Кіріспе
Биреме – екі қатар ескектермен жабдықталған, ежелгі ескекпен жүретін соғыс кемесі (галера). Биремелер әскери мақсатта салынған, ұзын кемелер болатын және салыстырмалы түрде жоғары жылдамдыққа қол жеткізе алатын. Олар б.з.д. VI ғасырдан бұрын ойлап табылып, финикиялықтар, ассириялықтар және гректер қолданған.
A bireme ('/b//aɪ//r//iː//m/, BYreem) is an ancient oared warship (galley) with two superimposed rows of oars on each side. Biremes were long vessels built for military purposes and could achieve relatively high speed. They were invented well before the 6th century BC and were used by the Phoenicians, Assyrians, and Greeks.
Сипаттама
Биреме атауы "би" – екі, "реме" – ескек дегенді білдіреді. Оның ұзындығы шамамен 24 метр, ал ең үлкен ені 3 метр болатын. Ол пентеконтерден жасалған, ол кемеде әр жағында бір қатар ескек болған, ал биремеде әр жағында екі қатар ескек болған. Биреме триаконтерден екі есе ұзын және биік болғандықтан, 120 есуші жұмыс істеген. Биремелер – галералар, галеассалар, дромдар және памфильдер деп аталатын шағын саяхаттық кемелер еді. Келесі даму – трирема, биреме ұзындығын сақтап, биіктігіне бір қабат қосты, осылайша есушілер саны 180-ге жетті. Оның үлкен төртбұрышты желкені де болған.
Қолданылуы
Римдіктер бұл кемелерді жиі пайдаланған, мысалы, Цезарь Британияға екінші шабуылы кезінде. Бірме ақырында триремге эволюциялады. Бірлік командирі (ашық палубада шатыр берілген) жауынгерлер тобын басқарды. Биреме туралы мәліметтер ежелгі тарихқа 8 және б.з.д. 7 ғасырлардағы ассириялық бейнелерде кездеседі, онда олар Сеннахирим тұсында Элам жағалауына және Парсы шығанағының лагуналарына десант шабуылы жасау үшін қолданылған. Ортағасырлық галералар да ескектің қатарына байланысты "бірме" немесе "трирема" деп сипатталған. Терминология шатасуға себеп болуы мүмкін, себебі бұл терминдер грек-рим дәуіріндегі, мүлдем басқа принциптермен салынған ескектік соғыс кемелеріне де қолданылады.
Өлшемі мен дамуы
1275 жылы Сицилия патшасы Анжу әулетінен Карл бірнеше галералар салу жөнінде бұйрық берді, бұл екі қатарлы галералардың (бирема) өлшемдері туралы ең алғашқы мәліметтерді береді. Салмағы мен енінің артуы, сумен үйкелістің күшеюіне алып келгендіктен, үш қатарлы галера (трирема) екі қатарлыдан (бирема) айтарлықтай жылдам болған жоқ. Бірақ триремаға көшу, қысқа қашықтықта тактикалық жылдамдыққа қол жеткізуден гөрі маңызды жаңаруларға әкелді. Алғашқы бирема галералары сауда кемелерін сүйреп жүрген, бірақ тауар тасымалдау үшін сирек қолданылған. 13 ғасырдың ортасында жасалған бірнеше генуэздік жүк келісімшарттарында бирема галераларын жалға алу туралы шарттар тіркелген.