Paul Osterrieth. In addition, Philip Elebe, a microbiology technician, was claimed to have said that tissue cultures were being produced from Lindi chimpanzees. Osterrieth has denied these claims and stated that this work would not have been possible in this laboratory,

Ғылыми зерттеулер

1992 жылғы тамыздағы Science журналында жарияланған хатта Копровски OPV СПИД гипотезасын жоққа шығарып, оның тұжырымдамаларындағы көптеген фактілік қателіктерге назар салды. 1992 жылғы қазан айында Science журналы "Паннель Конго вакцинасын СПИД көзі ретінде жоққа шығарады" деген тақырыпта мақала жариялады, онда тәуелсіз комиссияның қорытындылары сипатталды, ол OPV СПИД гипотезасындағы әрбір ұсынылған қадамды "мәселелі" деп тапты. Мақалада мынадай қорытынды жасалды:

Адамның ТҚВ-1 вирусын анықтаған ең көне расталған үлгісі – 1959 жылы Бельгия Конгосының Леопольдвилл қаласында (қазіргі Киншаса, Конго Демократиялық Республикасы) анонимді донордан алынған плазманың мұрағаттық үлгісі. 2008 жылы 1960 жылы Киншасада ересек әйелден алынған лимфа түйінінің үлгісінен ІҚТИВ вирусының ішінара тізбектері анықталды. DRC60 деп аталған бұл үлгі ZR59-ға шамамен 88% ұқсас болды, бірақ А түріндегі АИТВ 1 штаммдарына ең жақын екені анықталды. Бұл үлгілердің маңыздылығы олар ЖИТС-ке себеп болатын вирустың ең көне белгілі үлгілері ғана емес, сонымен қатар 1960 жылы вирустың генетикалық түрленуінің жоғары деңгейде болғанын көрсетуіне байланысты. 2000 жылы Корольдік қоғам ЖИТС-тің пайда болуына қатысты деректерді талқылау үшін отырыс өткізді, онда OPV СПИД гипотезасы талқылаудың орталық тақырыбы болды. Осы отырыста үш тәуелсіз зертхана Эдвард Хупердің "The River" кітабында талап еткен Копровски вакцинасының қалған қорларына жасалған сынақтардың нәтижелерін жариялады. Сынақтар Копровскидің вакцинасы шимпанзе емес, маймылдың бүйрегінен жасалғанын растады және SIV немесе ВИЧ-пен ластанудың ешқандай белгісін таппады. Конференцияда OPV СПИД гипотезасының басқа да аспектілерін жоққа шығаратын қосымша эпидемиологиялық және филогенетикалық деректер ұсынылды. Science журналындағы бір хабарламаға сәйкес, Хупер "нәтижелерге қарсы шықпады, оларды қарапайым ғана жоққа шығарды". 2001 жылы Nature журналында жарияланған үш мақала, сондай-ақ Science журналында жарияланған мақала OPV СПИД гипотезасының әртүрлі аспектілерін қарастырды. Барлық жағдайда зерттеулердің нәтижелері полиомиелит вакцинасы мен ЖИТС арасындағы байланыстың бар екенін күшті түрде жоққа шығарды. Келтірілген деректерге көптеген тәуелсіз зерттеулер кірді, олар ВИЧ-1 вирусының адамдарға таралуы 1915 және 1941 жылдар аралығында, ең болмаса 1930 жылдары болғанын көрсетті. Бұл нәтижелер кейінірек 1960 жылдардағы үлгілерді пайдалана отырып жасалған зерттеуде расталды, сонымен қатар эпидемияның 1908 және 1930 жылдар аралығында басталғанын анықтады, және вирустар арасындағы рекомбинация мерзімді анықтауды азырақ нақты етеді, бірақ бағалауларды бір бағытта да айтарлықтай бұрмаламайды (жүйелі қателіктерді енгізбейді). Оксфорд университетінің эволюциялық биологы Эдвард Холмс жаңа деректерге байланысты былай деді: "Хупердің дәлелдері әрқашан нашар болды, енді оларға сүйенуге болмайды. Алға жылжу уақыты келді". Nature журналының редакциялық мақаласында:

The oldest confirmed sample of human tissue that shows the presence of HIV 1 is an archival sample of plasma collected from an anonymous donor in the city of Leopoldville, Belgian Congo (now Kinshasa, Democratic Republic of the Congo) in 1959 and was found with retrospective genetic analysis to be most closely related to subtype D strains. In 2008, partial HIV viral sequences were identified from a specimen of lymph node collected from an adult female, also in Kinshasa, in 1960. This specimen, named DRC60, was around 88% similar to ZR59, but was found to be most closely related to subtype A HIV 1 strains. These specimens are significant not only because they are the oldest specimens of the virus known to cause AIDS, but because they show that the virus already had an extensive amount of genetic diversity in 1960. In 2000, the Royal Society held a meeting to discuss data on the origin of AIDS; the OPV AIDS hypothesis was a central topic of discussion. At this meeting, three independent labs released the results of tests on the remaining stocks of Koprowski's vaccine, which Edward Hooper had demanded in The River. The tests confirmed Koprowski's contention that his vaccine was made from monkey, rather than chimpanzee, kidney, and found no evidence of SIV or HIV contamination. Additional epidemiologic and phylogenetic data was presented at the conference which undermined other aspects of the OPV AIDS hypothesis. According to a report in Science, Hooper "did not challenge the results; he simply dismissed them." In 2001, three articles published in Nature examined various aspects of the OPV AIDS hypothesis, as did an article published in Science. In every case, the studies' findings argued strongly against any link between the polio vaccine and AIDS. The evidence cited included multiple independent studies that dated the introduction of HIV 1 to humans as occurring between 1915 and 1941, probably in the 1930s. These results were confirmed by a later study using samples from the 1960s that also found that the epidemic began between 1908 and 1930, and a study that showed that although recombination amongst viruses makes dating less precise, it does not significantly bias estimates in either direction (it does not introduce a systematic error). The author of one of the studies, evolutionary biologist Edward Holmes of Oxford University, commented in light of the new evidence: "Hooper's evidence was always flimsy, and now it's untenable. It's time to move on." An accompanying editorial in Nature concluded:

Конго Демократиялық Республикасындағы (бұрынғы Стэнливилл) Кисангани маңындағы шимпанзелердің ВИЧ-1 вирусының нақты көзі болуы мүмкін екендігі туралы мәселе 2004 жылы Nature журналында жарияланған зерттеуде тікелей қарастырылды. Зерттеу авторлары аймақтағы шимпанзелерде SIV вирусының бар екенін, бірақ осы шимпанзелерді жұқтырған SIV штаммының ВИЧ-тің барлық штаммдарынан филогенетикалық жағынан ерекше екенін анықтады, бұл осы шимпанзелердің адамдардағы ВИЧ-тің көзі емес екеніне тікелей дәлел болды. Бұл қауесеттер Нигерияда полиомиелиттің жойылуына кедергі келтірді. 2003 жылы полиомиелитке шалдыққандардың саны Батыс Африканың оқшауланған аймақтарында ғана қалды, ал басқа жерлерде эпизодтық жағдайлар тіркелді. Алайда, ауру Нигерияда және Африканың басқа да бірнеше елінде қайтадан пайда болды, эпидемиологтар бұл жағдайды кейбір жергілікті халықтың Сабин ауызша вакцинасын балаларына салуға рұқсат бермеуімен байланыстырады. Жергілікті халықтың алаңдаушылығы көбінесе вакцинаның сүексіздікке әкелуі мүмкін деген қорқынышпен байланысты, ал OPV СПИД гипотезасы төңірегіндегі пікірталас қосымша қорқыныш тудырады. 2003 жылдан бері бұл қорқыныш мұсылман қауымдастығының кейбір мүшелері арасында тарады, Нигериядағы шариғат жөніндегі жоғарғы кеңестің мүшесі Датти Ахмед былай мәлімдеді:

цитата|Біз қазіргі заманғы Гитлерлер ауызша полиомиелит вакцинасын оның құрамына фертильділікті төмендететін дәрілер мен ЖИТС және ЖИТС-ке себеп болатын вирустарды жасырын қосып бұзып жіберді деп сенейміз. Полиомиелит Пакистан, Үндістан және Бангладеш аймақтарында да қайтадан пайда болды.