Кіріспе
Джеймс Рендел Харрис (27 қаңтар 1852 жылы Плимут, Девон – 1 наурыз 1941 жылы) – ағылшын библиялық ғалымы және қолжазбалар сақтаушысы, ол көптеген сирия тіліндегі кітаптарды және басқа да ертедегі құжаттарды қайта жарыққа шығаруға зор үлес қосты. Мысырдағы Синай тауындағы Киелі Екатерина монастырындағы байланыстары арқасында Агнес Смит Льюис және Маргарет Данлоп Гибсон есімді екі қарындас Синай палимпсестін – қазіргі кездегі ең көне сириялық Жаңа Өсиет құжатын таба алды. Ол кейіннен Роберт Бенсли және Фрэнсис Кроуфорд Беркиттпен бірге палимпсесті түсіндіру үшін екінші сапарға қатысты. Ол өзі де басқа қолжазбаларды (073, 0118, 0119, 0137, Аристидтің «Апологиясының» сириялық мәтіні және т.б.) ашты. 1890 жылы Харрис «Синай тауынан табылган Киелі кітаптардың үзінділері» атты еңбегі жарық көрді. Ол квакер дінінің өкілі болған.
Өмір
Харрис конгрегационалист отбасында дүниеге келді және он бір баланың бірі болып өсті. Оның әкесі Генри Мармадуке Харрис үйді безендіруші болған. Оның анасы, Элизабет Коркер Харрис, сәби киімдерін сататын дүкенді басқарды. Оның әкесінің әпкесі Аугуста Харрис, ақын Генри Остин Добсонның анасы болды. Плимут грамматикалық мектебінде және Клэр колледжінде оқыған ол 1874 жылы математикалық трипоста үшінші Wrangler атанды. Ол 1875 жылдан 1878 жылға дейін, 1892 жылы және 1902 жылдан 1904 жылға дейін Клэр колледжінің мүшесі болды. 1880 жылы ол Плимуттан келген квакер Хелен Балквиллге үйленді және оның ықпалымен, сондай-ақ 1870-ші жылдардағы Евангелистік жаңарудың әсерімен 1885 жылы Достар қоғамының мүшесі болды. Әйелі миссионерлік жұмыстармен айналысып жатқандықтан, ол 1882 жылы АҚШ-қа көшіп барды және Джонс Хопкинс университетінде Жаңа өсиет грек тілінің профессоры болып тағайындалды (1882–85). Харрис Джонс Хопкинс зертханаларында жүргізілген вивисекцияға қарсы сынға жауап ретінде қызметінен кетті. Олар қысқа уақытқа Ұлыбританияға оралды, себебі Харрис көп ұзамай Филадельфияға жақын Хаверфорд колледжінде Киелі кітапты зерттеу профессоры болып тағайындалды (1886–91). 1888–1889 жылдары Хаверфордтан демалыс алғанда Палестина мен Египетке сапар шегіп, 47 томдық және кодекстерді – еврей, латын, араб, сирия, армян және эфиопия тілдерінде жазылған – сатып алды. Оның айтуынша, Киелі кітап және тіл тақырыптарына қатысты, ал кейбіреуі 13 ғасырға дейін жететін бұл мәтіндердің бәрі «Шығыс саудасының заңды, бірақ кейде қиын процестері арқылы алынған». Осы саяхат барысында ол Аристидтің Апологиясының сириялық нұсқасын да Санкт-Катерина монастырінде тапты. Оралғаннан кейін ол жинаған қолжазбаларын Хаверфордқа сыйға тартты. Олар колледж кітапханасының квакерлер жинағында сақталады. 1903 жылы ол Бирмингемге жақын Вудбруктегі Достар қоғамының жаңа колледжіндегі алғашқы зерттеулер директоры болып тағайындалды. Ол бұл қызметке Лейден университетінің теология профессоры қызметінен бас тартты. Алайда Лейденнен келген студенттер Вудбруктегі оның лекцияларына қатысты. Кейін университет оған докторлық диплом берді. Харрис өмірі бойы екі беделді кітапхананы – Джонс Хопкинс пен Манчестердегі Джон Райлендс кітапханасын – өкілдік етті, онда ол қолжазбалар сақтаушысы болды. Оның көптеген жарияланымдары Киелі кітап пен патристикалық тарихқа қатысты болды; ол өте өнімді жазушы болды. Ол Codex Sangallensis 48-нің латын мәтінін зерттеді. Оның жазған тақырыптарының арасында: Аристидтің Апологиясы (1891), Дидахе, Филон, Диатессарон, Христиан апологеттері, Перпетуаның істері, Соломонның Одалары мен Забурлары (1909), Петірдің Ізгі хабары және басқа да батыс және сириялық мәтіндер, сондай-ақ Киелі кітап қолжазбаларына арналған көптеген еңбектер бар. 1933 жылы оның құрметіне «Amicitiae Corolla» атты Festschrift жарық көрді – Джеймс Рендел Харристің 80 жылдығына арналған мақалалар жинағы. 2018 жылы Харристің жаңа өмірбаяны жарық көрді.