Стокгольмдегі Skogskyrkogården зираты

Кіріспе

Скогскиркогорден () – Швецияның Стокгольм қаласының оңтүстігіндегі Гамла Энскеде ауданында орналасқан зират. Ол 1920 жылы ашылып, 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Оның дизайны Гуннар Асплунд және Сигурд Леверенцтің сәулет өнерінің солтүстік классицизмден жетілген функционализмге қарай дамуын көрсетеді.

Тарих

Skogskyrkogården 1915 жылы Стокгольмнің оңтүстік бөлігіндегі Энскедеде жаңа зираттың дизайны бойынша халықаралық конкурс өткеннен кейін құрылды. Жас сәулетшілер Гуннар Асплунд пен Сигурд Леверенцтің «Таллум» деген ұсынысы таңдалды. Конкурс жюрисінің ұсынымдары бойынша жобаға түзетулер енгізілген соң, 1917 жылы жұмыстар басталды. Жұмыс істеген жер бұрынғы қиыршық тас карьерлері болған, олар қарағай ағаштарымен қалың өсіп кеткен еді. Алғашқы кезең үш жылдан кейін аяқталды. Архитекторлардың табиғи ландшафты тиімді пайдалануы әлемдегі зираттардың дизайнына зор әсер еткен, тыныш сұлулыққа толы ерекше орта жасады. Зираттың дизайны үшін маңызды үлгілер ретінде Гамбургтегі Фридхоф Олсдорф пен Мюнхендегі Вальдфридхоф сияқты неміс орман зираттары, сондай-ақ Каспар Давид Фридрихтің неоклассикалық картиналары қызмет етті. Зираттағы бағыттың негізін қалаушы – әсем жоғары бағаналы кіреберістен басталатын ұзын жол, ол кейін екіге бөлінеді. Бір бағыт үлкен көл мен ағаштармен көмкерілген медитация төбесі бар шабынды дала арқылы өтеді, ал екіншісі – ірі граниттен жасалған жеке тұрған айқышқа және крематорийдің абстрактілі портигіне, сондай-ақ Киелі Крест, Иман және Үміт шіркеулеріне жетелейді. Содан кейін жолдар қайтадан бірігіп, биік қарағайлардың тығыз тоғайы арқылы тік өтеді, бұл «Жеті құдық жолы» деп аталады, ол «Uppståndelsekapellet» немесе Қайта тірілу шіркеуіне апарады. Бас кіреберістен көрінетін қара граниттен жасалған алып айқыш, Каспар Давид Фридрихтің «Балтық теңізіндегі айқыш» (1815) атты картинасына негізделген деп есептеледі, ол қираған әлемдегі үмітті бейнелейді. Дегенмен, Асплунд пен Леверенц айқыш христиандық емес түсіндірулерге де ашық екенін айтты, тіпті Фридрихтің сөзін келтірді: «Оны осылай көретіндер үшін – серпіліс, көре алмаса – жай ғана айқыш». Архитекторлар кешеннің барлық бөлігін жобалады, ландшафтан бастап ең кішкентай шамға дейін, бірақ Карл Миллестің мүсіндері де интеграцияланған. Леверенцтің үлесі көбінесе ландшафтқа, сондай-ақ бас кіреберіске және 1925 жылы салынған классикалық «Uppståndelsekapellet» немесе Қайта тірілу шіркеуіне қатысты. Асплунд көбінесе ғимараттарға ден қойды, ал 1935-1940 жылдары салынған шағын Вудленд крематорийі оның өнеріндегі маңызды туындысы саналды. Тосканалық перистильде орналасқан және төбесінде Карл Миллестің алтын мүсіні бар кішкентай шіркеу, шын мәнінде, Асплунд Лизелунд бағында көрген «алғашқы үйден» алынған. Крематорий, Сенім, Үміт және Киелі Крест шіркеулерімен бірге, Асплундтың сәулет өнеріндегі соңғы жұмысы болды, ол оның кейінгі жұмыстарына тән рационалды модернистік стильде жобаланды және 1940 жылы қайтыс болғанға дейін ашылды. 1994 жылы Skogskyrkogården ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Онда Норра begravningsplatsen сияқты көптеген танымал жерленгендер болмаса да, ол Стокгольмнің солтүстігіндегі одан әлдеқайда көне зираттан гөрі маңызды туристік орын болып табылады. «Таллум» павильонында (әуелде Асплунд қызметкерлерге арналған ғимарат ретінде жобалаған) келушілер зират туралы, оның тарихы мен оны жасаған екі сәулетші туралы көрмені тамашалай алады. Skogskyrkogården бірдей атпен аталатын метро станциясымен байланысты (Skogskyrkogården метро станциясын қараңыз).

Skogskyrkogården came about following an international competition in 1915 for the design of a new cemetery in Enskede in the southern part of Stockholm, Sweden. The entry called "Tallum" by the young architects Gunnar Asplund and Sigurd Lewerentz was selected. After changes made to the design on the recommendations of the competition jury, work began in 1917 on land that had been old gravel quarries that were overgrown with pine trees, and the first phase was completed three years later. The architects' use of the natural landscape created an extraordinary environment of tranquil beauty that had a profound influence on cemetery design throughout the world. Essential models for the design of the cemetery were the German forest cemeteries of Friedhof Ohlsdorf at Hamburg and Waldfriedhof in Munich but also the neoclassical paintings of Caspar David Friedrich. The basis for the route through the cemetery is a long route leading from the ornamental colonnaded entrance that then splits, one way leading through a pastoral landscape, complete with a large pond and a tree lined meditation hill, and the other up to a large detached granite cross and the abstract portico of the crematorium and the chapels of the Holy Cross, Faith, and Hope. The paths then rejoin and pass along a dead straight path through a dense grove of tall pine trees, the so called Way of Seven Wells, leading to the "Uppståndelsekapellet" or Resurrection Chapel. The giant dark granite cross at the focus of the vista from the main entrance has also been described as having been based on a painting by Caspar David Friedrich, titled "Cross on the Baltic Sea" (1815), signifying hope in an abandoned world; yet Asplund and Lewerentz insisted that the cross was open to non Christian interpretations, even quoting Friedrich: "To those who see it as such, a consolation, to those who do not, simply a cross." The architects designed the entire complex, from the landscape to the smallest lamp, though there are also integrated sculptures by Carl Milles. Lewerentz's contribution mainly concerned the landscape but also the main entrance and the classical "Uppståndelsekapellet" or Resurrection Chapel, which was built in 1925. Asplund devoted himself mainly to the buildings, and the small Woodland Crematorium – built in 1935–40 – has been regarded as a central work in his oeuvre as well as the Nordic Classicism style of that period. The small chapel, set on a Tuscan peristyle and featuring a gold statue on the roof by Carl Milles, was in fact derived from a "primitive hut" that Asplund had happened to see in a garden at Liselund. The crematorium, with its Faith, Hope, and Holy Cross Chapels, was Asplund's final work of architecture, designed in a rational modernist style typical for his later work, opened shortly before his death in 1940. In 1994, Skogskyrkogården was named a UNESCO World Heritage Site and although it does not have the number of famous interments as the Norra begravningsplatsen, its much older counterpart in northern Stockholm, it is a major tourist attraction. At the Tallum Pavilion (a building designed originally by Asplund as staff facilities), visitors can see an exhibition about the cemetery and the story of its origins and the two architects whose vision created it. Skogskyrkogården is connected to a metro station by the same name (see Skogskyrkogården metro station).