Кіріспе
Б.з.б. 1-ғасырдағы римдік мемлекет қайраткері және генерал Квинт Туллий Цицерон (102 б.з.б. – 43 б.з.б.) – римдік мемлекет қайраткері және әскери қолбасшы, сондай-ақ Цицеронның кіші інісі. Ол Арпинум қаласында, Римнің оңтүстік-шығысында, бай жер иесінің отбасында, атты әскерлер тобынан шыққан. Ол саяси мансабымен, Азия провинциясының әкімдігімен, Цезарь басшылығымен Галлияда генерал қызметін атқарған кезімен және Цицеронмен болған қарым-қатынасымен танымал.
Quintus Tullius Cicero ('/s//ɪ//s//ə//r//oʊ/ SISSəroh, ; 102 BC – 43 BC) was a Roman statesman and military leader, as well as the younger brother of Cicero. He was born into a family of the equestrian order, as the son of a wealthy landowner in Arpinum, some south east of Rome. He is known for his political career, governorship of Asia, time serving as a general in Gaul under Caesar, and for his relationship with Cicero.
Өмірбаян
Цицеронның әкесі оның б.з.б. 79-77 жылдары Римде, Афинада және, мүмкін, Родосте ағасымен бірге білім алуын ұйымдастырды. Шамамен б.з.б. 70 жылы ол Помпонияға (ағасының досы Аттиктың қарындасы) үйленді, ол күшті мінезді, үстем әйел болды. Ұзақ және үйлесімсіз некеден кейін, б.з.б. 45 жылдың соңында жұбайлар арасындағы көптеген дау-жанжалдардан соң ол одан ажырасты. Оның ағасы Марк бірнеше рет оларды татуластыруға тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Б.з.б. 66 жылы ұлы дүниеге келді, оған әкесінің құрметіне Квинт Туллий Цицерон деп ат қойылды. Квинт б.з.б. 66 жылы эдил, б.з.б. 62 жылы претор, ал б.з.б. 61-59 жылдары үш жыл бойы Азия провинциясының пропреторы болды. Цезарь кезінде, Галл соғыстары кезінде ол легат болды (Цезарьмен бірге Британияға жасаған екінші жорығында б.з.б. 54 жылы қатысып, Амбиорикс көтерілісі кезінде нервтердің лагеріне жасаған қоршаудан аман қалды), және оның ағасы Киликияда б.з.б. 51 жылы губернатор болған кезде оның басшылығында болды. Цезарьдің азаматтық соғысы кезінде ол Помпей фракциясын қолдады, кейіннен Цезарьдің кешірімін алды. Екінші Триумвират кезінде, Рим Республикасы тағы да азаматтық соғысқа ұшырағанда, Квинт, оның ұлы және ағасы барлығы жазаланғандар тізіміне енді. Ол Тускулумнан ағасымен бірге қашып кетті. Кейін Квинт сапарға қажетті ақшаны алып қайту үшін үйіне қайтты. Оның ұлы әкесін жасырып, тіпті азаптауға ұшыраған кезде де оның жасырынған жерін ашпады. Бұл туралы естіген Квинт ұлын құтқару үшін өзінің ұсталуына келісті, бірақ әкесі, ұлы және әйгілі ағасы б.з.б. 43 жылы жазаланғандар ретінде өлтірілді.
Адамның жеке басы және Маркус бауырласпен қарым-қатынасы
Квинтті Цезарь батыл сарбаз және шабыттандыратын әскербасы ретінде көрсетеді. Галлия соғыстарының шешуші сәтінде ол легионына басшылық етіп, көрінеутін үмітсіз жағдайды түзетті. Цезарь оны осы ісі үшін «Цицеронды және оның әскерлерін лайықты болғандықтан жоғары бағалады» деген сөздермен мақтады. Бірақ кейіннен легат Галлиядағы жақытқы апатқа себепкер болды, бірақ осы себепті Цезарь тарапынан айыптама алмады. Квинт импульсивті мінезді болған және әскери операциялар кезінде қатыгездік танытқан, сол кездегі римдіктер үшін мұндай әрекеттер жағымсыз саналған. Римдіктер (және стоиктер) тіпті шайқас кезінде де эмоцияларын бақылауды қалаған. Квинт Цицеронға ескі және қатал жазалар ұнаған, мысалы, әкесін өлтіргені үшін сотталған адамды қапқа салып, теңізге тастау. Мұндай сотталғандарды дәстүр бойынша «жалаңаяқ қылып, қамшымен соғып, ит, қорас, жылан және маймылмен бірге қапқа тігіп, суға батып өлдіру үшін өзенге немесе теңізге лақтыратын». Ол бұл жазаны Азиядағы пропраэторлығы кезінде қолданған. Оның інісі, 51 ж.б.д. Киликияның проконсулы болып тұрғанда және Квинтті легатус ретінде өзімен бірге алып жүргенде, досы Тит Помпоний Аттикке жазған хатында Квинтті жалғыз қалдыруға қорқатынын, себебі ол кенеттен қандай ойлар келгенін білмейтінін мойындады. Жақсы жағынан айтқанда, Квинт өте адал болған, тіпті провинцияның губернаторы ретінде де, мұндай жағдайда көптеген римдіктер жеке мүліктерін ұятсыз жинаған. Ол сонымен қатар жақсы білім алған адам болған, грек трагедияларын оқыған және тіпті өзі де трагедиялар жазған. Ағайындылардың қарым-қатынасы көбінесе жылы болған, бірақ Цезарьдің диктатурасы кезінде (б.з.д. 49-44 ж.) бір кезде күрт дау болған. Маркустың «Квинт інісіне» деген көптеген хаттары бауырластардың арасындағы қарым-қатынастың қаншалықты терең және жылы болғанын көрсетеді, алайда Маркус Цицерон көбінесе «үлкен және тәжірибелі» ағаның рөлін ойнап, інісіне дұрыс іс жасау керектігін насихаттап отырған.
Авторлығы
Галлия соғыстары кезінде ол грек стилінде төрт трагедия жазды. Олардың үшеуі «Троас», «Эригон» және «Электра» деп аталды, бірақ барлығы жоғалып кетті. Ол сонымен қатар Цезарьдің Британияға екінші жорығы туралы бірнеше өлең, Тироға (сақталған) үш хат және ағасына төртінші хат жазды. «Commentariolum Petitionis» (Сайлау науқаны жөніндегі нұсқаулық) атты ұзақ хат та бізге жеткен. Оның нақтылығы көп күмәндік тудырса да, жақында Эндрю Линтот деген ғалым Куинттың нағыз авторы екенін айтты. Дегенмен, бұл Кицерон заманындағы саяси әрекеттерге қатысты нұсқаулық.