Хуглейк патша және Фирисвеллир шайқасы

Кіріспе

Йнглинг сагасына сәйкес, Хуглик немесе Очилайк – Йнглинг әулетінің швед патшасы. Ол Альф пен Бераның ұлы еді. Кейбір зерттеушілер Хуглейкті геаттардың патшасы Гигелакпен сабақтастырады. Дегенмен, екі патша да шайқаста қаза болса да, Хлочилайк/Гигелак Франция/Фризия жағалауында қаза тапты, ал Хуглик Швециядағы Фирисвеллирде мерт болды. Хуглейктің әкесі мен ағасы бір-бірін өлтірген соң, Хуглейк швед тағына отырды. Әкесі сияқты ол да жауынгер емес, үйде қалуды артық көрді. Ол байлығындай ашкөз де еді, және оны көңіл көтеру үшін шуаздар, сейдмендер мен вөлвалармен бірге болуды ұнатты. Хаки мен Хагбард (Хагбард пен Сигни жырларының батыры) – үлкен әскер жинаған және кейде бірге шабуыл жасаған екі белгілі теңіз патшасы. Хаки әскерімен Швецияға Упсалаға шабуылдау үшін келді. Хаки қатыгез жауынгер еді, және оның он екі серкесі болды, олардың бірі – Хуглейктің атасы Эрик пен үлкен ағасы Альриктың қызметінде болған аңызға толы ескі жауынгер Старкад. Хуглейк те үлкен әскер жинады, және оған Свипдаг пен Гейгад есімді екі белгілі жауынгер көмектесті. Екі әскер Фирисвеллирде (Фирис далаларында) кездесіп, қанды шайқас болды. Швед әскері жеңілді, бірақ екі батыр Свипдаг пен Гейгад Хакидің алты есе көп санды чемпиондарына қарамастан, шайқасты жалғастырды. Олардың екеуі де Хакиге тұтқынға түсті, содан кейін Хаки Хуглейктің төңірегіндегі қалқан қатарына шабуыл жасап, оны екі ұлымен бірге өлтірді. Саксо Грамматикус осы оқиғаны біледі, бірақ ол Хуглетті (Х) ирланд патшасы ретінде көрсетеді, ол даниялық Хако (кейін Хакон деп аталған) тарапынан өлтірілген. Хуглейкті ирланд патшасы деп көрсетудің себебі, Саксоның айтуынша, шабуылдың себебімен бірдей болды: тіпті әлемнің ең алыс елдері де даниялықтардың қаруынан аман қалмайды. Саксо Старкад пен Хакидің флотын Ирландияға әкелгенін, онда бай және ашкөз Хуглейк патша тұрғанын жазады. Хуглейк ешқашан ар-ұяқты адамға жомарт болған емес, барлық байлығын шуаздар мен жонглерлерге сарп еткен. Ашкөздігіне қарамастан, Хуглейктің Гейгад пен Свипдаг сияқты ұлы батырлары болды. Шабуыл басталғанда, жонглерлер мен шуаздар қорқып қашып кетті, Хуглейкті қорғауға Гейгад пен Свипдаг қана қалды, бірақ олар бүкіл әскердей шайқасты. Гейгад Старкадтың басына жара салды, ол соншалықты ауыр болды, Старкад кейін осы жара туралы әндер шырқады. Старкад Хуглейкті өлтіріп, ирландтықтарды қашқындыққа ұшты. Содан кейін ол жонглерлер мен шуаздарды қорлау үшін қамшымен ұрды. Даниялықтар Хуглейктің байлығын Дублинге шығарып, көпшілік алдында тонады, ол соншалықты көп болды, ешкім оны қатаң бөлуге тырыспады.

According to the Ynglinga saga, Hugleik or Ochilaik was a Swedish king of the House of Yngling. He was the son of Alf and Bera. Some commentators have identified Hugleik with the Geatish king Hygelac. However, although both kings were killed in battle, Chlochilaicus/Hygelac was reportedly killed near the coast of France/Frisia, while Hugleik was allegedly killed at Fyrisvellir in Sweden. When Hugleik's father and uncle had killed each other, Hugleik inherited the Swedish throne. Like his father, he was not a warrior, but preferred to stay at home. He was reputed to be as greedy as he was rich and, he preferred to be in the company of jesters, seidmen and völvas who entertained him. Haki and Hagbard (the hero of the legend of Hagbard and Signy) were two famous sea kings who had amassed a great force of warriors, and they occasionally plundered together. Haki arrived in Sweden with his troops to assault Uppsala. Haki was a murderous fighter and around himself he had his twelve hirdmen of whom one was the legendary old warrior Starkad (who had been in the service of Hugleik's grandfather Erik and great uncle Alrik). Hugleik had also mustered a large army and he was aided by two famous warriors named Svipdag and Geigad. The two armies met on the Fyrisvellir (Fyris Wolds) and a great battle ensued. The Swedish army was defeated, but the two champions Svipdag and Geigad pushed onwards even though Haki's champions were six times as many. They were both captured by Haki, and then Haki attacked the shield circle around Hugleik and killed him together with both his sons. Saxo Grammaticus knows of this story but he renders Huglet(h)us as an Irish king who was killed by the Dane Haco (given as Hakon in the following translation ). The motivation behind describing Hugleik as an Irish king was probably identical to what Saxo described as the motivation behind the attack: even the farthest kingdoms of the world might not be untouched by the Danish arms. Saxo writes that Starkad and Haki brought their fleet to Ireland where lived the rich and greedy king Hugleik. Hugleik was never generous to an honourable man, but spent all his riches on mimes and jugglers. In spite of his avarice, Hugleik had the great champions Geigad and Svipdag. When the battle began, the jugglers and mimes panicked and fled, and only Geigad and Svipdag remained to defend Hugleik, but they fought like an entire army. Geigad dealt Starkad a wound on the head, which was so severe that Starkad would later sing songs about it. Starkad killed Hugleik and made the Irish flee. He then had the jugglers and mimes whipped and beaten, in order to humiliate them. Then the Danes brought Hugleik's riches out to Dublin to be publicly looted, and there was so much of it that none cared for its strict division.

Екіншілік көздер

Нерман, Б. Швеция мемлекетінің қалыптасуы. Стокгольм, 1925 жыл.