Кіріспе
Католик шіркеуінің папасының отставкасы
A papal renunciation (renuntiatio) also called a papal abdication, occurs when the current pope of the Catholic Church voluntarily resigns his position. As a pope's time in office has conventionally lasted from his election until his death, a papal renunciation is an uncommon event. Before the 21st century, only five popes unambiguously resigned with historical certainty, all between the 10th and 15th centuries. Additionally, there are disputed claims of four popes having resigned, dating from the 3rd to the 11th centuries; a fifth disputed case may have involved an antipope. Additionally, a few popes during the saeculum obscurum were "deposed", meaning driven from office by force. The history and canonical question here is complicated; generally, the official Vatican list of popes seems to recognize such "depositions" as valid renunciations if the pope acquiesced, but not if he did not. The later development of canon law has been in favor of papal supremacy, leaving no recourse to the removal of a pope involuntarily. The most recent pope to resign was Benedict XVI, who vacated the Holy See on 28 February 2013, the date of his effective resignation. He was the first pope to do so since Gregory XII in 1415. Despite its common usage in discussion of papal renunciations, (In English: If it happens that the Roman Pontiff resigns his office, it is required for validity that the resignation be made freely and properly manifested but not that it is accepted by anyone.) This corresponds to canon 221 of the 1917 Code of Canon Law, which in Latin is:
Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio. (In English: If it happens that the Roman Pontiff resigns his office, it is not required for validity that the resignation is accepted by the Cardinals or by anyone else.) Both the 1983 code and the 1917 code make explicit that there is no particular individual or body of people to whom the pope must manifest his renunciation. This addresses a concern raised in earlier centuries, specifically by 18th century canonist Lucius Ferraris, who held that the College of Cardinals or at least its Dean must be informed, since the cardinals must be absolutely certain that the pope has renounced the dignity before they can validly proceed to elect a successor. In 1996, Pope John Paul II, in his Apostolic Constitution Universi Dominici gregis, anticipated the possibility of resignation when he specified that the procedures he set out in that document should be observed "even if the vacancy of the Apostolic See should occur as a result of the resignation of the Supreme Pontiff".
Папалық бас тарту (renuntiatio) деп те аталатын, Католик шіркеуінің қазіргі папасының өз еркімен лауазымынан кетуі – сирек кездесетін құбылыс. Папаның қызмет мерзімі дәстүрлі түрде сайлануынан бастап өліміне дейін созылады. XXI ғасырға дейін тарихи нақтылығы жоғары бес папа ғана 10-15 ғасырлар аралығында өз еркімен отставкаға кеткен. Сонымен қатар, 3-11 ғасырлар аралығында төрт папаның отставкаға кеткені туралы даулы мәліметтер бар, ал бесінші даулы жағдай антипапаға қатысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, saeculum obscurum дәуірінде бірнеше папа "қызметтен алынған", яғни күшпен лауазымынан шеттетілген. Бұл мәселе тарихи және канондық тұрғыдан күрделі. Әдетте, Ватиканның папалардың ресми тізімі, папа келіскен жағдайда мұндай "қызметтен алуды" жарамды бас тарту ретінде мойындайды, бірақ ол келіспесе – мойындамайды. Кейінірек канондық құқық папаның жоғарылығын қолдады, папаны қалаусыз қызметтен шеттетуге мүмкіндік бермейді. Ең соңғы отставкаға кеткен папа – Бенедикт XVI, ол 2013 жылдың 28 ақпанында, өзінің іс жүзіндегі отставка күні, Киелі Тақты босатты. Ол 1415 жылғы Григорий XII-ден бері осылай жасаған алғашқы папа болды. Папалық бас тартулар туралы талқылауда кеңінен қолданылғанына қарамастан, (Ағылшын тілінде: Егер Рим папасы лауазымынан бас тартса, бас тартудың жарамды болуы үшін оның еркін және дұрыс білдірілуі қажет, бірақ оны ешкім қабылдауы міндетті емес.) Бұл 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің 221-ші канонына сәйкес келеді, латын тілінде: Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio. (Ағылшын тілінде: Егер Рим папасы лауазымынан бас тартса, бұл бас тартудың жарамдылығы үшін кардиналдардың немесе басқа біреулердің қабылдауы қажет емес.) 1983 жылғы және 1917 жылғы кодекстер екеуі де папаның бас тартуын білдіруі тиіс нақты адам немесе топтың жоқтығын нақтылайды. Бұл бұрынғы ғасырларда, әсіресе 18 ғасырдың канонисі Люциус Феррарис көтерген мәселені шешеді. Ол кардиналдар алқасының немесе кем дегенде оның деканының хабардар болуы керек деп санайды, себебі кардиналдар папаның лауазымынан бас тартқанына толық сенімді болуы керек, содан кейін олар мұрагерді дұрыс сайлай алады. 1996 жылы папа Иоанн Павел II өзінің "Universi Dominici gregis" апостолдық конституциясында, "елшілік орынның Папаның отставкаға кетуі салдарынан бос қалған жағдайда да", сол құжатта белгіленген процедуралар сақталуы керектігін атап өтіп, отставкаға кету мүмкіндігін ескерді.
A papal renunciation (renuntiatio) also called a papal abdication, occurs when the current pope of the Catholic Church voluntarily resigns his position. As a pope's time in office has conventionally lasted from his election until his death, a papal renunciation is an uncommon event. Before the 21st century, only five popes unambiguously resigned with historical certainty, all between the 10th and 15th centuries. Additionally, there are disputed claims of four popes having resigned, dating from the 3rd to the 11th centuries; a fifth disputed case may have involved an antipope. Additionally, a few popes during the saeculum obscurum were "deposed", meaning driven from office by force. The history and canonical question here is complicated; generally, the official Vatican list of popes seems to recognize such "depositions" as valid renunciations if the pope acquiesced, but not if he did not. The later development of canon law has been in favor of papal supremacy, leaving no recourse to the removal of a pope involuntarily. The most recent pope to resign was Benedict XVI, who vacated the Holy See on 28 February 2013, the date of his effective resignation. He was the first pope to do so since Gregory XII in 1415. Despite its common usage in discussion of papal renunciations, (In English: If it happens that the Roman Pontiff resigns his office, it is required for validity that the resignation be made freely and properly manifested but not that it is accepted by anyone.) This corresponds to canon 221 of the 1917 Code of Canon Law, which in Latin is:
Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio. (In English: If it happens that the Roman Pontiff resigns his office, it is not required for validity that the resignation is accepted by the Cardinals or by anyone else.) Both the 1983 code and the 1917 code make explicit that there is no particular individual or body of people to whom the pope must manifest his renunciation. This addresses a concern raised in earlier centuries, specifically by 18th century canonist Lucius Ferraris, who held that the College of Cardinals or at least its Dean must be informed, since the cardinals must be absolutely certain that the pope has renounced the dignity before they can validly proceed to elect a successor. In 1996, Pope John Paul II, in his Apostolic Constitution Universi Dominici gregis, anticipated the possibility of resignation when he specified that the procedures he set out in that document should be observed "even if the vacancy of the Apostolic See should occur as a result of the resignation of the Supreme Pontiff".
ХІ ғасыр
1046 жылы Грегоридің өзі Бенедиктпен жасаған келісімі симония болып есептелуі мүмкін болғандықтан, тарихи тұрғыдан нақты айтуға болады, қызметтен кеткен. Григорийден кейін Климент II келді, ал Климент қайтыс болған соң Бенедикт IX үшінші рет папалыққа сайланды, бірақ монастырда қайтыс болғанға дейін тағы да қызметтен кетті. Осылайша, ол үш рет үзіліспен папа болды және үш рет отставкаға кетті немесе қызметтен алынды.
Селестин V
1294 жылы Селестин V пападан бас тартқаны кеңінен белгілі. Бес ай ғана папа болғаннан кейін, ол папаның отставкаға кетуіне рұқсат беретін салтанатты жарлық шығарды және өзі де отставкаға кетті. Ол тағы екі жыл шөлде өмір сүрді, содан кейін ізбасары Бонифаций VIII-нің тұтқыны болды, кейін қасиетті деп жарияланды. Селестиннің жарлығы және Бонифацийтың оған келісуі (жоюы емес) канонистер арасында папаның заңды түрде бас тартуы мүмкін екендігіне қатысты барлық күмәнді жойды.
Батыс шиғыры
Григорий XII (1406–1415) 1415 жылы Батыс схизмасын аяқтау үшін отставкаға кетті, ол схизма папалық таққа үш талапкердің – Рим папасы Григорий XII, Авиньон антипапы Бенедикт XIII және Пизан антипапы Иоанн XXIII-нің болуына дейін жететін жағдайға жеткен еді. Отставкаға кетер алдында ол бұрыннан бар Констанс соборына өз ізбасарын сайлауға ресми түрде өкілеттік берді.
Бенедикт XVI
Бенедикт XVI-ның папалық қызметінен бас тартуы 2013 жылдың 28 ақпанында 20:00 (кешкі 8:00) CET (19:00 UTC) уақытында күшіне енді, бұл туралы Ватикан 11 ақпан күні таңертең хабарлаған болатын. Ол 1415 жылы Грегорий XII Батыс айырығын аяқтау үшін қызметтен кеткеннен бергі алғашқы папа және 1294 жылы Селестин V-тен кейін өз еркімен бас тартқан тұңғыш папа болды. Қазіргі заманғы папалар сайлаудан өмір соңына дейін қызмет еткенін ескерсек, оның бұл қадамы күтпеген болып келді. Оның ізбасарын сайлау үшін өткен конклав 2013 жылдың 12 наурызында басталды, нәтижесінде Буэнос-Айрес архиепискобы, кардинал Хорхе Марио Бергольо Франциск есімін алып сайланды.
Папалық бас тартулар тізімі
Римдік паптық мәртебесіСуреті Патшалық есімі Жеке аты Бас тарту себебі ЕскертулерМүмкін бас тартулар21 шілде 230 – 28 қыркүйек 235 (5 жылдан астам) Әулие Понтиан Понтиан Рим билігімен жер аударылды Бас тарту Либерия каталогында ғана тіркелген, онда оның бас тартуы 235 жылдың 28 қыркүйегінде деп көрсетілген – бұл папа тарихындағы ең ерте нақты дата. 30 маусым 296 – 25 қазан 304 (7 жылдан астам) Әулие Марцеллин Марцеллин Диоклетиан қудалауы кезінде түрлі діндерге құрбандық шалғандығы айтылады Бас тарту Либерия каталогында ғана тіркелген. 17 мамыр 352 – 24 қыркүйек 366 (14 жылдан астам) Либерий Либерий Император Констанций II-нің қуғынына ұшырады Ең жас папалардың бірі, ол бірнеше рет папа болған жалғыз адам және папалық тақты сатқан жалғыз адам. 1045 жылдың сәуір/мамыры – 1046 жылдың 20 желтоқсаны (1 жылдан астам) Грегори VI Иоганн Грациан Бенедикт IX-қа отставкаға келуі үшін пара бергендігі үшін симониямен айыпталды Сутри соборында отставкаға жіберілді немесе қызметтен алынды. 5 шілде 1294 – 13 желтоқсан 1294 (0 жыл, 161 күн) Әулие Целестин V, O. S. B. Пьетро да Морроне Лауазымға лайықсыздық Әкімшілік тәжірибесі болмағандықтан Целестин әлемдік саясаткерлердің ықпалына түсті. Шіркеуді қорғау үшін ол отставкаға кетті. Бас тарту ережелерін енгізген алғашқы папа. 30 қараша 1406 – 4 шілде 1415 (8 жыл, 149 күн) Грегори XII Анджело Коррер Батыс схизмасын аяқтау үшін Оның қарсыласы Иоанн XXIII шақырған Констанц соборында отставкаға кетті. 19 сәуір 2005 – 28 ақпан 2013 (7 жыл, 50 күн) Бенедикт XVI Жозеф Ратцингер Қартайғандықтан туындаған физикалық нашарлық (сол кезде 85 жаста) Отставкадан кейін құрметті папа атанды.
Шартты бас тартулар жүзеге асырылмаған
1804 жылы Наполеонды таққа отырғызу үшін Парижге аттанған алдында Папа Пий VII (1800–1823) Францияда тұтқындалған жағдайда күшіне енетін бас тарту туралы құжатқа қол қойды. Ұзақ жылдар бойы Курияның шенеуі болған кардинал Джованни Баттиста Ре айтқанынша, Папа Павел VI 1960 немесе 1970 жылдардың соңында, өлімінен көп бұрын, денсаулығының нашарлауын күтіп, екі хат жазған. Бір хат Кардиналдар алқасына, екіншісі – есімі аталмаған Мемлекеттік хатшыға жолданған. Папа Иоанн Павел II оларды Реге көрсетті, ал 2003 жылы Папа Бенедикт XVI-ға көрсетті. 2018 жылы Павелдің 1965 жылғы 2 мамырда Кардиналдар колледжінің деканына жазған хаты жарияланды. Ол былай деп жазды: «Егер ауруымыз емделмейтін болып көрінсе немесе ұзаққа созылса және бізге елшілік міндеттерімізді толыққанды орындауға кедергі келтірсе, немесе басқа да ауыр және ұзаққа созылған кедергілер туындаса, мен Рим епископы және сонымен қатар қасиетті Католик шіркеуінің басшысы лауазымынан бас тартамын». Папа Иоанн Павел II 1989 жылы денсаулығы нашарлаған жағдайда отставкаға кететінін білдіретін хат жазды. Онда: «Егер денсаулығым нашарлап, немесе басқа да күтпеген қиындықтар мені елшілік міндеттерімді толыққанды орындаудан алса, мен Рим епископы және Киелі Католик шіркеуінің басшысы ретінде киелі және канондық лауазымымнан бас тартамын» делінген. 1994 жылы ол жасының үлкендігіне байланысты ғана емес, тек «емделмейтін ауру немесе кедергі болған жағдайда» ғана отставкаға кете алатынын түсіндіретін, дауыстап оқымақ болған құжатты жазды және осы себепті лауазымында қалатынын мәлімдеді. 2000 жылы жазылған өсиетінде ол Құдайдан «бұл қызметті қанша уақыт атқаруым керектігін түсінуге көмектесуін» сұрады, бұл бас тарту мүмкін екенін көрсетеді. 2005 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше апта бұрын Джон Полдың денсаулығы нашарлап, ол отставкаға кетеді деген болжамдар тарады.
Мүмкіндіксіздігі
Канондық құқықта папаның денсаулығына байланысты уақытша немесе тұрақты түрде қабілетсіздігі туралы ешқандай ереже жоқ; сондай-ақ, папаның қабілетсіз екенін қай орган анықтайтыны да көрсетілмеген. Бірақ, "Рим тақтысы бос болғанда немесе толығымен тоқтатылғанда, әмбебап шіркеуді басқаруда ешқандай жаңалық енгізілмеуі керек" делінеді.