Кіріспе
Аркхам Хаус – американдық баспа үйі, қорқынышты әдебиетке маманданған. Бұл баспа үйі 1939 жылы Висконсин штатының Соук-Сити қаласында Август Дерлет пен Дональд Вандрейлер құрған. Олардың мақсаты – бұрын тек арзан журналдарда жарияланған Х.П. Лавкрафттың ең үздік туындыларының қатты мұқабалы жинақтарын шығару болған. Баспа үйінің аты Лавкрафттың ойдан шығарған Жаңа Англия қаласы Аркхэмнен (Массачусетс штаты) алынған. Аркхам Хаус басылымдары басылу және кітап мұқабасының жоғары сапасымен ерекшеленеді. Аркхам Хаус баспасының колофоны Франк Утпател жасаған.
the publishing house
Arkham House was an American publishing house specializing in weird fiction. It was founded in Sauk City, Wisconsin, in 1939 by August Derleth and Donald Wandrei to publish hardcover collections of H. P. Lovecraft's best works, which had previously been published only in pulp magazines. The company's name is derived from Lovecraft's fictional New England city, Arkham, Massachusetts. Arkham House editions are noted for the quality of their printing and binding. The colophon for Arkham House was designed by Frank Utpatel.
Негізін қалау
1937 жылдың соңында, Лавкрафт қайтыс болғаннан кейін, Дерлет пен Вандрей досының ең жақсы қызық көркем әдебиетін жинақтап, естелік том ретінде шығаруды көздеді. Ірі баспагерлерді омнибус жинағына қызықтыруға жасаған бірнеше тырысқан әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, екеуі ешбір баспагердің жинақты шығаруға дайын еместігін түсінді. Сондықтан Дерлет пен Вандрей Лавкрафттың барлық жазбаларын қатаң мұқабамен шығару мақсатымен өздерінің «Аркхам Хаус» компаниясын құруға шешім қабылдады. Омнибус том «Аркхам Хаус» компаниясының алғашқы өнімі ретінде жоспарланған және бағасы 5.00 доллар болды, ал алдын ала тапсырыстар 3.50 доллардан қабылданды. Тіпті осылай арзан бағамен, 1939 жылы жарық көрмес бұрын «The Outsider and Others» үшін бар болғаны 150 алдын ала тапсырыс түсті. «The Outsider» журналын Висконсин штатындағы Джордж Банта компаниясы 1268 данадан басып шығарды. Кітап 550 беттен астам болды, кішкентай шрифтпен басылған және фантастикалық суретші Вирджил Финлей салған мұқабаға ие болды. Омнибус баяу, бірақ тұрақты сатылды. Дерлет табысты жазушы болды және жазу қызметінен түскен табысы көп болды, бұл оған «Аркхам Хаус» компаниясының жұмысын тез пайда табу қажеттілігі болмай, қаржылай қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. 1943 жылы екінші Лавкрафт омнибусы «Beyond the Wall of Sleep» жарық көрді, ал «Аркхам Хаус» компаниясының кітаптарының сатылымы артуын жалғастырды. 1944 жылға қарай «Аркхам Хаус» сәтті шағын баспахана ретінде орнықты, төрт том жарық көрді (Дональд Вандрей, Генри С. Уайтхед, Кларк Эштон Смит және Лавкрафттың соңғы омнибусының шығармалары жинағы). 1945 жылы «Аркхам Хаус» өзінің ауқымын кеңейтіп, екі роман жариялады, олардың екеуі де бұрын ешқандай түріде басылмаған. Бұл Эванджелин Уолтонның «Сыртқырлар үйі» және Август Дерлеттің «Еңбекші» (Х.П. Лавкрафттың жоспары негізінде). Дерлет сонымен қатар, белгілі фантастикалық авторлардың әңгімелер жинағын жариялау арқылы «Аркхамның» ауқымын кеңейтті, алғашқысы – ирландиялық автор Дж. Шеридан Ле Фанудың «Green Tea and Other Ghost Stories» еңбегі. 1947 жылы ағылшын жазушылары А.Э. Коппард, Х. Рассел Уэйкфилд, Уильям Хоуп Ходжсон және Алгернон Блэквудтың жинақтары жарық көрді. Сондай-ақ 1947 жылы үш американдық жазушының кітаптары, соның ішінде А.Э. Ван Вогттың ғылыми-фантастикалық романы «Слан» жарық көрді. Дерлет өзін дұрыс салада сезінбеген болуы керек, өйткені 4000-нан астам данасы басылған «Слан» 1940 жылдардың ең жылдам сатылатын және ең жақсы сатылатын «Аркхам Хаус» кітабы болды. «Аркхам Хаус» фантастика мен қорқыныш саласындағы көптеген кітаптарды жариялады, соның ішінде 1950 жылдары шағын, бірақ тұрақты санда. Роберт Вайнберг былай деп жазды: «Сәлемдік фантастиканың шағын баспаханаларының қатал бәсекелестігі және кейбір атаулардың баяу сатылуы Август Дерлетті қиын жағдайға түсірді. 1948 жылы ақша ағыны проблемалары кезінде «Аркхамның» банкротқа ұшырауына жол бермеу үшін доктор Дэвид Х. Келлердің жомарт қарызы ғана көмектесті. Келлер Дерлеттің үйіне, «The Place of Hawks» компаниясына, Сэм Московицпен бірге барды. Сапардың мақсаты – Дерлеттің Келлердің кітабын «Аркхам Хаус» баспасында жариялауға келісімі, ал Келлер Дерлетке кітап құны үшін қарыз берді. Дерлет Келлер мен Московицке баспаға 2500 доллар берешегі бар екенін және барлық мүмкін көмектің таусылғанын айтты. Келлер Пенсильвания штатының Страудсбург қаласына оралғаннан кейін, қажетті сомаға чек жазып, Дерлетке 35% пайызымен жеке нота бойынша қарыз ретінде жіберді. Ол бұл келісімді «Аркхам Хаустың отыз жылы» еңбегінде былай деп баяндады: «Мен оны сұрамағанмын, ол маған: "Мен өзімнің мінез-құлқыма мақтанамын" деген пікірмен ұсынды. Мен үшін де, «Аркхам Хаус» үшін де осыдан артық мақтау сөз болмас еді». 1960 жылдардың соңында «Аркхам Хаус» қайтадан банкротқа ұшыраған сияқты болды, бірақ кенеттен Роберт Э. Говардқа (Дональд М. Грант капиталдаған) және Х.П. Лавкрафттың шығармаларына қызығушылықтың артуымен бірге кітаптары үшін жаңа нарық тапты. Лавкрафттың барлық шығармалары жаңадан өңделген үш томдық жинақта қайта басылды, олар үнемі баспадан шығарылды. Х.П. Лавкрафттың әдебиеттерінің томдарына қоса, «Аркхам Хаус» компанияның басталуынан бастап жоспарланған Лавкрафттың таңдамалы хаттарының бес томдық басылымын жариялай бастады. Бұл Лавкрафттың әріптестеріне, достарына және отбасына жазған хаттарының шолуын береді. Оның хат алысқандарының арасында «Аркхам Хаус» компаниясының негізін қалаушылар Дерлет пен Вандрей болды. («Аркхам Хаус» компаниясының Лавкрафт хаттарының томдары өте қысқаша; Лавкрафттың жеке хатшыларына арналған толық емес томдары Hippocampus Press компаниясымен бірте-бірте жарық көрді). Ұзақ баяу кезеңнен кейін «Аркхам Хаус» 1970 жылдарға амбициялы баспа жоспарларымен кірді. «Аркхам Хаус» Лавкрафттың замандастарының, соның ішінде Рэй Брэдбери, Роберт Э. Говард, Фрэнк Белнап Лонг, Кларк Эштон Смит, Роберт Блох және Дерлеттің өзінің әдебиеттерін де жариялады; Уильям Хоуп Ходжсон (Герман Чарльз Кёнигтің ықпалымен), Алгернон Блэквуд, Х. Рассел Уэйкфилд, Сибери Куинн және Шеридан Ле Фану сияқты авторлардың классикалық жанрлық әдебиеттерін; сондай-ақ Рамсей Кэмпбелл және Брайан Ламли сияқты Лавкрафт мектебінің жазушыларын, Дерлет олардың алғашқы басылымдарын қалың мұқабамен шығарды. «Аркхам Хаус» баспасында жарық көрген талантты жазушылардың көптігіне қарамастан, ол қаржылық табысқа жетпеді. Дерлет 1970 жылы былай деп жазды: «Шындығында, «Аркхам Хаус» құрылғаннан бері өткен жылдың біреуінің өзінде де кірістер шығындарды жапқан жоқ, сондықтан «Аркхам Хаус» қаржысын қолдау үшін менің жеке табысымды пайдалану қажет болды». Роберт Вайнберг былай деп мәлімдеді: «Аркхам Хаустың ең сәтсіздігі «Сыртқырлар үйі» болды, бұл тамаша роман, одан құтылуға екі онжылдыққа жуық уақыт кетті». Дерлет 1971 жылы қайтыс болғаннан кейін Дональд Вандрей қысқа мерзімге бас редактор болып тағайындалды, бірақ компанияға қайта оралуға ниет білдірмеді. 1980 жылдарға дейін «Аркхам Хаус» кітаптарын қайта баспады (кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, мысалы, «Someone in the Dark» және «Night's Yawning Peal: A Ghostly Company» және 1960 жылдарда шыққан төрт негізгі Лавкрафт жинағы — «Dagon and Other Macabre Tales», «At the Mountains of Madness and Other Novels», «The Horror in the Museum» және «The Dunwich Horror and Others»). 1960 және 1970 жылдары құқықтар кейде басқа баспагерлерге сатылды, олар «Аркхам Хаус» атауларының жұмсақ мұқабалы басылымдарын шығарды. Алайда, бұл 1980 жылдары өзгерді. Қазірдің күнінде «Аркхам Хаус» атауларының 20-дан астам жеке басылымдарының бірнеше басылымдары және/немесе баламалы басылымдары бар.
Операция
Август Дерлеттің балалары Апрель (Роуз) және Уолден (Уолли) Дерлет баспаның иегерлері болды, Апрель бизнесті басқарса, Уолли күнделікті жұмыстарға тікелей қатыспады. 1977 жылы Апрель Висконсин университетінде (Мэдисон) ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1994 жылы ол «Аркхам Хаус» акционерлерінің көпшілігіне ие болып, президенті және бас директоры болды, және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Вандрейден кейін Джеймс Тернер бас редакторлық қызметке тағайындалды. 1970-ші және 1980-ші жылдарда Тернер компанияның авторлар тізімін кеңейтіп, Майкл Бишоп, Люциус Шепард, Брюс Стерлинг, Джеймс Типтри, Майкл Ши және Дж.Г. Баллард сияқты көрнекті ғылыми-фантастика және фэнтези жазушыларын қосты. Тернердің сатып алғандары баспаны қорқынышты және таңғажайып әдебиеттердегі бастауынан алшақтатты, нәтижесінде 1997 жылы Апрель Дерлет оны жұмыстан шығарды; ол «Golden Gryphon Press» баспасын құрды. 1997 жылы Питер Рубер оның кеңесші редакторы және Джеймс Тернердің ізбасары болып тағайындалды. 2002 жылы Апрель «Аркхам Хаус» президенті болды. Ол баспаның миссиясын классикалық қорқынышты әдебиетке оралу деп белгіледі, және Рубер де осы мақсатқа жетуге тырысты. Рубер әр түрлі авторлар туралы жауыз пікірлері үшін сынға ұшырады, осы пікірлерін «Аркхам Хаус» баспасынан шыққан «Қорқыныш шеберлері» (2000) жинағындағы әңгімелерге қосты. Оның денсаулығы нашарлап бара жатқаны туралы көптеген қауесет тарады; ол соңында инсульт алды, және осы себепті «Аркхам Хаус» баспасындағы редакторлық міндеттері тоқтатылды. 2000-2006 жылдар аралығында баспа үйінің жарияланым кестесі едәуір баяулады, тек тоғыз кітап шығарылды: Барри Н. Малцбергтің «Тас үйде» (2000); Э. Хоффман Прайстың «Өлілер кітабы» (Прайс таныс жазушылар туралы естеліктер жинағы, 2001); Питер Рубер редакциялаған «Аркхам Хаус» баспасынан шыққан «Қорқыныш шеберлері» (2000); Нельсон Бондтың «Еш жердің алыс жағы» (2002); Джон Д. Харвидің «Тазалау» (қорқынышты роман, 2002); Скотт Коннорс редакциялаған Кларк Эштон Смиттың таңдамалы хаттары (2003); Мильт Томас жазған Хью Б. Кейвтің өмірбаяны «Мың әңгімелер үңгірі» (2004); Нельсон Бондтың тағы бір жинағы «Біздің әлемнен басқа әлемдер» (2005); және Джеймс Роберт Смит пен Стивен Марк Рейни редакциялаған Эдгар Аллан Поға арналған әңгімелер жинағы «Evermore» (2006). 2005 жылы «Аркхам Хаус» баспасы «Small Press Achievements» үшін World Fantasy Award сыйлығын алды – сол кездегі жүлде Х.П. Лавкрафттың бюсті болды. 2009 жылдың басында Джордж Вандербург («Battered Silicon Dispatch Box») және Роберт Вайнберг «Аркхам Хаус» баспасының редакторлық міндеттерін бірлесіп атқаратындары жарияланды. Сол жылы «Battered Silicon Dispatch Box» баспасы «Аркхам Хаус» баспасымен бірлесіп Август Дерлеттің төрт жаңа томын «The Macabre Quarto» деген атпен шығарды, бұл 2006 жылдан бергі соңғы жарияланым болды. 2010 жылы «Аркхам Сэмплер» (1948-49) журналы 1948-1949 жылдары шыққан, қазір сирек кездесетін журналдың екі томдық факсимильді қайта басылымы (250 дана) болып қайта жарық көрді. Бұл жұмыс «Аркхам Хаус» және Август Дерлет қоғамы бірлесіп жариялады. Сол жылы Джон Лелленбергтің «Бейкер-стрит-иррегуляр» романы «Mycroft and Moran» баспасы арқылы жарық көрді.
Мәртебе
Джордж Вандербургтің Battered Silicon Dispatch Box блогында 2011 жылға және одан кейінгі кезеңге (соңғысы – Evermore) бірнеше Arkham House кітаптары жарияланды, бірақ 2017 жылдың қаңтарына дейін олардың ешқайсысы жарық көрген жоқ. Бұл Эйприл Дерлеттің 2011 жылдың 21 наурызындағы қазасынан туындады. 2011 жылдың сәуір айында баспагердің сайтында оның балалары фирманы басқаруды өз міндетіне алатыны хабарланды. Дэниел Джейкобс президент, ал оның інісі Деймон Дерлеф вице-президент болып тағайындалды; олар қазіргі уақытта компанияның иелері. Джордж Вандербург үй редакторы қызметін жалғастырды, ал Роберт Вайнберг 2016 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін де солай істеді. 2020 жылдары Arkham House таңбасымен бірде-бір кітап шығарылмады, бірақ баспа кейбір бұрынғы кітаптарын қайта басып шығарды. Бұрын 1939 жылдан 2010 жылға дейін (1940, 1955/56 және 2006 жылдардан басқа) жыл сайын кітаптар жарық көрген. 2023 жылдың 7 маусымына қарай Arkham House веб-сайты, arkhamhouse.com бірнеше айдан бері қолжетімсіз. Arkham House компанияның жағдайы туралы ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ. August Derleth/Arkham House Facebook парақшасында Arkham House енді жұмыс істемейтіні және байланысқа тырысқан әрекеттерге жауап берілмегені айтылды.
Басқа да таңбалар
Arkham House өз тарихында тағы екі баспа белгісімен жариялаған. 1945 жылы Mycroft & Moran баспасы құрылды, ол Derleth-тің Solar Pons сериясын қоса, қорқынышты детективтік және құпия әңгімелерді жариялауға арналған еді. Баспаның атауы Шерлок Холмс әңгімелерінің кейіпкерлерінен – Шерлоктың ағасы Майкрофт Холмс пен жауыз полковник Себастьян Мораннан шабыт алған. 1993 жылдан бері кейбір Mycroft & Moran басылымдары Battered Silicon Dispatch Box арқылы да жарық көрді. Arkham сондай-ақ 1945 жылы Клэр Виктор Двиггинстің карикатураларын жариялау мақсатымен Stanton & Lee Publishers баспасын таныстырды. Stanton & Lee Publishers Август Дерлеттің өлеңдері мен аймақтық туындыларын жариялады. Бұған қоса, Август Дерлет Arkham House-тың кейбір кітаптарын басқа баспагерлерге, соның ішінде Нью-Йорктегі Pellegrini & Cudahy және Англиядағы Villiers Publications компанияларына тапсырыспен берді.
1939 жыл
"Шетелдік және басқалары", Х.П. Лавкрафт (1939)