Ортағасырлық композиция техникасы: Clausula туралы зерттеулер
Clausula (music)
Ортағасырлық композиция техникасы: клаузула. Нотр-Дам мектебінің дискант әдісі, органумға енгізілген жаңа бөлімдер, мотеттермен байланысы. Тарихы мен эволюциясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық композициялық техника
Medieval compositional technique
Цицеронның сөйлеулеріндегі клаузулалар
Клаузула (латынша "кішкентай жабылу" немесе "кішкентай қорытынды"; көпше түрі – клаузулалар) – органымның бұрыннан бар ноталық тізбегіне енгізілген, жаңадан құрастырылған дискант ("нотаға қарсы нота") бөлігі. Клаузулалар XII ғасырдың соңы мен XIII ғасырында гүлденді және Нотр-Дам мектебімен байланысты болды. Клаузуланың шығу тегі ұзақ жылдар бойы ғалымдардың пікірталасына түсіп келеді, себебі клаузулалар мен мотеттер арасындағы қарым-қатынас өте күрделі. Клаузулалар ақырында түпнұсқалық ән фрагменттерін алмастыру үшін қолданыла бастады. Олар органумдағы бір сөз немесе буынға негізделген мелодикалық өрнектер ретінде кездеседі.
clausulae in Cicero's speeches
The clausula (Latin for "little close” or “little conclusion"; plural clausulae) was a newly composed section of discant ("note against note") inserted into a pre existing setting of organum. Clausulae flourished in the late twelfth and thirteenth centuries and were associated with the Notre Dame school. The origin of the clausula has long been subject of scholarly debate, as the relationship between clausulae and motets is very complicated. Clausulae eventually became used as substitutes for passages of original plainchant. They occur as melismatic figures based on a single word or syllable within an organum.
Шығу тегі
Клаузулалар шамамен 1160–1250 жылдар аралығында Париждегі Нотр-Дам мектебінің композициялық практикасынан пайда болды (ars antiqua деп аталатын стильдік кезеңде). Композиторлар Леонин мен Перотин клаузулаларды жазуға ерекше үлес қосты. Жаңа музыка жазудың орнына, қолданыстағы музыканы, яғни грегориандық әндерді алып, оларды дамыту немесе жетілдіру басымдыққа ие болды. Шамамен 1280 жылғы ағылшын авторы, Аноним IV-тің айтуынша, "Перотин Леонинге қарағанда клаузулаларды жақсырақ жасады, себебі Перотин клаузулалардың жақсы дискант стилін жасады". Клаузулалардың пайда болуы алғашқы ырғақты жүйенің қалыптасуына әкелді. Перотиннің клаузулалары ырғақты режимдерді пайдаланады, олардың қатаң метрикалық үлгілері дауыстардың бірдей уақытта ноталарды өзгертуін (дискантус) талап етті. Бұл бұрынғы практикаға, яғни бір дауыстың "тенор" дауысының (латынша tenere: "ұстау") үстінен еркін ырғақта қозғалып, кантус фирмасының ұзақ ноталарын сақтап тұруына қайшы келді. Тенорлық партия көбінесе клаузуланың кеңеюіне мүмкіндік беру үшін қайталанатын, осылайша изоритм деп аталатын техника пайда болды. Клаузуланың шығу тегі туралы ғылыми пікірталас әлі де жалғасуда. Дегенмен, clausula термині ежелгі рим риторикасында қолданылған, онда ол "сөйлемнің немесе тіркестің соңына нәзіктік пен аяқталу сезімін қосу үшін қолданылатын ырғақты фигураны" білдірген. Атап айтқанда, клаузула жанр ретінде қарастырылмаған, нақты соңғы каденциясы бар дискантус стилінде жазылған бөлік клаузула деп аталды. Сондықтан, клаузуланың шығу тегін зерттеуге қарағанда, мотеттерге қатысты зерттеулер көбірек кездеседі. Бір ғалым былай деп жазады: "Мотеттер екі дауысты клаузулалардың жоғарғы дауыстарына латын тіліндегі мәтіндерді қосу арқылы пайда болды және осылайша көптеген мотет мәтіндерінің бұрынғыда түсініксіз және көріне бермейтін ырғақтық құрылымдарын алғаш рет түсіндіре алды". Басқалары мотеттің бастапқы құрамындағы мәтінін алып тастау арқылы оның клаузулаға айналғанын айтады.
Clausulae emerged from the compositional practices of the Notre Dame school in Paris c. 1160–1250 (during the stylistic period known as ars antiqua). The composers Léonin and Pérotin in particular contributed heavily in composing clausulae. Rather than write entirely new music, the preference was to take existing music, that is, plainchant melodies, and develop or improve upon them. According to an English author known as Anonymous IV (c. 1280), "Pérotin was better at making clausulae than Léonin had been in that Pérotin was better at making better discant style of clausulae." The appearance of clausulae provided the first rhythmic system. Pérotin's clausulae make use of the rhythmic modes, whose strict metrical feet necessitated that voices change notes together (discantus). This was in contrast to the earlier practice of one voice moving in a free rhythm above a "tenor" voice (Latin tenere: "to hold") sustaining the long notes of a cantus firmus. The tenor line was often repeated to allow for expansion of the clausula; this was the origin of the technique known as isorhythm. The scholarly debate over the origin of the clausula continues. However, the term clausula already used in ancient Roman rhetoric, where it denoted "a rhythmic figure used to add finesse and finality to the end of a sentence or phrase." In particular, rather than seeing clausula as a genre, the part composed in the style of discantus with a definite final cadence was called clausula. Thus, there are more studies that relate specifically to the motet, rather than studies of the origin of the clausula. One scholar writes that "the motet arose through the addition of Latin texts to the melismatic upper voices of the two voice clausulae and was thereby able to explain for the first time the previously baffling and unprecedented verse structures of many motet texts." Others claim that by the removal of the text of a motet in its original composition, it was changed into a clausula.
Функциясы мен дамуы
Клаузулалар органумның бұрыннан бар жағдайларын байытты. Уақыт өте келе клаузуланың пайда болуы мен қолданылуы аздап өзгерді, бірақ әртүрлі уақыттарда және аймақтарда кездесетін клаузуланың образдары әлі де ұқсас сипаттарға ие болды. 13 ғасырдың ортасында клаузула композициясы тоқтатылды, олардың орнына жаңа композициялық техникаларды дамытудың негізгі платформасы ретінде мотеттер келді. Норман Смит Флоренция қолжазбасындағы ерте 13 ғасырдың үш латын мотетіндегі бұрыннан бар клаузулалардың музыкасы соншалықты ұқсайды, мотет пен клаузула арасындағы ырғақтың айырмашылықтарын табу қиын, және бұл айқын факт. Дегенмен, бұл айырмашылық клаузула мәтінін жазу процесінде болған көркемдік өзгерістерді көрсетеді. Клаузуланың мүмкіндіктері мен тиімділігі мотет деп аталатын маңызды музыкалық жанрдың құрылуында шешуші роль атқарды.
Clausulae enriched pre existing settings of organum. Over time, the appearance and use of clausula changed little by little, but the images of clausula found in different times and regions still had similar characters. The composition of clausulae died out in the mid 13th century as they were replaced by motets as the main platform for the development of new compositional techniques. Norman Smith claimed that the music of pre existing clausulae in three early thirteenth century Latin motets in the Florence Manuscript resemble each other so much that it's hard to find differences in rhythms between the motet and the clausula, which clearly exists. However the difference reflects the artistic changes that occurred in the process of texting clausula. Obviously, possibilities and usefulness of clausula played a pivotal role in the creation of an important musical genre called the motet.