Қалалық әлеуметтік құрылым моделі: Бургесс моделі және сынлары
Concentric zone model
Қалалық құрылым моделі: Берджесс моделі (1925) – қаланың әлеуметтік құрылымын түсіндіруге арналған алғашқы теориялық модель. Қазіргі географияда сынға ұшырауда.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қалалық әлеуметтік құрылым моделі
Urban social structure model
Концентрлі аймақтар моделі, сондай-ақ Бүргесс моделі немесе CCD моделі деп те аталатын бұл модель, қалалық әлеуметтік құрылымды түсіндіруге арналған ең алғашқы теориялық модельдердің бірі болып табылады. Оны 1925 жылы социолог Эрнест Бүргесс жасаған.
The concentric zone model, also known as the Burgess model or the CCD model, is one of the earliest theoretical models to explain urban social structures. It was created by sociologist Ernest Burgess in 1925.
Сындар
Бұл модельге қазіргі заманғы көптеген қалалық географтар қарсылық білдірді. Біріншіден, модель АҚШ-тан тыс қалаларда, әсіресе басқа тарихи контекстте дамыған қалаларда тиімді жұмыс істемейді. Тіпті АҚШ-та да көлік және ақпараттық технологияның дамуы, сондай-ақ жаһандық экономиканың өзгеруі сияқты өзгерістердің нәтижесінде қалалар енді нақты "аймақтарға" бөлініп ұйымдастырылмайды (қараңыз: Лос-Анджелес қалалық талдау мектебі). Ол ерекше американдық географияны сипаттайды, онда қаланың орталық бөлігі кедей, ал қала шетіндегі аудандар бай; ал басқа жерлерде осының керісінше жағдай байқалады. Модель тегіс және өзгермейтін ландшафт – изотроптық жазықтықты қабылдайды. Физикалық ерекшеліктер – жер белгілі бір секторлардың өсуін шектеуі мүмкін; төбелер мен су нысандары кейбір жерлерді тұрғын үй салу үшін ерекше тартымды ете алады. Жолаушылар қалашықтары теорияға қайшы келеді, олар жолаушылар аймағының шалқарынан орналасқан бөлігі болып табылады. Дүкендердің, өндіріс өнеркәсібінің (қараңыз: Өндірістік қала маңы) және ойын-сауық орындарының орталықтандырылуы. Қалалық жаңару және джентрификация – бұрынғы "төмен деңгейлі" тұрғын үйлерде қымбат жылжымайтын мүлікке тап болады. Ұлыбритания қалаларының шетінде көптеген жаңа тұрғын үйлер салынды. Модель жергілікті қалалық саясат пен жаһанданудың күштерін ескермейді. Бұл модель көп орталықты қалаларға, мысалы, Стоук-он-Трентке сәйкес келмейді.
The model has been challenged by many contemporary urban geographers. First, the model does not work well with cities outside the United States, in particular with those developed under different historical contexts. Even in the United States, because of changes such as advancement in transportation and information technology and transformation in global economy, cities are no longer organized with clear "zones" (see: Los Angeles School of Urban Analysis). It describes the peculiar American geography, where the inner city is poor while suburbs are wealthy; the inverse is the norm elsewhere. It assumes an isotropic plane – an even, unchanging landscape. Physical features – land may restrict growth of certain sectors; hills and water features may make some locations unusually desirable for residential purposes. Commuter villages defy the theory, being a distant part of the commuter zone. Decentralization of shops, manufacturing industry (see Industrial suburb), and entertainment. Urban regeneration and gentrification – more expensive property can be found in formerly 'low class' housing areas. Many new housing estates were built on the edges of cities in Britain. It does not address local urban politics and forces of globalization. The model does not fit polycentric cities, for example Stoke on Trent.