Кіріспе

Танымдық қателіктердің түрі. Селективті қабылдау – эмоционалдық дискомфорт тудыратын және бұрынғы сенімдерге қайшы келетін стимулдарды байқамау және оларды тез ұмыту бейімділігі. Мысалы, мұғалімнің сүйікті оқушысы болуы мүмкін, себебі ол өзінің тобына жататын адамдарға көмектесуге бейім. Мұғалім оқушының нашар үлгерімін назарға алмайды. Керісінше, ол өзі ұнатпайтын оқушының жетістіктерін байқамауы мүмкін. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарын қабылдау кезінде де кездеседі, адамдарға өз пікірлеріне, құндылықтарына, сенімдеріне немесе көзқарасына сәйкес келетін фактілер мен пікірлерді көруге, ал оларға қарсы келетіндерін елемеуге мүмкіндік береді. Психологтар бұл процестің автоматты түрде жүзеге асатынына сенімді.

Анықтама

Селективті қабылдау – психологияда күтулердің қабылдауға қалай әсер ететінімен байланысты кез келген когнитивтік бұрмалаушылықты білдіруі мүмкін. Адамның ой-өрісі мен шешім қабылдауы түрлі танымдық, қабылдау және мотивациялық бұрмалаушылықтардың салдарынан бұрмаланады, ал адамдар өздерінің бұрмалаушылықтарын көріп білмейді, бірақ басқалардың ой-өрісіндегі бұрмалаушылықтарды оңай таниды (тіпті асыра бағалайды). Мұның себебі, адамдар күн сайын тым көп ақпаратқа толы болып, барлығына бірдей назар аудара алмайды, сондықтан өздерінің қажеттіліктеріне сәйкес таңдап алады.

Тиісті зерттеулер

Сценаның белгілі бір аймағы қашан және неге таңдалатынын түсіну үшін зерттеулер нақты міндеттерді орындаған кезде адамдардың көзінің қозғалысын бақылап, сипаттады. Бұл жағдайда көру – сахнаның ерекшеліктерін нақты, мақсатқа бағытталған көз қозғалысымен үйлестіретін белсенді процесс болды. Басқа бірнеше зерттеулер көрсеткендей, алкогольдік сусындар ішетіні туралы айтылған студенттер (ішкені алкогольсіз болса да) өздерін "маскүнем" деп сезінді, әлеуметтік стрестің физиологиялық белгілері азайды және алкоголь ішкен басқа адамдар сияқты машинаны симуляциялады. Нәтиже жартылай плацебо әсеріне ұқсас. Осы тақырыптағы классикалық зерттеулердің бірінде, жауыртқыш медиа әсері (өзінің таңдамалы қабылдаудың мысалы) туралы, көрермендер Принстон-Дартмут американдық футбол матчының кадрларын қарады. Принстондық көрермендер Дартмут командасының ереже бұзғанын Дартмут көрермендерінен екі есе көп көргенін хабарлады. Бір Дартмут түлегі Дартмут тарапынан ешқандай ереже бұзушылықты көрмеді және қателікпен оған фильмнің тек бір бөлігі ғана жіберілді деп ойлады, содан кейін қалғанын жіберуді сұрады.

Жарнама

Таңдаулы қабылдау жарнама берушілер үшін де мәселе тудырады, себебі тұтынушылар бренд туралы қалыптасқан сенімдеріне байланысты кейбір жарнамаларға назар бөліп, ал кейбіреулерін елемей қалуы мүмкін. Әйгілі жарнама зерттеушісі Сеймур Смит 1960 жылдардың басында жарнамалық зерттеулерде таңдаулы қабылдаудың бар екенін дәлелдеді және оны "адамдардың мүмкіндігі болған жарнамалық материалды қабылдауы немесе сүзуі арқылы жүзеге асырылатын процесс" деп түсіндірді. Мұндай іс-әрекеттің себебі – олардың көзқарастары, сенімдері, қолдану тәжірибесі мен әдеттері, шартты рефлекстер және т.б. болуы мүмкін. Брендті ұнататын, сатып алатын немесе сатып алуды жоспарлап отырған адамдар, брендке бейтарап қарағандарға қарағанда жарнаманы жиі байқайды. Бұл факт жарнамалық зерттеу саласында маңызды салдарлар тудырады, өйткені жарнамамен танысқандар мен танысқандар арасындағы көзқарастар мен сатып алу үлгілеріндегі айырмашылықтарды зерттейтін кез келген талдау, егер бұрынғы айырмашылықтар ескерілмесе, қате болуы мүмкін. Ұзақ мерзімді зерттеу дизайлын қолданатын жарнамалық зерттеу әдістері таңдаулы қабылдауды бақылауға көбірек мүмкіндік береді.