Кіріспе
Солтүстік Омотика тілі (Бенкнон, Шенон немесе Мернон, бұрын Ғимира деп аталған) – "Ғиможан" кіші тобының Солтүстік Омотика тілі. 1998 жылы Оңтүстік Эфиопияның Бенч Маджи аймағында, Оңтүстік Ұлттар, Ұлттар және Халықтар аймағында, Мизан Тефери және Шева Ғимира қалалары маңында шамамен 174 000 адам сөйлейді. 2006 жылғы диссертациясында Кристиан Рапольд Бенчтің үш түрін (Бенкнон, Шенон және Мернон) "бір тілдің өзара түсіністі нұсқалары" деп сипаттады. Африкадағы көптеген тілдерден ерекшеленеді, Бенч тілінде ретрофлекстік дауыстық фонемалар бар. Бұл тілдің тағы бір ерекшелігі – оның алты дыбыстық тон бар, бұл әлемдегі көптеген тілдерде кездеспейді. Бенчтің еркектер арасында кең таралған сыбызғымен сөйлеу түрі бар, ол қалыпты сөйлеуге қарағанда үлкен қашықтықта байланысуға мүмкіндік береді. Сыбызғы дыбысын еріндермен жасауға болады немесе екі қолмен құрлы қуыс пайдаланылады. Сонымен қатар, тілдің бұл түрі 5 ішекті кряр арқылы да жеткізілуі мүмкін.
Bench (Bencnon, Shenon or Mernon, formerly called Gimira) is a Northern Omotic language of the "Gimojan" subgroup, spoken by about 174,000 people (in 1998) in the Bench Maji Zone of the Southern Nations, Nationalities, and Peoples Region, in southern Ethiopia, around the towns of Mizan Teferi and Shewa Gimira. In a 2006 dissertation, Christian Rapold described three varieties of Bench (Benchnon, Shenon, and Mernon) as " mutually intelligible varieties of one and the same language". In unusual variance from most of the other languages in Africa, Bench has retroflex consonant phonemes. The language is also noteworthy in that it has six phonemic tones, one of only a handful of languages in the world that have this many. Bench has a whistled form used primarily by male speakers, which permits communication over greater distances than spoken Bench. The whistle can be created using the lips or made from a hollow created with both hands. Additionally, this form of the language may be communicated via the 5 stringed krar.
Есімдіктер
Көпше түрлерді қосымша арқылы жасау опциясы бар; алайда, олар нақты есімдермен қолданылғанда ғана жиі кездеседі. Мысалы: "оның туыстары"; "барлық адамдар".
Сифаттар
Сипаттағыштар кейде дыбыс тонын көтеріп айту арқылы күшейтіледі; мысалы, "үлкен" → "өте үлкен".
Іс-әрекеттер
Моносиллабикалық түбірлері бар етістіктердің белсенді түбірлерінің үш түрлі түрі болуы мүмкін: тек түбір болып табылатын дара императив, әдетте түбірге ұқсас, бірақ кейде k әрпін қосу арқылы қалыптасқан өткен түбір, және әдетте түбірге ұқсас, бірақ кейде тонды ортаңғы 3-тен жоғары 4-ке немесе төменгі 1-ден жоғарғы 5-ке ауыстыру арқылы қалыптасқан болашақ түбір. Сөздік есімдер түбірден жасалады, кейде тонды өзгертумен немесе қосымшалармен. Көп таңбалы түбірлі етістіктердің кем дегенде екі түрі бар: біреуі интранзитивті немесе пассивті мағынаны білдіреді, екіншісі транзитивті немесе себептік мағынаны білдіреді; біріншісі -мен, екіншісі -мен аяқталады. Пассивтік форманы -мен аяқтау арқылы жасауға болады. Сөздік есімдер түбірден, немесе -сыз немесе -сыз қосымшаларынсыз жасалады. Құрама етістіктер "айту" немесе "айтуға мәжбүрлеу" арқылы жасалады, бұл құрылым эфиопия тілдерінде кең таралған. Негізгі уақыттар: қарапайым өткен (өткен түбірден жасалған), болашақ (болашақ түбір + ), қазіргі толық (қазіргі уақыттың түбірінен); жоқ (болашақ түбір + ). Мысалы: → "кетті"; → "кетеді"; → "кетіп қалды". Сәйкес келетін төрт қатыстық бар: өткен (өткен түбірден жасалған), қазіргі толық (өткен түбірден жасалған , , немесе ), толық емес (болашақ түбірден жасалған стативтік қосымшасымен), және жоқ (болашақ түбірден жасалған немесе жоқ қосымшасымен немесе тұлға/сан белгісімен). Қосымшалардың реті: түбір (уақыт) (жоқ) (назар) тұлға/сан белгісі.
Verbs with polysyllabic roots have at least two forms, one with an intransitive or passive meaning and one with a transitive or causative meaning; the former ends in , the latter in A passive may be formed by ending in Verbal nouns are formed by taking the bare stem without or
Compound verbs are formed with "say" or "cause to say", a formation common among Ethiopian languages. The primary tenses are simple past (formed from the past stem), future (future stem plus ), present perfect (from present participle stem); negative (future stem plus .) E. g.: → "he went"; "he will go"; "he has gone". There are four corresponding participles: past (formed from the past stem), present perfect (formed from the past stem with the suffix , , or ), imperfect (formed from the future stem with the stative suffix ), and negative (formed from the future stem with the negative suffix or or a person/number marker.) The order of affixes is: root (tense) (negative) (foc. pn.) person/number marker.
Орфография және әдебиет
2008 жылы латын әліпбиіне негіделген орфография қабылданды. Бұрын Жаңа өсиет Бенч тілінде эфиопиялық буын жазуына негізделген орфографиямен жарық көрген. Тондар белгіленбеген. Ретрофлекстік дауыссыз дыбыстар буын жазуынан қосымша таңбаларды пайдалану арқылы ("nigus s") және жаңа таңбалар жасау арқылы ("t" әрпі үшін сол жаққа қосымша сызық қосу) көрсетілген.