Халықаралық ғарыш стансасына 10-шы экспедиция (2004-2005). Ы.Шарипов пен Л.Чяо жөндеу, зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ғарыштағы ультрадыбыс тақырыбы зерттелді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10-шы экспедиция (2004–2005) – Халықаралық ғарыш станциясына жасалған оншы экспедиция. Экспедиция кезінде төтенше жағдай туғанда эвакуация үшін "Союз ТМА-5" ғарыш кемесі күштілікте болды.
Expedition 10 (2004–2005) was the tenth expedition to the International Space Station, using the Soyuz TMA 5, which stayed during the expedition for emergency evacuation.
Миссияның мақсаттары
Чьяо мен Шарипов 2004 жылғы 16 қазанда "Союз ТМА-5" ғарыш кемесімен Ғарыш стансасына жетіп, 9-шы экспедиция экипажының мүшелері Майк Финке мен Геннадий Падальканы ауыстырды. Чьяо экспедиция командирі және NASA ғылыми өкілі, ал Шарипов – "Союз" командирі және ұшу инженері болды. Екі ғарышкер де микрогравитациядағы кеңейтілген диагностикалық ультрадыбыс жобасының зерттеушілері еді. Ерекше жетістіктерінің қатарында Quest Joint Airlock-тағы маңызды құрал-жабдықтарды алмастыру, АҚШ ғарыш костюмдерін жөндеу және ғарышта ультрадыбыс қолдану туралы ғылыми зерттеу мақаласын ұсыну болды. Чьяо сондай-ақ АҚШ президенттік сайлауында ғарыштан дауыс берген алғашқы ғарышкер атанды.
Chiao and Sharipov docked at the Space Station on 16 October 2004 aboard Soyuz TMA 5, to relieve Expedition 9 crewmates Mike Fincke and Gennady Padalka. Chiao was the expedition commander and NASA science officer, and Sharipov was the Soyuz commander and flight engineer. Both Astronauts were researchers in the Advanced Diagnostic Ultrasound in Microgravity Project. Notable accomplishments included replacing critical hardware in the Quest Joint Airlock; repairing U. S. spacesuits; and submitting a scientific research paper on ultrasound use in space. Chiao was also the first astronaut to vote in a U. S. Presidential election from space.
Ескерткіш оқиғалар
10-шы экспедицияның ұшырылуы кейінге жылдырылды. Ұшуға дейінгі сынақтар барысында "Союз ТМА-5" ғарыш кемесіндегі жарылғыш бұранда кездейсоқ жұмыс істеп кетті. Нәтижесінде туған зақымдар жөнделіп, миссия 2004 жылдың 14 қазанында Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылды. "Экспедиция-10" миссиясы кезінде екі "Прогресс" тасымалдау кемесі Халықаралық ғарыш станциясына докталды. Біріншісі ("Прогресс-51") 2004 жылдың 25 желтоқсанында, ал екіншісі ("Прогресс-52") 2005 жылдың 28 ақпанында докталды. Еуропалық ғарыш агенттігінің астронавты, италиялық Роберто Виттори "Экспедиция-11" экипажымен бірге станцияға ұшып, ғылыми тәжірибелер жүргізу үшін сегіз күн бортында болды. Виттори "Экспедиция-10" экипажымен бірге Жерге қайтты. Ол ESA мен Ресей Федералды Ғарыш Агенттігі арасындағы шарт бойынша ғарыш кемесінде болған. "Союз ТМА-5" ғарыш кемесі 192 күн, 19 сағат және 2 минуттан кейін Арқалық қаласының солтүстік-шығысына қарай 53 миль жерге түсті. Құтқару тобы капсулаға бірнеше минут ішінде жетті.
The launch of Expedition 10 was rescheduled. During preflight testing, an explosive bolt was accidentally activated on the Soyuz TMA 5 spacecraft. The resulting damage caused was repaired and the mission launched from Baikonur Cosmodrome in Kazakhstan on 14 October 2004. During the Expedition 10 mission, two Progress supply spacecraft docked with the International Space Station. The first (Progress 51) docked on 25 December 2004 followed by the second (Progress 52) on 28 February 2005. European Space Agency Astronaut Roberto Vittori of Italy launched to the Station with the Expedition 11 crew and spent eight days onboard performing scientific experiments. Vittori returned to Earth with the Expedition 10 crew. He was aboard under a contract between ESA and the Russian Federal Space Agency. The re entry of the Soyuz TMA 5 spacecraft was perfect, returning the astronauts to Earth 53 miles northeast of the town of Arkalyk after 192 days, 19 hours and 2 minutes in space. The recovery team reached the capsule in minutes.
Экипаж
Чьяо үш рет ғарыш кеңістігіне ұшқан тәжірибелі ғарышкер, және 2000 жылы стансадағы құрылыс миссиясы аясында екі рет ғарышқа 13 сағат шықты. Шәрипов ғарышта 211 сағаттан астам уақыт өткізген. Ол 1998 жылы сегізінші "Мир" шаттлымен докқа тұру миссиясында шаттлдың миссия маманы болды.
Chiao is a veteran of three Space Shuttle flights, and spent 13 hours on two spacewalks in 2000 as part of a construction mission at the Station. Sharipov has logged over 211 hours in space. He served as a mission specialist on the Shuttle during the eighth Shuttle Mir docking mission in 1998.
Ғарышқа шығу
Экспедиция 10 экипажы екі рет ашық ғарышқа шықты, оның ішінде эксперименттерді орнату және станцияны 2006 жылы жаңа Еуропалық автоматтандырылған тасымалдау көлігінің келуіне дайындау жұмыстары атқарылды. Бірақ, автоматтандырылған тасымалдау көлігі 2008 жылы келді. Бірінші ашық ғарышқа шығу 2005 жылдың 26 қаңтарында, ал екіншісі 2005 жылдың 28 наурызында болды.
The Expedition 10 crew completed two spacewalks, including experiment installation and tasks to prepare the Station for the arrival of the new European Automated Transfer Vehicle in 2006. Instead, the Automated Transfer Vehicle came in 2008. The first spacewalk took place on 26 January 2005 and the second on 28 March 2005.