Кіріспе

Испан реалистік романы (1843–1920)

Бенито Перес Галдос (10 мамыр 1843 – 4 қаңтар 1920) – испан реалистік романының авторы. Ол 19 ғасырдағы Испанияның маңызды әдеби тұлғасы болды, ал кейбір ғалымдар оны испан романының шебері Мигель де Сервантестен кейін екінші орынға қояды. Перес Галдос өте көп шығарма жазған автор: 31 ірі роман, бес серияда 46 тарихи роман, 23 пьеса, сондай-ақ 20 томдық қысқа әңгімелер, журналистика және басқа да жазбалар жариялаған. Алайда, діни билікке қарсылығы салдарынан Испанияның консервативті топтары мен дәстүрлі католиктер оны бойкоттап, оның әдеби еңбегін мойындамады. 20 ғасырдың басында ол Республикалық партияға қосылып, 1907 және 1910 жылдарығы заң шығарушы жиналыстарда Conjunción Republicano Socialista партиясынан Мадрид кортесіне депутат болып сайланды. 1914 жылы Лас-Пальмас округінен депутат болып сайланды.

Балалық шағы мен алғашқы жылдары

Перес Галдос 1843 жылғы 10 мамырда Лас-Пальмас-де-Гран-Канариядағы Кано көшесінде дүниеге келді. Ол полковник Дон Себастьян Перес пен Дона Долорес Галдостың оныншы және соңғы ұлы болды. Туғаннан кейін екі күн өткен соң Сан-Франциско-де-Асис шіркеуінде (es) Бенито-Мария-де-лос-Долорес деп шомылдырылды. Перес Галдос Сан-Агустин мектебінде оқыды, онда оны ағартушылық принциптерін ұстанған мұғалімдер оқытты. 1862 жылы орта білімін аяқтағаннан кейін, ол Тенерифеге өнер бакалавры дипломын алу үшін сапарлады. Сол жылы ол Мадридке көшіп, заң факультетіне түсті, бірақ оны бітірмеді. 1868 жылы Перес Галдостың «Пиквик қағаздары» аудармасы Диккенстің туындыларын испан оқырмандарына таныстырды. 1870 жылы Перес Галдос «La Revista de España» журналының редакторы болып тағайындалды және тарих, мәдениет, саясат және әдебиет сияқты алуан түрлі тақырыптар бойынша өз пікірлерін білдіре бастады. 1867-1868 жылдары ол өзінің алғашқы романын – 1820-1823 жылдар аралығындағы оқиғаларды қамтитын тарихи шығарманы жазды. Ол қайын сіңлісінің қаржылық көмегімен 1870 жылы жеке басылым түрінде жарық көрді. Сынапшылардың реакциясы баяу болды, бірақ бұл туынды испан әдебиетінің жаңа кезеңінің бастауы ретінде мойндалды және әдеби сапасымен, сондай-ақ әлеуметтік және рухани мақсатымен жоғары бағаланды. «Ла Фонтана де Оро» романынан бастап «Леон Рохтың отбасысына» (1878) дейінгі ерте туындылары. Олардың ең танымалдары – «Doña Perfecta» (1876), онда жас радикалдың консервативті, діншіл қалаға келгенінің әсері суреттеледі. «Марианела» (1878) романында жас адам өмір бойы соқыр болғаннан кейін көзін ашады және өзінің ең жақын досы Марианеланы оның келбеті үшін қабылдамайды. «The novelas españolas contemporáneas» – «La desheredada» (1881) романынан бастап «Angel Guerra» (1891) романына дейінгі, автордың әдеби жетістіктерінің ең бағалысы саналатын 22 романнан тұратын цикл, оның ішінде оның шедевр туындысы – «Fortunata y Jacinta» (1886-87). Бұл романдар Балзактың «Адамдық комедиясынан» алынған қайта оралатын кейіпкерлер арқылы байланыстырылған. «Фортуната и Хасинта» романы «Соғыс және бейбітшілік» романымен шамалас көлемде. Онда төрт кейіпкердің тағдыры баяндалады: қаладағы жас адам, оның әйелі, оның төменгі топқа жататын сүйіктісі және оның күйеуі. Фортуната кейіпкері Перес Галдостың Мадридтегі қарапайым үйлердің бірінде алғаш көрген нағыз қыздың бейнесінен жасалған, ол шикі жұмыртқа ішіп отырған – осы оқиға арқылы роман кейіпкерлері танысады. Психологиялық зерттеулерге толы кейінгі романдар, олардың көпшілігі диалог түрінде жазылған.

Романдар

Глория (1879 ж. Лондон: Ремингтон және Co. Натам Ветрельдің аудармасы; 1883 ж. Trübner & Co. Клара Беллдің аудармасы) Дона Перфекта, қазіргі Испания туралы әңгіме (1886 ж. Лондон: Сэмюэл Тинсли, Д. П. В. аударған) Марианела (1893 ж. Лондон: Дигби, Лонг. Мэри Уортонның аудармасы) Дона Перфекта (1894 ж. Лондон: Фишер Унвин. Мэри Уортонның аудармасы; 1999 ж. Лондон: Widenfeld & Nicolson Ltd. А. К. Туллохтың аудармасы; 2009 ж. Оксфорд: Oxbow Books. Грэхам Уиттакердің аудармасы) The Spendthrifts [La de Bringas] (1951 ж. Лондон: Weidenfeld & Nicolson. "Сөзімделген романтар кітапханасы". Гамэл Вулсидің аудармасы; 1953 ж. Лондон: Reader's Union. Гамэл Вулсидің аудармасы) Torment [Tormento] (1952 ж. Лондон: Widenfeld & Nicolson Ltd. J. M. Cohen аударған) Miau (1963 ж. Лондон: Methuen. J. M. Cohen аударған) Фортуната және Хасинта: Үйленген әйелдердің екі әңгімесі [Fortunata y Jacinta] (1973 ж. Хармондсворт: Penguin Books. Лестер Кларк аударған) La desheredada (1976 ж. Лондон: The Folio Society. Лестер Кларк аударған) Torquemada отта [Torquemada en la hoguera] (1985 ж. Глазго: Глазго университеті. Николас Раундтың аудармасы) Фортуната және Хасинта [Fortunata y Jacinta] (1987 ж. Лондон: Viking. Агнес Монси Гуллон аударған; 1992 ж. Кембридж: Cambridge University Press. Харриет С. Тернер аударған; 1998 ж. Лондон: Penguin Books. Агнес Монси Гуллон аударған) Torquemada (1988 ж. Лондон: André Deutsch. Франсис М. Лопес Мориллас аударған) Nazarín (1993 ж. Оксфорд: Oxford University Press. Жо Лабаньидің аудармасы) Misericordia (1995 ж. Santry: Dedalus. Шарль де Салис аударған; 2007 ж. Мадрид: Isidora. Revista de Estudios Galdosianos № 3, 6-293 бб. Роберт Х. Рассел аударған; 2013 ж. Мадрид: Ediciones. Роберт Х. Расселдің аудармасы) That Bringas Woman: The Bringas Family [La de Bringas] (1996 ж. Лондон: Phoenix. Кэтрин Жаго аударған) Tristana (1996 ж. Лондон: Bristol Classical Press; 1998 ж. Лондон: Duckworth Publishers; 1998 ж. Лондон: Bloomsbury Publishing; 2016 ж. Манчестер: Manchester University Press. Пабло Вальдивияның аудармасы) Inferno [Tormento] (1998 ж. Лондон: Phoenix House (Weidenfeld & Nicolson). Абигейл Ли Сикс аударған) Halma (2015 ж. Кембридж: Cambridge Scholars Publishing. Роберт С. Рудер, Игнасио Лопес Кальво аударған)

Ұлттық эпизодиялары

Трафалгар (1905/1921/1951). Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Аударған: Фредерик Александр Киркпатрик.

Пьесалары

Мияу. А Трагикомедия [Миау] (2014 ж.). Ливерпуль: Aris & Phillips Hispanic Classics. Аудармашы: Рут Кац Криспин.

Қысқа әңгімелері

Сөздердің құпиясы [La conjuración de las palabras] (2007 ж.). Мадрид: Исидора. Revista de Estudios Galdosianos № 4, 165–170 бб. Роберт Х. Рассел аудармасы.

Романдар

Глория (1882. Нью-Йорк: William S. Gottsberger Publisher. Аударған: Клара Белл; 2012. Маями: Editorial Rarebooksclub. Н. Ветрельдің аудармасы)
Донья Перфекта (1884. Нью-Йорк: Gottsberger. Аударған: Клара Белл; 1883. Нью-Йорк: George Munro, Publisher. Аударған: D. P. W.; 1885. Нью-Йорк: Harper & Brothers Publishers. Аударған: Mary Jane Serrano; 1940. Нью-Йорк: P. F. Collier & Son; 1960. Нью-Йорк: Barron's Educational Series, Inc. Аударған: Harriet de Onís; 2013. Маями: Editorial Rarebooksclub. Аударған: D. P. W.)
Марианела (1883. Нью-Йорк: William S. Gottsberger Publisher. Аударған: Клара Белл; 2013. Маями: Editorial Rarebooksclub; 2015. Scholar's Choice Publisher. Аударған: Mary Wharton)
Леон Рохтың отбасы (1888. Нью-Йорк: William S. Gottsberger Publisher. Аударған: Клара Белл)
Марианела: Испан махаббаты туралы әңгіме [Marianela] (1892. Чикаго: A. C. McClurg and Company. Аударған: Hellen W. Lester)
"La de Bringas" (1952. Нью-Йорк: Farrar Straus & Young. The Illustrated Novel Library. Аударған: Gamel Woolsley; 2013. Маями: Editorial Rarebooksclub)
Тристана (1961. Peterborough, NH: R. R. Smith. Аударған: R. Selden Rose. 2014. Review Books Classics. Нью-Йорк: ReadHowYouWant. Аударған: Margarte Jull Costa)
Шайқас [Misericordia] (1962. Нью-Йорк: Frederick Ungar Publishing Co. Аударған: Toby Talbot)
Ел досы Мансо (1963. Нью-Йорк: Oxford University Press)
Миау (1970. Нью-Йорк: Oxford University Press. Аударған: Eduard R. Mulvihill, Roberto G. Sánchez)
Леон Рох: Романс [La familia de León Roch] (1974. Нью-Йорк: Howard Ferting. Аударған: Clara Bell)
Көлдір [La sombra] (1980. Огайо: Ohio University Press. Аударған: Karen O. Austin)
Фортуната мен Хасинта: Үйленген әйелдердің екі әңгімесі [Fortunata y Jacinta] (1986. Грузия: University of Georgia Press. Аударған: Agnes Moncy Gullón)
Торкемада романдары: Торкемада өртеуде Торкемада крестте Торкемада тазалау орнында Торкемада және Әулие Петр [Torquemada en la hoguera. Torquemada en la Cruz. Torquemada en el Purgatorio. Torquemada y San Pedro] (1986. Нью-Йорк: Columbia University Press. Аударған: Frances M. López Morillas)
Алтын фонтан кафесі: XIX ғасырдың тарихи романы [La Fontana de Oro] (1989. Питтсбург, ПА: Latin American Literary Review Press. Аударған: Walten Rubin et al.)
Біздің досымыз Мансо [El amigo Manso] (1987. Нью-Йорк: Columbia University Press. Аударған: Robert Russell)
Анхель Гера (1990. Льюистон, Нью-Йорк: Edwin Mellen Press. Аударған: Karen O. Austin)
Белгісіз [La incógnita] (1991. Льюистон, Нью-Йорк: Edwin Mellen Press. Аударған: Karen O. Austin)
Шындық [Realidad] (1992. Льюистон, Нью-Йорк: Edwin Mellen Press. Аударған: Karen O. Austin)
Дон Франсиско Торкемада түбегі: 1. Торкемада өртте. 2. Торкемада крестке ілінеді. 3. Торкемада тазалау орнында. 4. Торкемада және Әулие Петр [Torquemada en la hoguera. Torquemada en la Cruz. Torquemada en el Purgatorio. Torquemada y San Pedro] (1996. Сан-Бернардино, Калифорния: Borgo Press. Аударған: Robert G. Trimble)
Назарин (1997. Питтсбург, ПА: Latin American Literary Review Press. Аударған: Robert S. Ruder, Gloria Chacón de Arjona)
Торкемада өртеуде [Torquemada en la hoguera] (2004. Mineola, Нью-Йорк: Dover. Аударған: Stanley Appel Baum)
Донья Перфекта [Doña Perfecta] (2009. ReadHowYouWant Publisher. Easy Read Edition; 2014. United States: Independent Publishing Platform)
Халма (2010. 69-том. Чарльстон: Nabu Press)
Шайқас (2017. Маями: Editorial Rarebooksclub)
Леон Рох: Роман. 1-том [La familia de León Roch] (2018. Franklin Classics Trade Press)

Жинақтар

Бенито Перес Галдос. Ең жақсы романдар (2017. Майами: Rarebooksclub баспасы. Мэри Дж. Серрано аударған)

Ұлттық эпизодиялары

Трафальгар. "Сабақ" (1884. Нью-Йорк: Уильям С. Готтсбергер баспасы. Клара Белл аударған; 1993 жыл. Нью-Йорк: H. Fertig)
Карл IV соты. Эскориалдың романсы [Карлос IV соты] (1886. Нью-Йорк: Уильям С. Готтсбергер баспасы. Клара Белл аударған; 1993 жыл. Нью-Йорк: H. Fertig)
Арапильдер шайқасы (1985. Филадельфия: Дж. Б. Липпикотт. Р. Огден аударған)
Сарагоса. Испан ерлігінің тарихы [Зарагоза] (1899. Бостон: Литтл, Браун және Компания. Минна Кэролайн Смит аударған)
Маэстразго науқаны [La campaña del Maestrazgo] (1990. Уэйкфилд, Н.Х.: Лонгвуд академиялық. Лила Уэллс Гусман аударған)
Герона (1993. Льюистон, Нью-Йорк: Эдвин Меллен баспасы. Г. Ж. Рац аударған; 2015. "Ақылдылар таңдауы". Палала баспасы. Goodreads)
Роялистік ерікті [Un voluntario realista] (Льюистон, Нью-Йорк: Эдвин Меллен Пресс. Лила Уэллс Гусман аударған)
Хуан Мартин эль Эмпесинадо (2009. Чарльстон: Nabu Press)
Эль Гранде Ориенте (2009. Чарльстон: Nabu Press)
Айта Теттуаен (2009. Маями: Editorial Rarebooksclub)
Карл IV соты [La Corte de Carlos IV] (2009. Маями: Editorial Rarebooksclub. Клара Белл аударған)
Сарагоса [Зарагоза] (2015. Маями: Editorial Rarebooksclub. Минна Смит аударған)
Трафальгар (2016. Маями: Editorial Rarebooksclub)

Пьесалары

Атасы. Бес актідегі драма [El abuelo] (1910. Бостон: Poet Lore XXXI, № 3. Аударған: Элизабет Уоллес; 2017. Маями: Editorial Rarebooksclub)
Электра (1911. Чикаго: The Drama, № 2, б. 12-138; 1919. Бостон: R. G. Badger, «Қазіргі испан драматургтері» жинағында. Аударған: Чарльз Альфред Террелл)
Сан-Квинтин герцогинясы, Даниэла [La de San Quintín] (1928. Нью-Йорк – Лондон: D. Appleton and Company. Аударғандар: Элеонора Бонтеку, П. М. Хейден, Дж. Г. Андерхилл)
Марианела (2014. Техас: Stone Cottage Theater. Марк Брайан Соннаның бейімдеуі)
Сан-Квинтин герцогинясы: үш актідегі пьеса [La de San Quintín] (2016. Ньюарк: Juan de la Cuesta Cop. Аударған: Роберт М. Федорчек)

Киноға бейімделу

Оның романдары көптеген киноадаптацияларға негіз болған: "Жылбырлы сұлулық" (Doña Perfecta) 1918 жылы Элси Джейн Уилсон режиссерлік еткен; "Виридиана" (1961) Луис Бунуэльдің "Халма" романы бойынша түсірілген; Бунуэль сондай-ақ "Назарин" (1959) және "Тристана" (1970) фильмдерін де экранизациялады; "Ла Дуда" 1972 жылы Рафаэль Гил түсірді; "Ел Абуэло" (1998) ("Баба") Хосе Луис Гарсидің режиссерлігімен бір жылдан кейін халықаралық көрсетілімге шықты, бұрын ол аргентиналық фильм ретінде де экранизацияланған болатын. 2018 жылы Шри-Ланкалық режиссер Беннет Ратнайке "Нела" фильмін түсірді.

Перес Галдос туралы шығармалары

Альфьери, Дж. Дж. (1968). "Галдос жаңа бағалауда" (sic) Books Abroad, 42-том, № 2, 225–226 бб. Епископ, Уильям Генри (1917). "Бенито Перес Галдос." "Уорнер кітапханасы" кітабынан. Нью-Йорк: Knickerbocker Press, 6153–6163 бб. Чемберлин, Вернон А. (1964). "Галдостың кейіпкерлерді сомдауда сары түсті қолдануы", PMLA, 79-том, № 1, 158–163 бб. Эллис, Хавелок (1906). "Қазіргі Испанияның рухы", The Atlantic Monthly, 98-том, 757–765 бб. Геддес, Джеймс (1910). "Кіріспе." "Марианела" кітабынан. Бостон: D. C. Heath & Co., III–XVI бб. Гласкок, К. С. (1923). "Испан романисі: Бенито Перес Галдос", Texas Review, 8-том, № 2, 158–177 бб. Гомес Мартинес, Хосе Луис (1983). "Galdós y el Krausismo español" Nueva Revista de Filología Hispánica, 22-том, № 1, 55–79 бб. Хантингтон, Арчер М. (1897). "Перес Галдос Испан академиясында", The Bookman, 5-том, 220–222 бб. Карими, Киан Харальд (2007): Jenseits von altem Gott und ‘Neuem Menschen’. Құдайдың испан жаңарту дәуіріндегі дискурста болуы және жоқтығы. Франкфурт/М.: Vervuert. Кенстон, Хейвард (1920). "Галдос, өмірді түсіндіруші", Hispania, 3-том, № 4, 203–206 бб. Мадариага, Сальвадор де (1920). "Испанияның генийі", Contemporary Review, 117-том, 508–516 бб. Миллер, У. (1901). "Перес Галдостың романдары", The Gentleman's Magazine, 291-том, 217–228 бб. Паттисон, Уолтер Т. (1954). Бенито Перес Галдос және шығармашылық процесс. Миннеаполис: Миннесота университетінің баспасы. Ридао Карлини, Инма (2018): XIX ғасырдағы Испаниядағы байлар мен кедейлер: Бенито Перес Галдостың кейінгі романдары бойынша либералды қоғамға сын. Woodbridge: Boydell & Brewer. Уолдек, Р. В. (1904). "Бенито Перес Галдос, романист, драматург және реформатор", The Critic, 45-том, № 5, 447–449 бб. Уоршоу, Дж. (1929). "Галдостың драмадағы тәжірибесі", Modern Language Notes, 44-том, № 7, 459–463 бб.

Перес Галдос мұражайы

Перес Галдос мұражайы (испан тілінде Casa Museo Pérez Galdós) Лас-Пальмас-де-Гран-Канарияның орталығында, Триана ауданында орналасқан. Перес Галдостың туған үйі 1954 жылы Гран-Канария кабильдосымен сатып алынып, 1960 жылдың 9 шілдесінде жазушының қызы Мария Перес Галдос Кобианмен салтанатты түрде ашылды. Мұражайда келушілер жазушының бала кезі өткен үйін, сондай-ақ жазушы мен оның отбасына тиесілі құжаттар, жиһаз, музыкалық аспаптар, картиналар мен фотосуреттерді көре алады. Мұражайдың мақсаты – Перес Галдостың мұрасын сақтау, зерттеу және тарату. Мұражай басшылығы халықаралық конгрестерді, конференцияларды және көрмелерді қолдады, сондай-ақ баспа бағытын дамытты. Мұражайда Перес Галдостың әртүрлі тілдердегі көптеген еңбектері бар кітапхана және автордың толық жинағы да бар.