Кіріспе

1624 жылғы Англия заңнамасы

Монополиялар туралы заң. Бұл тәжірибе гильдиялардан, тәждің бақылауындағы топтардан туындады және нақты салаларға монополиялар белгіледі. 14 ғасырда Англия экономикасы басқа еуропалық елдерден қалып қойды, себебі гильдиялар өнеркәсіптік өндірісті сәтті бақылау үшін тым шағын болды. Бұл жағдайды түзету үшін Эдуард II шетелдік жұмысшылар мен өнертапқыштарды Англияға қоныстануға ынталандырды, оларды гильдия саясатынан қорғайтын «қорғау хаттарын» ұсынды, егер олар ағылшын шәкірттерін оқытып, білімдерін берсе. Қорғау туралы алғашқы хат 1331 жылы берілген. Бұл хаттар толық монополия бермеді; керісінше, олар шетелдік жұмысшыларға Англияға саяхаттауға және кәсіптерін жүргізуге мүмкіндік беретін ұзартылған паспорт ретінде әрекет етті. Көренеке мысал (Англиядағы алғашқы толық патент саналады) 1449 жылдың 3 сәуірінде Джон Утинамға берілді, оған монополия берілді. Шетелде толық өнеркәсіптік патенттер мен монополияларды беру тәжірибесі 1420 жылдарға қарай итальян мемлекеттерінде кең таралды. Келесі ғасырда Англияда толық өнеркәсіптік патенттерді беру жиі кездесетін практикаға айналды; келесі жазба 1537 жылы Генрих VIII-нің жеке хатшысы Томас Кромвельге, венециялық жібек саудагері Антонио Гидоттиден келген хат. Гидотти венециялық жібекшілердің бір тобын Англияда жұмыс істеуге көндірді және патшадан 15 немесе 20 жылға жібек өсіру монополиясын қорғауға патент беруін сұрады. Бұл рұқсат етілді, ал Генрихтің ұлы Эдуард VI Генри Смитге патент хаттарын берді, ол Англияға шетелдік шыны өңдеу әдістерін енгізбек болып үміттенеді. Бұл процесс Елизавета I таққа отырғаннан кейін де жалғасты, 1561 жылы кез келген жаңа өнеркәсіпке патент беру үшін ресми рәсімдер белгіленді, монополияларға рұқсат берілді. Осы патенттерді беру монархтар үшін монополиялар туралы заңға дейін де, одан кейін де өте танымал болды, себебі ол кіріс табу мүмкіндігін ұсынады. Патент иесі патент үшін көп ақша төлеуі күтілді, және салықты көтеруден (тәждің ақшасын табудың тағы бір жолы) айырмашылығы, патенттің нәтижесінде туындаған қоғамдық наразылық әдетте монархқа емес, патент иесіне бағытталды. Уақыт өте келе бұл мәселе күшейді; нақты импортталған салалар бойынша уақытша монополиялардың орнына, тұз бен крахмал сияқты жалпы тауарлар бойынша ұзақ мерзімді монополиялар пайда болды. Бұл «адамгершілікке жат монополиялар» тәж бен парламент арасындағы қақтығысқа әкелді, онда 1601 жылы патенттерді басқару билігін жалпы құқық соттарына беру туралы келісім жасалды; сонымен қатар Елизавета көптеген шектеулі және зиянды монополияларды жойды. Осындай монополияларды сынаған және жойған сот шешімдерінің тізбесіне қарамастан, Елизавета I-нің мұрагері Джеймс I монополиялар құру үшін патенттерді пайдалануды жалғастырды. Сер Эдвард Кок төрағалық еткен шағымдар комитеті көптеген монополияларды жойғанына қарамастан, жүйенің кеңеюіне қарсылық толқыны болды. 12 мамыр 1621 жылы ол Лордтар палатасынан қабылданбады, бірақ 29 мамыр 1624 жылы Парламент монополиялар туралы заңды қабылдады.

Монополиялар туралы жарғының пайда болу уақыты

Монополия туралы заңға жыл көрсетілмейді. Бірақ, егер жыл көрсетілсе, кейбір авторлар 1623, ал кейбіреулері 1624 жылдарын қолданады. Бұл шатасудың себебі – заң қабылданған парламенттік сессия 1624 жылдың 12 ақпанында (қазіргі есептеу бойынша) жиналған, бірақ сол кезде бұл 1623 жылдың 12 ақпаны болар еді (өйткені Англияда Жаңа жыл 25 наурыздағы Әйелдер күнінде басталар еді). Заң 1624 жылдың 29 мамырында патшаның бекітуін алды. Сол кезде сессия ішінде қабылданған барлық заңдар сессияның бірінші күнінен күшке енетін. Демек, заң жүзінде бұл заң 1623 жылы қабылданды, бірақ тарихи даталау бойынша ол 1624 жылы басталып, қабылданды.

Маңыздылығы

Заң "қатаң және кең" тұрғысынан жазылған, ал ерекше жағдайлардан басқа, негізінен қолданыстағы ортақ құқықты қайталайды. Бұл заң ұзақ жылдар бойы патенттік құқықтың маңызды кезеңі саналды; Крис Дент Мельбурн университетінің құқық журналында оны "патенттер тарихындағы маңызды белгі" деп атап, оның маңыздылығы жалғасып жатқанын, бірақ патенттік құқықтың бастауы да, соңы да емес екенін көрсетеді. Заң күшіне енгеннен кейін бір ғасырдан астам уақыт өткеніне қарамастан, соттар патенттік құқық бойынша толыққанды және үйлесімді құқықтық доктринаны әзірлемеді. Бұл заң патенттік құқықта ғана емес, экономикада да маңызды рөл атқарды; Г.А. Блоксэм "Индустриялық экономика журналында" Монополия туралы заңның қабылдануын "[Англияның] экономикасының феодалдықтан капиталистікке өтуінің маңызды кезеңдерінің бірі" деп сипаттады. Патенттік құқыққа қатысты маңыздылығынан бөлек, виг тарихшылары оны монархтың Корольдік құқығын бұзған алғашқы оқиға және өзіне сенімді Палаталар палатасының корольді жоққа шығарған алғашқы жағдайларының бірі деп санайды, бұл ақырында Англия азаматтық соғысына әкелді. Крис Р. Кайл "Құқықтық тарих журналында" жазғандай, бұл дұрыс емес; Монополия туралы заң бұрынғы ортақ құқықты қайталаумен ғана шектелді, Корольдік құқығын бұзбады, ал Джеймс I заң жобасының соңғы кезеңдерінде оның қағидаларын қолдады. Джеймс I бұл ұсынысқа қарсы болған жоқ; 1621 жылғы Парламент сессиясында ол бірнеше монополияларды (күмше жіптері мен қонақүйлерге арналғандары) жоққа шығарды, ал Джеймс пен Жеке кеңес заң жобасын қабылдау кезінде оны қолдауды қамтамасыз ету үшін белсенді жұмыс істеді. Сонымен қатар, ханзада, кейіннен Карл I, Лордтар палатасында оның қабылдануын қолдау үшін түзетулер енгізді. Заңды тиімді ету үшін, әсіресе 6-бапты түсіндіруде кең ауқымды сот іс-шаралары қажет болды. Сэр Эдвард Кок өзінің "Англия заңдары институтында" жазғандай, бұл мәселе Бёркот ісінде де талқыланды, онда қолданыстағы өнеркәсіптің немесе өнертабыстың жақсартуы жаңа "материал" емес екені және патентке алынбауы керек екені шешілді; мұндай жақсарту "ескі пальтоға жаңа түйме қою" деп сипатталды. Гастинг ісі жаңа "материалға" тіпті, ескіге өте жақын болса да патент берілмейтінін растады, бұл Маттхи ісінде бұрын белгіленген еді. Бұл заң монархтың ақшаға осындай патенттер беруіне кедергі келтірмеді; Джеймс I қайтыс болғаннан кейін Карл I оларды беруді жалғастырды және кез келген істі Жұлдыз палатасы сияқты кеңесші соттарда қарау арқылы заңға бағынудан жалтарды. Осы және басқа да зәбірлерге жауап ретінде 1640 жылы Habeas Corpus Act арқылы Жұлдыз палатасы таратылды. Англияның қалпына келтірілуінен кейін бұл іс-әрекеттер парламенттің үстемдігі мен 1689 жылғы Құқықтар туралы заңға байланысты тоқтатылды, ол корольдің заңға бағынбау немесе оны өзгерту мүмкіндігін толығымен жойды. Монополия туралы заң ғасырлар бойы патенттік құқықтың басымдығын сақтап келді; ол көптеген ортақ құқық юрисдикцияларының заңдарына енгізілді және әлі де сол елдердің қазіргі патенттік заңдарының негізін құрайды: мысалы, Австралияның патенттік заңы 1990 жылғы Патенттер туралы заңмен үстемдік етеді, онда бірдеңе патентке жарамды екенін анықтаудың бір шарты "Монополия туралы заңның 6-бабының мағынасында өндіріс тәсіліне" қатысты болуы керек. Англия мен Уэльсте заңның кейбір бөлімдері техникалық тұрғыдан әлі де күшінде, бірақ 1863 жылғы Заңды қайта қарау туралы заң, 1883 жылғы Патенттер, дизайндар және сауда белгілері туралы заң (46 және 47 Vict. c. 57), 1948 жылғы Заңды қайта қарау туралы заң, 1965 жылғы Әділет басқару туралы заң және 1969 жылғы Заңды қайта қарау (жою) туралы заң заңның көп бөлігін жойды. Бірақ іс жүзінде 1977 жылғы Патенттер туралы заңмен (Біріккен Корольдікті Еуропалық патенттік конвенциямен үйлестірді) Англия мен Уэльсте бұл заң жасырын түрде жойылды.