Кіріспе

Орман феялары

Самодива (; көпше: samodivi, link=no), самовила (link=no; көпше: samovili, link=no) немесе вила (link=no; көпше: vili, link=no) – Оңтүстік және Батыс славян халық ауыз әдебиетінде кездесетін орман феялары немесе нимфалар.

Этимология

Самовила сөзінің этимологиясы туралы бір гипотеза, оның *ṷēi индоевропалық түбірінен шыққандығы, "вила" үшін "құшақтап оқу", "қуып жету" немесе "соғу" мағынасын білдіреді. "Samo" бөлігінің назар аудару функциясы бар. "Дива" сөзінің шығу тегі белгісіз. Басты гипотеза, ол deiṷos – "Құдай" сөзінің іздерін сақтайды. Сондықтан Болгарияда "самодива" немесе "самовила" сөздерін қамтитын атаулы орындар бар. Мысалы, Пирин тауындағы Самодив көлдері. Олар үлкен ескі ағаштардың астында, тастап кетілген сарайларда немесе су көздеріне жақын қараңғы үңгірлерде мекендейді. Кейбір әңгімелерде ол Крали Марконың қарындасы десе, кейбіреулері оны табиғаттың құртқыш күші ретінде сипаттайды. "Крани Марко және Вида Самовила" ертегісінде ол онымен кездесіп, соғыста өлтіреді. Тағы бір ертегіде ол аймақтағы су тапшылығына кінәлі, себебі он екі бұлақтың көзін жауып қойған. Гюргия болгар халық мұрасында қойшыға әуес болып, оның әйеліне айналады.

Самадива - табиғаттан тыс әйел

Болгария халық әнінде («Еркіне қарсы тұрмысқа шыққан самодива») самодива бейнеленген: бір-бірімен туыс емес үш қыз суға түсу үшін сиқырлы киімдерін шешіп алады, бірақ оларды бағушы көріп, киімдерін алып кетеді. Әр қыз жеке-жеке жас жігітке киімдерін қайтарып беруді өтінеді. Ол тек алғашқы екеуіне де келіседі; үшінші қыз өзі жалғыз бала екенін айтқаннан кейін оны әйелге алуға шешім қабылдайды. Тойдан кейін ауыл тұрғындары одан баршаны көңілдіру үшін билеуін талап етеді, бірақ самодива киімсіз билей алмайтынын мәлімдейді. Күйеуі киімін әкелген соң, ол ұшып кетеді. «Жас жігіт пен вила» ертегісінде екі ағасы ақымақ санаған кіші ұлы әкесінің бағындағы күміс алмұрттарды жеп жүрген виланың алтын шашын жұлып алады. Кейін ол виланы әкесінің үйіне алып келеді. Екінші ертегіде, «Алтын қамалдағы вила» атасы үш ұлын түнде гүл бағын күзетуге міндеттейді, себебі гүлдерді қарлығаштар жеп қойыпты (іс жүзінде, вилалар жеген). Вила алтын қамалға қайтады, соның салдарынан жас жігіт оны іздеуге шығады. Сол жерде, виланың анасы – қарт вила оған орындалуға тиіс тапсырмалар қояды.