Кіріспе
Кермес, немесе кермис, немесе кирмес, әдетте қайырымдылық мақсаттар үшін ұйымдастырылатын ашық жәрмеңке немесе фестиваль. Бұл термин голланд тіліндегі түпнұсқадағы 'kerk' (шіркеу) және 'mis' (құдайға арналған шақыру, мисса) сөздерінен шыққан, және ағылшын, француз, испан тілдері мен тағы басқа көптеген тілдерге қарыз алынған. Бастапқыда ол шіркеудің (немесе приходтың) құрылған күніне арналған мерекелік шараны және оның қамқоршы әулиесіне құрмет көрсетуді білдірген. Мұндай мерекелер Төменгі елдерде, Орталық Еуропада және Солтүстік Францияда үнемі өткізіліп, той-думан, би және түрлі жарыстармен бірге ұйымдастырылған. Kirchweih – оның неміс тіліндегі баламасы, ал Англияда осы сияқты фестивальдарды «шіркеу сырасы» деп атаған. Көптеген католик шіркеулерінде (приходтарда) шіркеу құрылған күніне немесе оған арналған әулиенің мерекесіне байланысты әлдебір мерекелік шаралар әлі де сақталып келеді. Кермес 16 ғасырда голланд және фламанд суретшілерінің қайта өрлеу кезеңіндегі туындыларында жиі бейнеленген тақырыпқа айналды, бірақ осы атпен белгіленген көптеген суреттер, әдетте, ауылдық тойларды көрсету мақсатында жасалған болуы мүмкін.
Kermesse, or kermis, or kirmess, outdoor fair or festival usually organized for charitable purposes. The term was derived from 'kerk' (church) and 'mis' (mass) in the original Dutch language term, and was borrowed in English, French, Spanish and many other languages. It originally denoted a mass and patronal festival held on the anniversary of the foundation of a church (or the parish) and in honour of the patron saint. Such celebrations were regularly held in the Low Countries, in Central Europe and also in northern France, and were accompanied by feasting, dancing and competitions of all kinds. The Kirchweih is the German equivalent, while church ale was a name of similar festivals in England. Many Catholic churches (parishes) still have patronal festivals of some sort for the anniversary of the church's founding, or the feast day of the saint it is dedicated to. The kermesse became a common subject in Dutch and Flemish Renaissance painting in the 16th century, though many paintings called by the name were probably intended to depict village weddings.
Тарих
Бәлкім, алғашқы керуме 1370 жылы (кейбір дереккөздер 1369 жылды көрсетеді) Брюссельде болған қайғылы оқиғаларды еске алу үшін жыл сайынғы шеру болған. Осы оқиғада қаланың барлық еврей халқы қасиетті нанның ыдысын құрметсіздікке ұшыратты деген айыппен тірідей өртеліп немесе қуылған. Бір дереккөзге сәйкес, нанның ыдысын құрметсіздікке ұшыратпағанын дәлелдей алған яһудилер өлтірілмей, тек Брюссельден қуылған. Бұл мерекелер бүгінде ойын-сауық жәрмеңкелері түрінде сақталған, ал ескі аллегориялық бейнелер қазір сирек кездеседі. Көптеген ауылдарда жыл сайын бір-екі рет керуме өткізіледі, ал Брюссельдегі Zuidfoor немесе Foire du Midi (Оңтүстік жәрмеңкесі) және Антверпендегі Sinksenfoor (Ақкүн жәрмеңкесі) бірнеше апта бойы көптеген келушілерді қызықтырады. Генттегі Vrijdagmarkt-тегі ойын-сауық жәрмеңкесі 21 шілдеде (Бельгияның ұлттық мерекесі) қаланың орталық бөлігінде өткізілетін 10 күндік Gentse Feesten (Гент мерекесі) мерекесімен бірге өтеді. Голландия тіліндегі стандартты Vlaamse kermis (Фландрия керумесі) сөзі бұрын жергілікті ауылдың керумесін (бұрынғы Фландрия графтығында айтылғандай) білдірген, бірақ қазіргі қолданылуы көбінесе жұртшылыққа ашық, көбінесе қаржы жинау мақсатында ұйымдастырылатын жәрмеңкелерге, мысалы, Фландрия аймағындағы мектептер мен жастар ұйымдарына қатысты. Голландиялық «Гелдерланд» кемесінің экипажы 1598 жылы Маврикий аралына жеткеннен кейін өткізілетін керуме мерекесіне арналған майлы құстарға сілтеме жасай отырып, додо үшін «griff eendt» және «kermisgans» деген аттарды қолданды.
Өнер саласында
Голландия және Фламанд қайта өрлеу дәуіріндегі суретте, әсіресе оңтүстікте Барокко дәуірінде жалғасқан, кermес сахналары суреттегі танымал жанр болды. Бұл суреттерде әдетте бірнеше ондаған адамдар билеп, ішіп, көбінесе флирттесіп, ауылдық мерекелер (мысалы, үйлену тойынан кейін немесе осыған ұқсас) бейнеленеді. Кейде жақсы киінген кейбір адамдар осы көрініске қарайды. Бұл жанр орта ғасырдың соңындағы әсем безенділген қолжазбалардың күнтізбелерінде кішкентай көлемде кездесетін тақырыпты дамытады. Питер Брейгель Ұлы (осындай сюжеттерге деген құштарлығы үшін "Шарва Брейгель" деп аталған) үлкен форматтағы кermес суреттерінің негізін қалаушы болды. Оның "Үйлену биі" (шамамен 1566 жыл, Детройт, 125 фигура) және "Шарва биі" (шамамен 1567 жыл, Вена) сияқты туындылары "Шарва тойы" (шамамен 1567 жыл, Вена) суретімен бірге жиынтық құрады деп саналады. Кейінгі көптеген туындылар, оның ішінде оның ұрпақтары жасағандары да, Брейгель басқа сюжеттер үшін дамытқан, көптеген фигураларды бейнелеуге мүмкіндік беретін, жоғарыдан сәл алысқа қарап тұрған көзқарасты қабылдады.
Басқа тілдер мен мәдениеттерге әсері
Кермесс (көбінесе Кирмесс түрінде) сөзі Америка Құрама Штаттарында кез келген ойын-сауыққа, әсіресе қайырымдылық мақсатында ұйымдастырылған шараларға қолданылады. Висконсин штатының Литтл-Чут қаласы 1981 жылдан бері жыл сайын Кермис мерекесін тойлап келеді. Висконсин штатының Дор округіндегі валлондық елді мекендер де дәстүрлі бельгиялық тағамдар мен іс-шаралармен "Кермис" мерекесін атап өтеді. Бұл мерекені тойлайтын тағы бір американдық елді мекен – Мейн штатының Биддефорд қаласындағы Ла Кермес. Индианаполистегі Индиана халықаралық мектебі жыл сайын Кермес мерекесін өткізіп, балабақша және бастауыш сынып оқушыларының оқу жылының аяқталуын атап өту үшін сусындар, ойын-сауықтар мен бетке бояу ұсынады. Голландиялық мұрасы шектеулі Галифакс қаласында (Нова-Шотландия, Канада) 1907 жылдан бері жергілікті балалар ауруханасына қаражат жинау мақсатында керместер өткізіліп келеді. Ванкувердегі Француз мектебі (École Française de Vancouver (ÉFIV)), Британдық Колумбияның Солтүстік Ванкувер қаласында жыл сайын ойын-сауықтар, тағамдар, петанк турнирі және қоғамдық қатысумен фестиваль өткізеді. Бұл термин ибероамерикандық мәдениетке де әсер еткен. Парагвай, Мексика, Перу, Боливия, Аргентина және Чилиде шіркеулер мен мектептер ақша жинау үшін "керместер" өткізеді. Көптеген іс-шаралар өтеді, соның ішінде "томболалар" бар, онда адамдар билеттер сатып алып, сыйлықтар ұтып алу мүмкіндігіне ие болады – сыйлықтар өте шағын заттардан бастап ірі сыйлықтарға дейін болуы мүмкін. Бразилияда "quermesses" шіркеулерде қысқы маусымның басында және Festa Junina мерекесін тойлау кезінде өткізіледі. Бұл сөз белорус тіліне "кiрмаш" (кирмаш) түрінде "жәрмеңке" мағынасында енген. Литва тілінде "kermošius" (kermoshius) шіркеудегі қызметтен кейінгі жәрмеңкені білдіреді. Польша тілінде "kiermasz" сөзі қолданылады, ол бастапқыда ауылдық шіркеу шарасы болған, бірақ уақыт өте келе жәрмеңкемен синонимге айналды. Румын тілінде "chermeză" – той немесе банкет дегенді білдіреді. Итальян тілінде "kermesse" – фестиваль немесе қойылым, әсіресе көптеген түрлі шараларды қамтитын. Түрік тілінде "kermes" – қайырымдылыққа арналған әйелдердің қолөнерін сату.