Уильям Гилберт: Жазушы, дәрігер және В.С. Гилберттің әкесі

Кіріспе

Ағылшын жазушысы, хирург және драматург В. С. Гилберттің әкесі (1804–1890)

Уильям Гилберт (20 мамыр 1804 – 3 қаңтар 1890) – ағылшын жазушысы және Корольдік теңіз флотының хирургы. Ол 1860 және 1870 жылдары көптеген роман, өмірбаян, тарих, очерктер (әсіресе алкогольдің зияны мен кедейлердің қиын жағдайы туралы) және танымал фантастикалық әңгімелер жазды. Олардың кейбіреулері соңғы онжылдықтарда қайта басылып, қазір де қолжетімді. Дегенмен, ол Гилберт пен Салливан дуетінің драматургы В. С. Гилберттің әкесі ретінде танымал.

Өмір және мансап

Гилберт Бешопстоукте, Гэмпширде, Уильямның (1780–1812) үлкен ұлы, Лондонның Блэкфрирс ауданындағы Коммерциялық қатардағы азық-түлік дүкенінің иесі және оның әйелі Сара Матерс (1782–1810) болып дүниеге келді. Оның екеуі де Уильям жеті жасқа толғанда туберкулезден қайтыс болды, содан кейін ол және оның кіші інілері Джозеф пен Джейн Лондонда анасының әпкесі мен күйеуі Мэри Матерс (1770–1865) және Джон Сэмюэл Швенк (1780–1861) тәрбиеледі. Гилберттің әкесі балаларына 21 жасқа толғанға дейін сақталатын мұра қалдырған, сондықтан Гилбертке ол 26 жасқа толғанда ғана тиесілі болды. Швенктер үш жас Гилберт баласымен бірге Ламбеттен Клэпхэмдегі үлкен үйге көшіп барды, онда олар балаларды махаббатпен тәрбиеледі. Гилберт 1818 жылдан (14 жаста) 1821 жылға дейін Шығыс Үндістан компаниясында мичман болып қызмет етті, бірақ жағдайдан қанағаттанбады, сондықтан қызметтен кетті. Содан кейін ол бірнеше жыл Италияда тұрып, шамамен 1825 жылы Англияға оралды. Ол Гай ауруханасында оқыды, теңіз флотында хирург ассистенты болып жұмыс істеді, содан кейін 1830 жылы Корольдік хирургтар колледжіне түсті. Осы кезде ол әкесінің мүлігінен жыл сайынғы зейнетақысын алды, бұл оған қаржылық тәуелсіздік берді, сонымен қатар өзінің поэзия жинағын жариялады. 1832 жылы Мэри Энн Скелтонға үйленді, ол екі жылдан кейін шамамен 20 жасында қайтыс болды. Осы уақытқа дейін ол жеке баспадан тағы бір кітап шығарған, бірақ әйелі қайтыс болғаннан кейін көп жылдар бойы жаңа ештеңе жарияламады. 1836 жылдың 14 ақпанында 24 жастағы Энн Мэри Бай Морриске (1811–1888) үйленді. Ол дәріханашы Томас Моррис (1760–1849) мен Кристиана Сазерлендтің (1777–1845) қызы болды. Олардың әйгілі ұлы У. С. Гилберт 1836 жылдың 18 қарашасында Саутгемптон көшесіндегі Моррис үйінде дүниеге келді. Гилберттер кейін Энннің әпкесі Харриет пен оның отбасының жанындағы Хаммерсмитке көшіп барды. 1838 жылы Гилберт жас кезінде тұрған Италияға әйелі мен кішкентай баласын алып, ұзақ сапарға шықты. Сол жерде олардың қызы Джейн Моррис Гилберт (1838–1906) дүниеге келді. 1841 жылы Гилберттің ағасы мен апасы Джозеф пен Джейн туберкулезден қайтыс болды. Гилберт қарындасының мүлкін алды және Швенктермен бірге Джозефтің екі кішкентай ұлының әлеуетті қамқоршысы болды. 1843 жылы оның қызы Мэри Флоренс (1843–1911) дүниеге келді. 1845 жылдың басында Гилберт Шығыс Үндістан компаниясының офицерімен қарым-қатынас бастаған анасы Кэтриннен екі жас немере інісін қорғаншылыққа алуды шешті. Ол қорғаншылыққа қатысты сотқа жүгінді, бірақ балалары оған қайтарылды. Гилберт пен Швенктерді сынаған көптеген жариялымдардың ортасында Гилберт жас отбасымен бірге Францияның Булонь қаласына қашып кетті, онда оның қызы Анн Мод (1845–1932) дүниеге келді. Отбасы екі жыл сол жерде тұрып, 1847 жылы Лондонға қайтып келді, содан кейін Бромптонға көшті. Гилберт пен Энн Лондонда "көбінесе дауласып жатқан өмір" сүрді.

Gilbert was born at Bishopstoke, Hampshire, the eldest son of William (1780–1812), a grocer in Commercial Row, Blackfriars, London, and his wife Sarah née Mathers (1782–1810). Both his parents died of tuberculosis by the time William was seven years old, and thereafter, he and his younger siblings, Joseph and Jane, were raised in London by their mother's sister and her husband, Mary nee Mathers (1770–1865) and John Samuel Schwenck (1780–1861), a childless and financially comfortable couple. Gilbert's father had also left the children legacies that would be invested by their uncle until the youngest had reached age 21, so Gilbert's would not be due to him until age 26. With the three young Gilbert children, the Schwencks soon moved from Lambeth to a larger house in Clapham, where they raised the children with affection. Gilbert served the East India Company as a midshipman from 1818 (age 14) to 1821 but was unhappy with the conditions, and so he quit the service. He then spent several years in Italy, returning to England about 1825. There he studied at Guy's Hospital and served as an assistant surgeon in the navy, and then he entered the Royal College of Surgeons in 1830. At this time, he received his annuity from his father's estate, giving him financial independence, and also published a volume of his poetry. He first married Mary Ann Skelton in 1832, who died two years later at around age 20. By this time, he had privately published another book, but after the death of his wife, he published no more for many years. He married Anne Mary Bye Morris (1811–1888), age 24, on 14 February 1836. She was the daughter of Thomas Morris (1760–1849), an apothecary, and Christiana nee Sutherland (1777–1845). The couple's famous son, W. S. Gilbert, was born on 18 November 1836 at the Morris's house in Southampton Street. The Gilberts then moved to Hammersmith, near Anne's sister Harriet and her family. In 1838, Gilbert took his wife and toddler on a long trip to Italy, where he had lived as a young man. There, their daughter Jane Morris Gilbert (1838–1906) was born. In 1841, Gilbert's brother and sister, Joseph and Jane, both died of tuberculosis. Gilbert received some property owned by his sister and became a potential co guardian to Joseph's two young sons, together with the Schwencks. In 1843, his daughter Mary Florence (1843–1911) was born. In early 1845, Gilbert decided to take custody of his two young nephews from their mother, Catherine, who had begun a relationship with an officer of the East India Company. She brought a custody lawsuit and her children were returned to her. Amid considerable publicity critical of Gilbert and the Schwencks, Gilbert fled with his young family to Boulogne, France, where his daughter, Anne Maude (1845–1932), was born. The family lived there for two years and returned to London in 1847, moving to Brompton. Gilbert and Anne "led an increasingly quarrelsome life" in London.

Жазушылық мансабының алғашқы жылдары

Гилберт өзінің жазушылық мансабын 1857 жылы бастады. Өмір бойы кедейлердің әл-ауқаты туралы ойлап, "Жетімдерге көмек қоғамының" құрметті хатшысы болды. Оның кедейлерге деген қызығушылығы жазбаларында айқын көрінеді, және оның қайта-қайталап отыратын тақырыбы – кедейлік пен ішімдік, емес генеалогия, қылмыстың басты себебі және адамның болашақ өміріне ең үлкен әсер ететін фактор еді. Бұл тақырып оның ұлының шығармаларында да кездеседі. Ескі Гилберттің алғашқы туындыларының бірі – "Метропольдегі кедейлерге жәрдемдесу жүйесінің қазіргі күйі туралы" (1857) атты памфлет болды. 1858 жылы Гилберт анонимді түрде "Dives and Lazarus, немесе төменгі аудандағы белгісіз дәрігердің басынан өткен оқиғалар" жариялады. Кітапта байлар мен кедейлердің өміріндегі өрбіген теңсіздік бейнеленген. Осыған ұқсас тақырып Гилберттің тағы бір ерте романы "Тігіштің отбасы" (1860) романында да бар. Бұл тақырып Гилберттің мансабы бойына алаңдатып келді, соның ішінде "Қарсылықтар; Лондондық салық төлеушілерге арналған" (1873) және әлеуметтік бұзақылықтарға қарсы ең қатал шабуылдарының бірі – "Қала; Корпорацияны, оның цехтік компанияларын және олардың қайырымдылықтары мен мүліктерін басқаруды зерттеу" (1877), онда Метрополитен темір жолы үшін орын ашу үшін 50 000 жұмысшы отбасы үйлерінен қуылғаны сипатталған. Әйелдерге қатысты дискриминация туралы Гилберт бірнеше мақала жазды, ерлердің үстемдігінің заманында. 1859 жылы Гилберт "Маргарет Медоуз, парызшылдарға арналған әңгіме" атты романын жариялады. Бұл 1869 жылы Том Тейлордың "Мэри Уорнер" пьесасына негіз болды, ол Гилберттің романын плагиаттағаны үшін оған өтемақы төлеуге мәжбүр болды. Гилберттің ең сәтті ерте романы "Ширли Холл психиатриялық ауруханасы: немесе мономанияқтың естеліктері" (1863) болды, ол мәңгілік қозғалыс мәселесін шешуге тырысқанда ақылдан безген қашқынның көзқарасынан психиатриялық аурухананың тұрғындарының оқиғаларын баяндады. Гилберттің өз атымен жарық көрген алғашқы романы "Рождестволық әңгіме: Розарий, Уилтон аббаттығының аңызы" (1863) болды. Бұл оқиға 15 ғасырда Уилтондағы бенедиктиндік монастырьдың әйгілі аббатиссасы болған Алисия Лонгспейдің жазбаша мойындауы деп есептеледі. Гилберттің келесі романы "De Profundis, әлеуметтік шөгінділер туралы әңгіме" (1864) Лондонда орналасқан шотландтық гвардияшы-фюзилер құтқарып алған табылған баланың оқиғасы. Бала өсіп, гвардияшының қызына үйленеді. 1864 жылы жарық көрген тағы бір кітап – "Голдсуорти отбасы" немесе "ауылдық адвокат", ол адал емес адвокат туралы. Гилберттің 1865 жылғы "Сиқырлы айна" (тілектерді орындайтын айна туралы) кітабында моральдық сабақтары бар әңгімелер бар, оны оның көп дағдылы ұлы суреттеген. Гилберт сонымен қатар көптеген мерзімді басылымдарға (көбінесе анонимді) тарихтар, мақалалар мен әңгімелер жазды, соның ішінде "Cornhill", "Temple Bar", "St. Paul's", "The Quiver", "The Contemporary Review", "The Sunday Magazine", "Good Things", "Good Words", "Strahan's Boy's and Girl's (sic) Annual" және "The Fortnightly Review". Гилберттің ең белгілі және ең танымал туындыларының бірі – "Таудың сиқыршысы" (1867) жинағына енген, әртүрлі журналдарда жарияланған оның "Аноминато" табиғаттан тыс әңгімелері. Ең танымалдарының бірі – "Гардональдың соңғы иелері" (1867). Бұл әңгімелер 14 ғасырдағы Италияда өмір сүрген, өзінің күшін адамдарға көмектесуге пайдаланған, "Иноминато" (ағылшын тілінде "Аты жоқ") деп аталатын жұмбақ сиқыршы мен астрологтың басынан өткен оқиғаларға толы.

Gilbert began his writing career around 1857. He was concerned, throughout his life, with the welfare of the poor and served as honorary secretary of the Society of the Relief of Distress. His interest in the poor is evident in his writing, and one of his recurring themes was that poverty and alcohol, not genealogy, was the major cause of crime and the main factor in one's later fortunes. This theme would also be seen in his son's writing. One of the elder Gilbert's first pieces was a pamphlet entitled, "On the Present System of Rating for the Relief of the Poor in the Metropolis" (1857). In 1858, anonymously, Gilbert published Dives and Lazarus, or the adventures of an obscure medical man in a low neighbourhood. The book was a fictional account focusing on what Gilbert saw as the increasing disparity in the lives of the rich and the poor. A similar theme pervades another early Gilbert novel, The Weaver's Family (1860). This theme continued to concern Gilbert throughout his career including in Contrasts; dedicated to the ratepayers of London (1873) and in one of his fiercest attacks on social abuses, The City; An Inquiry into the Corporation, its livery companies, and the administration of their charities and endowments (1877), describing how 50,000 working class people were evicted from their dwellings to make room for the Metropolitan Railway. In an age of male chauvinism, Gilbert also wrote several articles about discrimination against women. In 1859, Gilbert published a novel, Margaret Meadows, A Tale for the Pharisees. This was made into a play called Mary Warner by Tom Taylor in 1869, who was forced to pay Gilbert a settlement for plagiarising his novel. Gilbert's most successful early novel was Shirley Hall Asylum: Or the Memoirs of a Monomaniac (1863), which told the stories of inmates of a lunatic asylum from the point of view of an escapee driven mad by trying to solve the problem of perpetual motion. Gilbert's first novel published under his own name was Christmas Tale: The Rosary, a Legend of Wilton Abbey (1863). The story purports to be the written confession of one Alicia Longspée, who had been Lady Abbess of the Benedictine Convent at Wilton in the 15th century. Gilbert's next novel, De Profundis, a tale of the social deposits (1864) is the story of a foundling rescued by a Scottish Fusilier Guardsman stationed in London. The foundling grows up to marry the guardsman's daughter. Another 1864 book was The Goldsworthy Family, or the country attorney, about an unethical lawyer. Gilbert's 1865 book, The Magic Mirror (about a mirror that grants wishes), containing stories with a moral was illustrated by his multi talented son. Gilbert also wrote histories and articles and stories for numerous periodicals (often anonymously), including Cornhill, Temple Bar, St. Paul's, The Quiver, The Contemporary Review, The Sunday Magazine, Good Things, Good Words, Strahan's Boy's and Girl's (sic) Annual and The Fortnightly Review. Among Gilbert's best known, and most popular, works were his Innominato tales of the supernatural, published in various magazines, including Argosy, and finally collected in The Wizard of the Mountain (1867). One of the best known is "The Last Lords of Gardonal" (1867). These stories concerned the adventures of an enigmatic wizard and astrologer called the Innominato (in English, "Nameless"), in 14th century Italy, who tried to use his powers to help people.

Кейінгі жылдар

1868 жылы Гилберт Оңтүстік Уэльстегі дәрігердің көзқарасынан баяндалған «Боувейрдің дәрігері» атты автобиографиялық романын жазды. «Король Джорджның миддисі» (1869) В. С. Гилберт салған суреттерімен бірге, Лестерширден шыққан сквайр ұлының теңізші болып, Африка жағасында кемеден түсіріліп қалуы туралы оқиғаларды қамтиды. 1869 жылы тағы бір роман – «Сэр Томас Бранстон» жарық көрді. Сол жылы Гилберт өзінің ең танымал өмірбаянын – «Лукреция Борджия, Феррара герцогинясы: өмірбаян: сирек және жарияланбаған құжаттармен суреттелген» шығарды. Бұл еңбекте Гилберт кеңінен зерттеу жүргізгеннен кейін Борджияға тағылған, оның ішінде кісі өлтіру сияқты, ауыр әдепсіздік актілерінің ешқандай дәлелі жоқ екеніне көз жеткізді. 1870 жылы «Феррарадағы инквизитор немесе күрес» романы, 1554 жылы Феррара герцогинясы Рене Францияның өмірінен алынған оқиғаларды баяндайды. 1871 жылы «Марта» романынан кейін «Күннің» иесі жарық көрді, ол тағы да бір төмендеуді бейнелейді, бұл жолы зұлым азғырушы, заңды емес бала және маскүнемдікке қатысты. 1873 жылы «Клара Левеск» романы жарық көрді. Гилберттің жазбаларындағы тағы бір тақырып – оның орнықты дінге, әсіресе Рим-католик шіркеуіне деген наразылығы. Бұл тақырыпқа арналған екі еңбек: «Facta non Verba: Англиядағы Рим-католик монастырьларындағы әйелдер атқарған жақсылықтар мен олардың протестант әйел бауырларының шексіз күш-жігерін салыстыру» (1874) және «Шіркеу тұрғысынан қарағандағы мемлекеттік тілдік бөліну» (1875). Гилберт тез өзгеретін мінезді болғандықтан, онымен бірге тұру қиын болды, ол әйелі мен қыздарына еріксіз шектеулер қойды. Әйелімен көп жылдық шиеленісті қарым-қатынастан кейін Гилберт 1876 жылы үйден шығып, қырық жылдық некеден кейін ажырасты. Ол әйелі мен қыздарына айтарлықтай кіріс пен отбасылық үйді қалдырды, өйткені өзінің жазуларынан жақсы өмір күтетініне сенді. Алайда ол көп ұзамай ауыр сырқатқа шалдығып, өліміне жеткендей болды, және оның дәрігерлері оған жазудан бас тартуға кеңес берді. Оның әйелі оның күтіміне көмектеспеді және ақырында оны үйіне қайтаруға рұқсат бермеді. Оның ұлы әкесі үшін оған жалбарынып өтінді, бірақ ол өз шешімінен бас тартпады. У. С. Гилберт анасымен қайтадан байланыспаған сияқты. Оның орнына Гилберт жалғыз тұрмысқа шыққан қызы Джейнмен және оның күйеуімен Солсберидегі The Close-те тұруға кетті, ол өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1877 жылы Гилберт «The Boots» романын, сондай-ақ «The City» романын жариялады, бұл қоғамның ең төменгі қабатындағы кейіпкерлердің тағы бір суреттемесі. Тағы бір сүйікті тақырыбын, ішімдіктің қауіптілігін жалғастыра отырып, Гилберт 1877 жылы «Ақиқаттан басқа ештеңе жоқ» атты шығармасын жариялады, ол шектен тыс ішімдіктің әсерін көрсететін және алкогольдің қауіптілігі туралы көптеген жазбаларының мысалы. 1879 жылы «Дюбоск әйелінің Киелі кітабы» жарық көрді, ол 18 ғасырда Шпитальфилдс қаласындағы француз гугеноттарының тобы және кедей адамның 1650 жылғы Женева Киелі кітабы туралы айтады. 1880 жылы «Циниктің естеліктері» қатыгездік пен екіжүзділікке қарсы наразылық білдірді. Мұнан кейін 1881 жылы «Әлемнің заманауи ғажайыптары» немесе «Жаңа Синабад» жарық көрді, ол Мысырлық құл саудагерінің ұлы Хасан Лондон балаларына айтқан 10 әңгімеден тұрады. 1882 жылы жарық көрген соңғы кітабы «Легион» немесе «Қазіргі заманғы жын-перілер» Гилберттің ішімдікке қарсы күресіне қайта оралады, ол, оның сөзіне сүйенсек, «қылмыс, ысырапшылық, өзін-өзі өлтіру, кісі өлтіру, қатыгездік, кедейлік, ақымақтық және ақылсыздыққа» әкеледі. Гилберт 86 жасында қайтыс болды және Солсберидегі The Close-те жерленді.

In 1868, Gilbert wrote The Doctor of Beauweir, an autobiography, told from the point of view of a South Wales medic. King George's Middy (1869), also illustrated by W. S. Gilbert, relates the adventures of a Leicestershire squire's son who becomes a midshipman and is marooned of the coast of Africa. Another 1869 novel was Sir Thomas Branston. Later that year, Gilbert produced his most famous biography, Lucrezia Borgia, Duchess of Ferrara: a biography: Illustrated by rare and unpublished documents. In this work, Gilbert concluded, after extensive research, that there was no evidence of the acts of gross immorality of which Borgia was accused, including murder. This was followed in 1870 by The Inquisitor, or the Struggle in Ferrara, about the life of Renée of France, Duchess of Ferrara, set in 1554. In 1871, the novel Martha was followed by The Landlord of the "Sun", again describing a descent into degradation, this time involving a villainous seducer, an illegitimate child and drunkenness, and, in 1873, by Clara Levesque. Another theme that was seen in Gilbert's writings was his dislike of established religion and the Roman Catholic Church in particular. Two works on this theme included Facta non Verba: a comparison between the good works performed by the ladies in Roman Catholic convents in England, and the unfettered efforts of their Protestant sisters (1874) and Disestablishment from a Church point of view (1875). Gilbert had a mercurial temper and was difficult to live with, imposing arbitrary restrictions on his wife and daughters. After many years of strained relations with his wife, Gilbert left home and separated from her in 1876 after forty years of marriage. He left his wife and daughters substantial incomes and the family home, assuming that he would be able to earn a good living from his writing. However, he soon became seriously ill and appeared to be dying, and his doctors advised him not to write. His wife did not assist in his care and did not, ultimately, allow him to return home. Her son appealed to her on his father's behalf, but she would not change her mind. W. S. Gilbert apparently never contacted his mother again. Instead, Gilbert went to live with Jane, his only married daughter, and her husband in The Close at Salisbury, where he resided for the rest of his life. In 1877, Gilbert published Them Boots, another description of characters from the lowest class of society, as well as The City. Pursuing another favourite theme, the dangers of drink, Gilbert also published in 1877 Nothing but the Truth, an unvarnished picture of the effects of intemperance, and example of his many writings about the dangers of alcohol. 1879 saw the publication of Mrs. Dubosq's Bible, about a French Huguenot group in Spitalfields in the 18th century, and the possession of a 1650 Geneva Bible by a poor person. In 1880, Memoirs of a Cynic was a protest against cruelty and hypocrisy. This was followed in 1881 by Modern Wonders of the World, or the new Sinbad, a series of 10 stories told to London children by Hassan, the son of an Egyptian slave dealer. His last book, published in 1882, Legion, or the modern demoniac, returns to Gilbert's campaign against drink, which, he illustrated, leads to "crime, profligacy, suicide, homicide, brutality, cruelty, pauperism, idiocy and insanity." Gilbert died at the age of 86 and was buried in The Close at Salisbury.