Кіріспе

Пасказий Радбертус (785–865) – каролинг теологы және 657 немесе 660 жылдары король-регент Батильда мен Люксейл аббаттығынан келген монахтар қауымымен құрылған Пикардиядағы Корби монастырының аббаты. Оның ең белгілі және ықпалды еңбегі – 831 жыл шамасында жазылған, «De Corpore et Sanguine Domini» деп аталатын Евхаристияның мәні туралы түсіндірме. Ол 1073 жылы папа Григорий VII тарапынан қасиетті деп жарияланды. Оның мереке күні – 26 сәуір. Оның еңбектері Patrologia Latina, 120 том (1852) жинағында жарияланған, ал Евхаристия және трансбұғаландыру туралы маңызды трактаты «De Corpore et Sanguine Domini» 1969 жылы Б. Паулюс тарапынан Brepols баспасында (Corpus Christianorum, Continuatio Mediaevalis 16) жарық көрген.

Өмір

Паскасий Сойссондағы Нотр-Дам монастырының баспалдағында тасталған жетім бала еді. Ол сол жердегі монахинялардың қолында тәрбиеленіп, аббатица Теодорараға өте жақын болды. Теодорара Корбидің Адалард пен Валаның қарындасы еді, ол екеуі де Паскасийдің қатты құрмет тұтқан монахтары болатын. Паскасий жас кезінде монастырды тастап, Корбидегі аббат Адалардтың басшылығымен монах болып қызмет етті. Сол жерде ол Адалардтың інісі және мұрагері Валамен де танысты. Олар Паскасийдің бірқатар шіркеу мәселелері бойынша қарама-қарсы пікірлерін білдірді. Ратрамн Паскасийдің «Тән және Қан туралы» (De Corpore et Sanguine Domini) Евхаристияға арналған трактатын жоққа шығарды, дәл сол атауды қолдана отырып. 843 жылы Паскасий аббат Исаактың орнын басып, он жылдан кейін оқуын жалғастыру үшін лауазымынан бас тартты. Ол Корбиден жақын орналасқан Сент-Рикье монастырына кетіп, онда бірнеше жыл бойы ерікті түрде шетте тұрды. Оның неліктен отставкаға кеткені белгісіз, бірақ оның бұл әрекеті монастырь қауымындағы фракциялық даулардың нәтижесі болуы мүмкін; оның шешіміне өзі мен жас монахтар арасындағы түсініспеушіліктер де ықпал еткен болуы мүмкін. Паскасий өмірінің соңында Корбиге оралып, 865 жылы қайтыс болғанға дейін бұл монастырьда тұрды. Паскасийдің денесі алғаш рет Корбидегі Сент-Джон шіркеуіне жерленді. Көптеген кереметтер хабарланғаннан кейін, Папа оның қабірлерін алып, Корбидегі Сент-Петр шіркеуіне қайта жерлеуге бұйрық берді.

" De Corpore et Sanguine Domini " (Қорпоре мен қанды патшалық)

Паскасийдің ең танымал және ықпалды еңбегі – De Corpore et Sanguine Domini (831 және 833 жылдар аралығында жазылған) – Евхаристияның мәні туралы түсіндірме. Ол бастапқыда Корбидегі өзінің бақылауындағы монахтарға арналған нұсқаулық ретінде жазылған және Батыс әлемінде Евхаристия құрметтілігі туралы алғашқы толық зерттеме болып табылады. Онда Паскасий Амвросиймен келісіп, Евхаристияда Иса Мәсіхтің нағыз, тарихи денесі бар екенін қуаттайды. Паскасий пікірінше, Құдай – өзінің шындығы, сондықтан Оның сөздері мен іс-әрекеттері шындық болуы керек. Мәсіхтің Соңғы Тоқсан кезінде нан мен шараптың Оның денесі мен қаны екенін айтқан сөзін тура мағынасында түсіну қажет, себебі Құдай – шындық. Осылайша, ол Евхаристияда ұсынылған нан мен шараптың шынайы түрленуіне сенеді. Тек Евхаристия Мәсіхтің нағыз денесі мен қаны болғанда ғана христиан оның құтқарушы екенін біле алады. Паскасий Мәсіхтің тарихи қаны мен денесінің болуы, адамның денесін Мәсіхтің денесімен, ал Мәсіхтің денесін – өз денесімен біріктіре отырып, тікелей, жеке және физикалық одақ арқылы Мәсіхпен шынайы байланысқа мүмкіндік береді деп сенді. Паскасий үшін Евхаристияның Мәсіхтің денесі мен қанына айналуы Құдайдың шындық екендігі принципіне байланысты мүмкін болады; Құдай, Оны жаратқандай, табиғатты өзгерте алады. Кітап 844 жылы франк корольі Карл Балдыға сыйлық ретінде табыс етілді, сонымен қатар арнайы кіріспе қосылды. Паскасийдің осы еңбегінде білдірген көзқарасы кейбір қарсылықтарға ұшырады; Ратрамн, Карл Балдтың бұйрығымен, Паскасий ұстаған кейбір көзқарастармен келіспей, сол атпен жауап жазды. Ратрамн Евхаристияның қатаң метафоралық екеніне сенді; ол жаңа ғылым мен иман арасындағы қарым-қатынасқа көбірек назар аударды. Одан кейін үшінші монах, Рабан Мавр, пікірталасқа қосылып, Каролингтік Евхаристиялық дауды бастады. Бірақ, ақырында король Паскасийдің тұжырымын қабылдады және Мәсіхтің Евхаристиядағы нақты болуы Рим-католик сенімінің ресми іліміне айналды. "Мен [Адалардты] ойлағанда, мені екі қайшы сезім билейді, яғни қайғы мен қуаныш. Апостол мұндай жағдайда қайғыруға тыйым салады, бірақ менің және біздің кенеттен келген қиындықтарымыз қуандыруға мүмкіндік бермейді." Паскасий Радберт, Вита Адалхарди.

Vitae Adalhardi et Walae (Адалхарди мен Уала өмірлері)

826 және 836 жылдары жазылған Vita Adalhardi және Vita Walae – Паскасийдің өрнек алған тұлғаларының рухани өмірбаяны. Бұл екі әкенің естелігі үшін жазылған жеке құрмет көрсетулер. Vita Adalhardi өте қысқа, ол қасиетті кісінің өмірін дәстүрлі түрде бейнелейді. Дегенмен, Паскасий қолданған стиль сол заманға тән ерекшелік. Досын жоқтаған Паскасий Адалардты суретші Зексиспен салыстырады. Цицерон айтқандай, суретшілер өнерлерін жетілдіру үшін үлгілерді зерттейді; Зексистің міндеті – Троялық Еленаның суретін салу еді. Паскасий Зексис өнерін жетілдіру үшін формаларды зерттегендей, Адалардтың да Құдай бейнесін өзінде жаңартуға тырысқанын айтады. Осы салыстыру арқылы Паскасий Каролинг дәуірінің гуманистік жазушысы ретінде танылды, себебі ол классикалық және ежелгі әдебиетті заманауи әдебиетпен салыстырды. Паскасий Адалардты Мәсіхтің айнадағы бейнесі ретінде көрсетеді, шексіз махаббат пен құлшылыққа түсу элементтерін ерекше атап көрсетеді. Ол сондай-ақ Адалардтың шіркеудегі рөлін ананың рөлімен теңестіреді, бұл түсінік Паскасий қайтыс болғаннан үш жүз жыл өткен соң, 12 ғасырда цистерциандық руханиятқа жатқызылды. Адалардтың өліміне байланысты қайғы кітапта өте күшті сезіледі. Паскасий қайғының қуанышқа жол беру керектігін білгенімен, оның аталары, мысалы, Иероним көрсеткендей, досын жоғалтуға байланысты Паскасийдің қайғысы әдеби үлгілерінен асып түсті. Бұл жазу стилі 12 ғасырға дейін басқа еш жерде кездеспейді. Паскасийдің жоқтау әдебиеті дәстүріне қосқан ең ерекше үлесі – шамадан тыс қайғы-қасіретті ақтауы. Vita Walae әлдеқайда ұзын (Vita Adalhardi-ден шамамен екі есе ұзын) және диалог түрінде құрылған. Барлығы сегіз кейіпкер бейнеленген, олар Корби монахтары болуы мүмкін. Бұл кейіпкерлерге псевдонимдер берілген, бірақ бұл жеке басын жасыру мақсатымен жасалмаған болуы ықтимал. Керісінше, бұл псевдонимдер Паскасийдің Вала туралы түсінігін нығайту үшін қолданылған, себебі атаулар классикалық мәтіндерден алынған. Мәтінге әртүрлі көздерден алынған сөз тіркестері мен үзінділер енгізілген (А. Себастьянның іс-қимылдары, Әйүп кітабы, Теренцийдің әртүрлі комедиялары). Бұл қосымшаларда Вала туралы мәлімет болмаса да, Паскасийдің жеке сенімдері мен жазу шеберлігі көрінеді. Vita Adalhardi жартылай жерлеу сөз ретінде жазылса, Vita Walae Валаның (дәл) суреті ретінде жазылған. Паскасий бұл өмірбаянын жазуда Валаның өзі жазған қолжазбалар мен сол заманғы трактаттарды пайдаланды, мүмкін, Валаның бейнесі арқылы өзінің көзқарасын көрсету үшін.

Басқа жұмыстар

Паскасийдің көптеген еңбектері бар, оның ішінде Киелі кітаптың әртүрлі кітаптарына жасаған көптеген түсіндірмелері де бар. Ол Матай Ілванжіліне (Евангелиесіне) түсініктемелер, Арықтаулар кітабына (Арықтау жырларына) және 45-ші псалмды (Забурды) түсіндірмелер жазды. «Де Парту Виржинис» еңбегін ол Сойссондағы Сент-Мария монастырының әйелі, және Теодорараның қызы болған досы Эммаға арнады, онда монахтардың өмір салты сипатталады. Сонымен қатар, ол «Де Нативитае Санктае Марияе» деген тақырыпта Иса Мәсіхтің тууы және Марияның табиғаты туралы трактат жазды. Паскасий одан да көп жазған болуы мүмкін, бірақ оның ешқайсысы ғасырлар бойы бізге жеткен жоқ. Паскасий Аян кітабына да түсініктеме жазған.

Адам ағзасын түсіну

Басқа каролинг авторларына қарағанда, Паскасиус Imago Dei ("Құдайдың бейнесі") бүкіл адамда – денесі мен жанында орналасқан деп есептейді. Бұл көзқарас екінші ғасырдың шіркеу әкесі Иринейдің пікірімен үйлеседі. Ириней Исаның Құдайдың денеленген бейнесі екеніне сенді; Ұл – Әкенің бейнесі. Осылайша, адамдар Құдайдың бейнесін тек жанында ғана емес, денесінде де көрсетеді. Бұл көзқарас, физикалық дененің бейнелік қатынаста ешқандай рөлі жоқ деп санайтын Александриялық Оригеннің кең таралған пікіріне қарсы келеді. Сол заманғы басқа дінтанушылардан өзгеше, Паскасиус қасиеттену процесін дене мен жанның метафизикалық бөлінуімен теңемейді. Оның пікірінше, адамның денелік нысанда болуы қасиеттенуге оң үлес қоса алады. Дегенмен, ол жеңілдетілген дуализмге сенді, онда жан процесте денеден гөрі маңызды рөл атқарады. Паскасиус өмірді өлімге дайындалу мүмкіндігі деп қарастырады; алайда, дененің жанға түрме екендігі туралы ұғым оның еңбектерінде дерлік кездеспейді және, мүмкін, тек әріптестерінің ықпалынан туындаған. Ол дененің қасиеттену процесінде рөлі бар деп сенсе де, сонымен қатар, дененің Құдайға қарсы күресе алатынын және осылайша бұзылуға ұшырауы мүмкін екенін мойындайды.

Мәсіхтің денесі туралы түсінік

Паскасий veritas (ақиқат) пен figura (форма немесе көрініс) арасындағы айырмашылыққа сенді. Мәсіхтің көктен жерге түсуі – ақиқаттан сыртқы көрініске, кемелділіктен кемшілікке төмендеу еді. Бұл Исаның денедегі жағдайы жалған және кемшілік дегенді білдіретін болса да, Паскасий барлық figura (бейне) жалған емес екенін айтты. Мәсіх бір мезгілде ақиқат та, figura (бейне) де болып табылады, себебі оның сыртқы, физикалық жағдайы – ақиқаттың бейнесі, жанның ішіндегі ақиқаттың физикалық көрінісі. Исаның өзі де, қалған адамдар сияқты, адамдық қажеттіліктерге ие болды. Ол тамақтанды, ұйықтады және басқалармен бірге болуға мұқтаж еді. Бірақ одан бөлек, ол кереметтер де жасады. Исаның осы әрекеттері "Сөз етке айналды" тұжырымының екі жақты екенін көрсетеді. Осыған дейін тек Құдай, яғни денесі жоқ Ақиқат немесе Сөз ғана жасайтын кереметтерді енді физикалық адам жасады. Исаның адамдығы мен құдайлығы арасындағы қатынас өте күрделі, бірақ ол сөздердің жазбаша формасының (әріптерінің) айтылған сөздерге (дыбысталуына) қатынасына ұқсас. Сондықтан, Исаның денедегі формасы – бұл ақиқаттың визуальды бейнесі, ТРУТХ, ал оның құдайлығы – жазылған әріптердің бірге айтылған дыбысы, яғни сөз.