Мысыр Мәмлүк Сұлтанатының Бурджи әулеті (1382–1517)
Burji Mamluks
Мысыр Мамлюк сұлтандығында билік құрған Бурджи Мамлюктері (1382-1517 жж.) туралы мақала. Кавказдық шайқас жеңімпаздары, тарих, билік, Мемлекеттік тұрақсыздық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр монархтарының әулеті (1382–1517 жж.)
Dynasty of Egyptian monarchs (1382–1517 CE)
Бүржі мамлюктері (المماليك البرجية) немесе Шеркес мамлюктері (المماليك الشركس), кейде Бүржі әулеті деп аталады, 1382 жылдан 1517 жылға дейін Мысырдың мамлюк сұлтанатын биледі. Алдыңғы Бахри мамлюктері сияқты, Бүржі мамлюктерінің билеуші тобының мүшелері құл ретінде сатып алынып (мамлюктер), азат етілді, ал ең күштілері Каир сұлтанының рөлін атқарды. Осы кезеңде биліктегі мамлюктер көбінесе Солтүстік Кавказдың христиан халқынан, шеркестерден шықты. Бүржі атауы «мұнара» дегенді білдіреді, бұл осы мамлюктердің Каир цитаделінің казармасындағы дәстүрлі тұрағына сілтеме жасайды. Сұлтандар әдетте өз ұлдарын өлімнен кейін мұрагер етіп тағайындағанмен, олар көбінесе бұрынғы сұлтандар сатып алған мамлюктерден шыққан күшті мамлюк қолбасшыларының бірімен ығыстырылып, бірнеше жылдан астам уақытқа созылмайтын. Осы кезеңде мамлюктер Тимурмен соғысып, Кипрді жаулап алды. 15 ғасыр бойында сұлтандық ішкі кикіреулер мен көптеген факторлардың салдарынан туған экономикалық құлдыраудан әлсіреп қалды. Әскери тұрғыдан күшті болғанымен, олар Осман империясының көбірек дамыған армиясымен бәсекелесе алмады, нәтижесінде 1517 жылы Осман империясы оларды жаулап алды. 1250 жылдан бастап Мысырды бірінші мамлюк әулеті, негізінен куман-қыпшақ түркі Бахри әулеті биледі. Келесі айларда Тимур Грузияда болды және Баркуқтың әрекеттеріне жауап бере алмады, ал Баркук 1399 жылы қайтыс болды. 1405 жылы Тимур қайтыс болғаннан кейін Сирияны Баркуқтың ұлы, сұлтан Насир әд-Дин Фараж қайта басып алды, бірақ Фараж сол жердегі әмірлердің көтерілісіне тап болды және 1412 жылы отставкаға кетуге мәжбүр болды. Фараж қайтыс болғаннан кейін Аббасид халифасы әл-Мустаинге Каирде бірнеше ай бойы сұлтандыққа билік етуге рұқсат берілді, бірақ сұлтан рөлін көп ұзамай басқа мамлюк, әл-Муайяд Шейх иеленді.
The Burji Mamluks (المماليك البرجية) or Circassian Mamluks (المماليك الشركس), sometimes referred to as the Burji dynasty, were the rulers of the Mamluk Sultanate of Egypt from 1382 until 1517. As with the preceding Bahri Mamluks, the members of the Burji Mamluk ruling class were purchased as slaves (mamluks) and manumitted, with the most powerful among them taking the role of sultan in Cairo. During this period, the ruling Mamluks were generally of Circassian origin, drawn from the Christian population of the northern Caucasus. The name Burji, meaning 'of the tower', refers to the traditional residence of these Mamluks in the barracks of the Citadel of Cairo. Although sultans typically designated their sons to succeed them after death, the latter rarely lasted more than a few years before being usurped by one of the powerful Mamluk commanders, usually from among the Mamluks purchased by previous sultans. During this period, the Mamluks fought Timur and conquered Cyprus. Over the course of the 15th century, the sultanate was weakened by infighting and economic decline brought about by multiple factors. Although militarily powerful, they were eventually unable to compete with the more modern army of the Ottoman Empire, leading to their eventual conquest in 1517 by the Ottomans.]] From 1250, Egypt had been ruled by the first Mamluk dynasty, the mostly Cuman Kipchak Turkic Bahri dynasty. In the following months Timur was engaged in Georgia and unable to respond to Barquq's actions, while Barquq had died by 1399. and Damascus. Syria was regained by Barquq's son, sultan Nasir ad Din Faraj, after Timur died in 1405, but Faraj continually faced rebellions from the emirs there and he was forced to abdicate in 1412. After Faraj, the Abbasid caliph al Musta'in was permitted to rule the sultanate in Cairo for several months, but the role of sultan was soon taken by another Mamluk, Al Mu'ayyad Shaykh.
Басты және төмендеу
Сұлтан Барсбайдың тұсында Мамлюк сұлтандығы ең кең аумағына жетті. 1426 жылы ол Кипр Корольдігіне шабуыл жасап, оның патшаларын Мамлюктерге бағынышты етуге мәжбүр етті. Алайда Барсбай ұзақ мерзімді зиян келтіретін бірқатар экономикалық саясаттарды енгізді, мысалы, дәмдеуіш саудасына мемлекеттік монополия орнатты. Барсбайдың билік кезінде Мысыр халқының саны алдыңғы бірнеше ғасырларға қарағанда едәуір азайды, қалалардың саны бес есе кеміп қалды. Ол Кіші Азияға жиі шабуыл жасады және 1438 жылы қайтыс болды. Сайф ад-Дин Жакмақтың билік кезінде 1444 жылы Сент-Джон рыцарьдарынан Родосты басып алуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. 1453 жылы Сейф ад-Дин Инал билікке келді және сол жылы Константинопольді жаулап алған Осман сұлтаны Мехмед II-мен достық қарым-қатынас орнатты, бұл Египетте үлкен қуанышқа себеп болды. Осыдан кейін Осман империясы мен Мамлюктер арасындағы қарым-қатынас шиеленісе түсті. Екі мемлекет те дәмдеуіш саудасын бақылау үшін үздіксіз күресті, ал Осман империясы Исламның қасиетті қалаларын бағындыруға ұмтылды. Грек тегіндес Хускадам билікке келген кезде жағдай одан әрі ушықты. Хускадам да, Мехмед II де Қараман княздығына әртүрлі үміткерлерді қолдады. 1481 жылы Мехмед II қайтыс болғаннан кейін, Сұлтан Қайтбай Осман сұлтаны Баязид II-ді оның бүлікші ағасы Жемді баспанаға беру арқылы ренжітті. Баязид II кейіннен Мамлюк аумағындағы Адана, Тарс және басқа да қалаларды басып алды, бірақ 1491 жылы аяқталған ұзақ соғыста Мамлюктерді жеңе алмады. Қайтбай Испаниядағы мұсылмандарға көмектесу үшін Сириядағы христиандарды қорқытуға тырысты, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды. Ол 1496 жылы қайтыс болды, үлкен венециялық саудагерлерге жүз мыңдаған дукат қарыз қалдырды. Тағы бірнеше жылдық саяси тұрақсыздық пен мұрагерлік даулардан кейін, 1501 жылы соңғы маңызды Мамлюк сұлтаны Кансух әл-Гури билікке келді. Ол бірқатар реформаларға, соның ішінде оқ-дәрілі қарумен жабдықталған алғашқы әскери полкті құруға тырысты, бірақ оларды Мамлюк армиясына толыққанды енгізе алмады және елдің экономикалық проблемаларын шеше алмады.
Under the reign of Sultan Barsbay, the Mamluk Sultanate grew to its widest territorial extent. In 1426, he invaded the Kingdom of Cyprus and forced its kings to become Mamluk vassals. However, Barsbay also introduced a number of economic policies that were damaging in the long term, such as a state monopoly on the spice trade. During Barsbay's reign Egypt's population was greatly reduced from what it had been a few centuries before, with only one fifth of the number of towns. He frequently raided Asia Minor, but died in 1438. During the reign of Sayf ad Din Jaqmaq an attempt to conquer Rhodes in 1444 from the Knights of St. John was repelled. Sayf ad Din Inal came to power in 1453 and had friendly relations with the Ottoman sultan Mehmed II, who captured Constantinople later that year, causing great celebration in Egypt. The relationship between the Ottomans and the Mamluks became more adversarial after this time. Both states constantly vied for control of the spice trade, and the Ottomans aspired to eventually take control of the Holy Cities of Islam. Under the reign of Khusqadam, of Greek origin, tensions increased. Both Khusqadam and Mehmed II supported different candidates to the principality of Karaman. After the death of Mehmed II in 1481, Sultan Qaitbay offended the Ottoman sultan Bayezid II by harboring his rebellious brother, Cem. Bayezid II later seized Adana, Tarsus and other places within Mamluk territory, but was unable to defeat the Mamluks during a prolonged war that ended in 1491. Qaitbay also tried to help the Muslims in Spain by threatening the Christians in Syria, but without effect. He died in 1496, leaving several hundred thousand ducats in debts to the great Venetian trading families. Following another several years of political instability and succession disputes, the last major Mamluk sultan was Qansuh al Ghuri, who came to power in 1501. While he attempted some reforms, including the introduction of the first military regiment with gunpowder weapons, he was unable to fully integrate them into the Mamluk army and he could not fix the country's economic problems.
Османдықтардың басып алуы
1516 жылы Османлылар басқа мәселелерден азат болды – Сұлтан Селім I 1514 жылы Халдиран шайқасында Сафавилерді жеңіп алғаннан кейін, бүкіл күштерін Сирия мен Египетті билеп тұрған Мамлюктерге қарсы бұрып, Орта Шығысты Османлылардың жаулауын аяқтады.
By 1516, the Ottomans were free from other concerns — Sultan Selim I had just vanquished the Safavid Persians at the Battle of Chaldiran in 1514 —and turned their full might against the Mamluks, who still ruled in Syria and Egypt, to complete the Ottoman conquest of the Middle East.
Буржи сұлтандарының тізімі
Атағы (Аттары) Жеке есімі Билік мерзімі әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Барқұқ سیف الدین برقوق 1382–1389 бірінші билік мерзімі Сұлтан әс-Салих әл-Музаффар әл-Мансур سلطان الصالح المظفر المنصور Салах әд-Дин Хаджи II صلاح الدین حاجی ثانی 1389 әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Барқұқ سیف الدین برقوق 1390–1399 екінші билік мерзімі әл-Насир الناصر Насир әд-Дин Фарадж ناصر الدین فرج 1399–1405 бірінші билік мерзімі әл-Мансур المنصور Иzz әд-Дин Абд әл-Азиз عز الدین عبدالعزیز 1405 әл-Насир الناصر Насир әд-Дин Фарадж ناصر الدین فرج 1405–1412 екінші билік мерзімі әл-Адил العادل әл-Муста’ин Биллаһ المستعین باللہ 1412 әл-Муайяд المؤید Шейх әл-Махмуди شیخ المحمودى 1412–1421 әл-Музаффар المظفر Ахмед أحمد 1421 әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Татар سیف الدین تتر 1421 әс-Салих الصالح ән-Насир әд-Дин Мухаммед ناصر الدین محمد 1421–1422 әл-Ашраф الأشرف Сәйф әд-Дин Барсбай سیف الدین برسبای 1422–1437 әл-Азиз العزيز Жамал әд-Дин Юсуф جمال الدین یوسف 1437–1438 әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Жакмак سیف الدین جقمق 1438–1453 әл-Мансур المنصور Фахр әд-Дин Усман فخرالدین عثمان 1453 әл-Ашраф الأشرف Сәйф әд-Дин Инал سیف الدین إینال 1453–1461 әл-Муайяд المؤید Шихаб әд-Дин Ахмед شھاب الدین أحمد 1461 әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Хушқадам سیف الدین خوش قدم 1461–1467 әл-Захир الظاہر Сәйф әд-Дин Билбай سیف الدین بلبأی 1467 әл-Захир الظاہر Таймур Буға تیمور بغا 1467–1468 әл-Ашраф الأشرف Сәйф әд-Дин Қайтбай سیف الدین قایتبای 1468–1496 әл-Насир الناصر Мухаммед бин Қайтбай الناصر محمد بن قایتبای 1496–1497 бірінші билік мерзімі әл-Захир الظاہر Қансух Хумсмә’ه قانصوه خمسمائة 1497 әл-Насир الناصر Мухаммед бин Қайтбай الناصر محمد بن قایتبای 1497–1498 екінші билік мерзімі әл-Захир الظاہر Қансух әл-Ашрафи قانصوہ الأشرفی 1498–1500 әл-Ашраф الأشرف әл-Ашраф Жанбалат جنبلاط 1500–1501 әл-Адил العادل Сәйф әд-Дин Туман Бай I سیف الدین طومان بای 1501 әл-Ашраф الأشرف Қансух әл-Гаури قانصوہ الغوری 1501–1516 әл-Ашраф الأشرف Туман Бай II طومان بای 1516–1517 Буржи әулетінің Мысыр сұлтандығы (Каир) 1517 жылы Сәлім I сұлтан тұсында Осман империясына қарауы.
Құралаған түсті қатар Буржи әулетінің билігіне Баһри әулетінің қысқа үзілісін білдіреді. Күміс түсті қатар Буржи әулетінің билігіне Аббасид әулетінің үзілісін білдіреді.
Titular Name(s) Personal Name ReignAl Zahirالظاہر Sayf ad Din Barquqسیف الدین برقوق1382–1389first reignSultan As Saleh Al Muzaffar Al Mansurسلطان الصالح المظفر المنصور Salah ad Din Hajji IIصلاح الدین حاجی ثانی1389Al Zahirالظاہر Sayf ad Din Barquqسیف الدین برقوق1390–1399second reignAl Nasirالناصر Nasir ad Din Farajناصر الدین فرج1399–1405first reignAl Mansurالمنصور Izz ad Din Abd al Azizعز الدین عبدالعزیز1405Al Nasirالناصر Nasir ad Din Farajناصر الدین فرج1405–1412second reignAl Adilالعادل Al Musta'in Billahالمستعین باللہ1412 Al Mu'ayyadالمؤید Shaykh al Mahmudi شيخ المحمودى1412–1421Al Muzaffarالمظفر Ahmadأحمد1421Al Zahirالظاہر Sayf ad Din Tatar سیف الدین تتر1421As Salehالصالح An Nasir ad Din Muhammadناصر الدین محمد1421–1422 Al AshrafالأشرفSayf ad Din Barsbayسیف الدین برسبای1422–1437 Al Azizالعزیز Jamal ad Din Yusufجمال الدین یوسف1437–1438 Al Zahirالظاہر Sayf ad Din Jaqmaqسیف الدین جقمق1438–1453 Al Mansurالمنصور Fakhr ad Din Uthmanفخرالدین عثمان1453Al Ashrafالأشرف Sayf ad Din Inalسیف الدین إینال1453–1461Al Mu'ayyadالمؤید Shihab ad Din Ahmadشھاب الدین أحمد1461Al Zahirالظاہر Sayf ad Din Khushqadamسیف الدین خوش قدم 1461–1467Al Zahirالظاہر Sayf ad Din Bilbayسیف الدین بلبأی1467Al Zahirالظاہر Taimur Bughaتیمور بغا1467–1468 Al Ashrafالأشرف Sayf ad Din Qait Bayسیف الدین قایتبای1468–1496 Al Nasirالناصر Muhammad bin Qait Bayالناصر محمد بن قایتبای1496–1497 first reignAl Zahirالظاہر قانصوه خمسمئهقانصوه خمسمائة1497Al Nasirالناصر Muhammad bin Qait Bayالناصر محمد بن قایتبای1497–1498 second reignAl Zahirالظاہر Qansuh Al Ashrafiقانصوہ الأشرفی1498–1500 Al Ashrafالأشرف Al Ashraf Janbalatجنبلاط1500–1501 Al Adilالعادل Sayf ad Din Tuman Bay Iسیف الدین طومان بای1501Al Ashraf الأشرف Qansuh Al Ghawriقانصوہ الغوری1501–1516Al Ashraf الأشرف Tuman Bay IIطومان بای1516–1517 Burji dynasty of the Mamluk Sultanate (Cairo) falls to Ottoman Empire under Sultan Selim I in 1517 C. E.
Orange shaded row signifies brief interruption in the rule of Burji dynasty by Bahri dynasty. Silver shaded row signifies interruption in the rule of Burji dynasty by Abbasid dynasty.