Буддалық храмдар – буддистердің қасиетті орындары. Вихара, ступа, пагода сияқты түрлері бар. Ішкі және сыртқы тыныштыққа шақырады. Буддизм туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддистердің ғибадат орны
Buddhist place of worship
Буддистердің ғибадатханасы немесе буддалық монастыры – буддистердің, буддизмді ұстанатындардың ғибадат ететін жері. Оларға түрлі аймақтар мен тілдерде вихара, чаития, ступа, ват және пагода деп аталатын құрылыстар кіреді. Буддизмдегі ғибадатханалар Будданың таза жерін немесе таза кеңістігін көрсетеді. Дәстүрлі будда ғибадатханалары ішкі және сыртқы бейбітшілікті сезінуге шақырады.
A Buddhist temple or Buddhist monastery is the place of worship for Buddhists, the followers of Buddhism. They include the structures called vihara, chaitya, stupa, wat and pagoda in different regions and languages. Temples in Buddhism represent the pure land or pure environment of a Buddha. Traditional Buddhist temples are designed to inspire inner and outer peace.
Сәулет
Оның архитектурасы мен құрылысы аймаққа қарай өзгереді. Көбінесе, храм ғимараттардан ғана емес, сонымен қатар айналасындағы ортадан тұрады. Будда ғибадатханалары бес элементті – от, ауа, су, жер және кеңістікті бейнелеу мақсатымен салынған.
Its architecture and structure varies from region to region. Usually, the temple consists not only of its buildings, but also the surrounding environment. The Buddhist temples are designed to symbolize five elements: fire, air, water, earth and void (space).
Үндістан
Үндістандағы ғибадатханалардың дизайнына ғаламның бейнесі ретіндегі ғибадат орны идеясы ықпал етті. Буддистік ғибадатханалар кешенінде бір биік ғибадатхана көбінесе орталықта орналасқан және кішкентай ғибадатханалар мен қабырғалармен қоршалған. Бұл орталықты мұхиттар, кішігірім таулар және үлкен қабырға қоршап тұр. Чайтия, Чайтия залы немесе Чайтия гриха – үнді діндеріндегі қасиетті орын, ғибадатхана немесе дұға залы. Бұл термин ең көп буддизмде қолданылады, онда ол ступасы бар кеңістікке және кіреберіске қарама-қарсы жағында дөңгелек апсидаға, сондай-ақ дөңгелек пішіндес биік шатырға сілтеме жасайды. Қатаң айтқанда, чайтия – ступаның өзі, ал үнді ғимараттары – чайтия залдары, бірақ бұл айырмашылық көбінесе ескерілмейді. Көптеген ертедегі чайтиялар, Карла немесе Ажанта үңгірлеріндегідей, тастан қазылып жасалған. Ең алғашқы тұрған ғибадатханалардың кейбіреулері дөңгелек пішіндес болуы мүмкін. Ашока шамамен б.з.д. 250 жылы Бодх-Гаяда Махабодхи ғибадатханасын салған, бұл дөңгелек құрылым Будданың ағартуын тапқан Бодхи ағашын қорғау үшін салынған. Байрат ғибадатханасы да дөңгелек құрылым, оны археологиялық қалдықтар арқылы көруге болады. Бұл ертедегі ғибадатхана құрылысының бейнелері б.з.д. 100 жылы Бхархуттағы ступаның қоршауында, сондай-ақ Санчидегі рельефте кездеседі. Сол кезеңнен бастап алмаз тақ қалды, ол Ашоканың Бодхи ағашының түбіне орнатқан, рельефтермен әсемделген, құмтастан жасалған және дерлік толық сақталған. Мұндай дөңгелек пішіндес ғибадатханалар кейіннен Тулжа үңгірлері немесе Гунтупалли сияқты тастан қазылған үңгірлерде де табылған.
The design of temples in India was influenced by the idea of a place of worship as a representation of the universe. For Buddhist temple complexes one tall temple is often centrally located and surrounded by smaller temples and walls. This center surrounded by oceans, lesser mountains and a huge wall. A Chaitya, Chaitya hall or Chaitya griha refers to a shrine, sanctuary, temple or prayer hall in Indian religions. The term is most common in Buddhism, where it refers to a space with a stupa and a rounded apse at the end opposite the entrance, and a high roof with a rounded profile. Strictly speaking, the chaitya is the stupa itself, and the Indian buildings are chaitya halls, but this distinction is often not observed. Many of the early Chaitya were rock cut, as in Karla caves or Ajanta. Some of the earliest free standing temples may have been of a circular type. Ashoka also built the Mahabodhi Temple in Bodh Gaya circa 250 BCE, a circular structure, in order to protect the Bodhi tree under which the Buddha had found enlightenment. The Bairat Temple is also a round structure, which can be seen through archaeological remains. Representations of this early temple structure are found on a 100 BCE relief sculpted on the railing of the stupa at Bhārhut, as well as in Sanchi. From that period the Diamond throne remains, an almost intact slab of sandstone decorated with reliefs, which Ashoka had established at the foot of the Bodhi tree. These circular type temples were also found in later rock hewn caves such as Tulja Caves or Guntupalli.
Индонезия
Буддизм – Индонезиядағы индуизмнен кейінгі екінші ең көне дін, ол шамамен екінші ғасырда Үндістаннан келген. Индонезиядағы буддизм тарихы индуизм тарихымен тығыз байланысты, себебі сол кезеңде Үндістан мәдениетінің ықпалымен бірнеше империялар құрылды. Индонезиядағы ең көне буддалық археологиялық орын – Батуджая ступалар кешені, ол Батыс Явадағы Каравангта орналасқан. Батуджаядағы ең көне жәдігер 2-ғасырға, ал соңғысы 12-ғасырға дейін салынған деп есептеледі. Содан кейін Суматрадағы Джамби, Палембанг және Риау провинцияларында, сондай-ақ Орталық және Шығыс Явада маңызды буддалық орындар табылды. Индонезия архипелагы ғасырлар бойы Саилендра әулеті, Матарам және Шривиджая империялары сияқты қуатты буддалық империялардың өркендеуіне және құлдырауына куә болды. Кейбір қытай деректерінде, 7-ғасырда Суматрада орналасқан Шривиджаяның теңіз империясын көрген қытайлық буддалық монах И Цзиннің паломниктік сапары туралы айтылады. Индонезияда буддалық тарихи мұралардың көптеген мысалдары бар, олардың ішінде 8-ғасырға жататын Боробудур мандала ескерткіші және Орталық Явадағы Севу ғибадатханасы, Батыс Явадағы Батуджая, Суматрадағы Муаро Джамби, Муара Такус және Бахал ғибадатханалары, сондай-ақ Индонезияның индуист-буддалық патшалықтарының ерте тарихынан қалған көптеген мүсіндер мен жазулар бар. Кедири, Сингхасари және Маджапахит империясы кезінде буддизм – Дхарма ри Касогатан – индуизммен бірге патшалықтың ресми діндерінің бірі ретінде мойындалды. Кейбір патшалар индуизмді артық көріп, бірақ оған қарамастан, үйлесімділік, төзімділік және тіпті синкретизм қадағаланды, бұл Мпу Тантулар жазған Какавин Сутасомадан алынған Bhinneka Tunggal Ika ұлттық ұранында көрініс тапты, ол индуистер (Шиваиттер) мен буддалар арасындағы төзімділікті нығайтуға бағытталған. Ежелгі Яваның классикалық дәуірінде буддалық өнердің керемет үлгілері жасалды, мысалы Праджняпарамитаның мүсіні, Будда Вайрочананың мүсіні және Мендут ғибадатханасындағы Бодхисаттва Падмапани мен Ваджрапанидің мүсіндері. Қазіргі индонезиялық буддалық көзқарастан алғанда, "канди" сөзі ежелгі немесе жаңа ғибадатхананы білдіреді. Мысалы, Индонезиядағы бірнеше заманауи вихараларда танымал буддалық ғибадатханалардың нақты көшірмелері немесе қайта құрылған нысандары бар, мысалы Павон және Плаосанның кіші ғибадатханаларының (первара) көшірмелері. Буддизмде ғибадатхана ретінде кандидің рөлі кейде ступамен алмастырылады, ступа – буддалық реликвияларды немесе будда дінінің қызметкерлерінің, демеушілерінің немесе қайырымдастаушыларының күлін сақтауға арналған күмбезді құрылым.
Buddhism is the second oldest religion in Indonesia after Hinduism, which arrived from India around the second century. The history of Buddhism in Indonesia is closely related to the history of Hinduism, as a number of empires influenced by Indian culture were established around the same period. The oldest Buddhist archaeological site in Indonesia is arguably the Batujaya stupas complex in Karawang, West Java. The oldest relic in Batujaya was estimated to originate from the 2nd century, while the latest dated from the 12th century. Subsequently, significant numbers of Buddhist sites were found in Jambi, Palembang and Riau provinces in Sumatra, as well as in Central and East Java. The Indonesian archipelago has, over the centuries, witnessed the rise and fall of powerful Buddhist empires, such as the Sailendra dynasty, the Mataram and Srivijaya empires. According to some Chinese source, a Chinese Buddhist monk I tsing on his pilgrim journey to India, witnessed the powerful maritime empire of Srivijaya based on Sumatra in the 7th century. A number of Buddhist historical heritages can be found in Indonesia, including the 8th century Borobudur mandala monument and Sewu temple in Central Java, Batujaya in West Java, Muaro Jambi, Muara Takus and Bahal temple in Sumatra, and numerous of statues or inscriptions from the earlier history of Indonesian Hindu Buddhist kingdoms. During the era of Kediri, Singhasari and Majapahit empire, Buddhism—identified as Dharma ri Kasogatan—was acknowledged as one of kingdom's official religions along with Hinduism. Although some of kings might favour Hinduism over another, nevertheless the harmony, toleration and even syncretism were promoted as manifested in Bhinneka Tunggal Ika national motto, coined from Kakawin Sutasoma, written by Mpu Tantular to promotes tolerance between Hindus (Shivaites) and Buddhists. The classical era of ancient Java also had produces some of the exquisite examples of Buddhist arts, such as the statue of Prajnaparamita and the statue of Buddha Vairochana and Boddhisttva Padmapani and Vajrapani in Mendut temple. In contemporary Indonesian Buddhist perspective, Candi refers to a shrine, either ancient or new. Several contemporary viharas in Indonesia for example, contain the actual size replica or reconstruction of famous Buddhist temples, such as the replica of Pawon and Plaosan's perwara (small) temples. In Buddhism, the role of a candi as a shrine is sometimes interchangeable with a stupa, a domed structure to store Buddhist relics or the ashes of cremated Buddhist priests, patrons or benefactors.
Жапония
Жапон буддалық ғибадатханаларында әдетте Бас зал болады. Ерекше ерекшелігі – ғибадатхананың қамилеріне арналған шиңжуша, синтоизм ғибадатханасы. Буддизм синтоизммен бірге қатар өмір сүрді, бірақ 8-ғасырда буддизм мемлекеттік дін ретінде қабылданып, буддалық ғибадатханалар салына бастады. Маңызды жапон буддалық ғибадатханаларының ең көп шоғырланған жерлері – жапон мәдениетінің орталығы Кансай аймағы, әсіресе Нара және Киото қалаларында кездеседі.
Japanese Buddhist temples typically include a Main Hall. A distinctive feature is the chinjusha, a Shinto shrine devoted to the temple's kami. Buddhism co existed with Shinto, but in the 8th century Buddhism became the state religion and Buddhist temples were built. High concentration of important Japanese Buddhist temples can be found in Japanese culture heartland of Kansai region, especially in Nara and Kyoto.
Тайланд
Таиландтағы будда ғибадатханалары "орам" деген мағынаны білдіретін пали тіліндегі "vāṭa" сөзінен туындаған ват деп аталады. Ват архитектурасы тұрақты қағидаларға бағынады. Көптеген жағдайларда ват екі бөліктен құралады: Футтават және Сангхават. Футтават (พุทธาวาส) – Буддаға арналған аймақ. Ал Сангхават – Сангха буддалық монахтар қауымына арналған аймақ.
Buddhist temples in Thailand are known as wat, from the Pāḷi vāṭa, meaning "enclosure". Wat architecture adheres to consistent principles. A wat, with few exceptions, consists of two parts: the Phutthawat and the Sangkhawat. The Phutthawat (พุทธาวาส) is the area which is dedicated to Buddha. While the Sangkhawat is the area which is dedicated to Sangha Buddhist monastic community.
Шри-Ланка
Шри-Ланкадағы будда ғибадатханалары сингал тілінде "Пансала" немесе "Вихарая" деп аталады. Шри-Ланка ғибадатханаларының ортақ белгілері – ступа, Бо ағашы және ғибадатхана ғимараттары. Әлемдегі ең көне тірі адам отырғызған Бодхи ағашы – Жая Шри Маха Бодхи, ал әлемдегі ең ірі ступалардың кейбіреуі, оның ішінде Руванвелисайя, Джетаванарамайя және Абхагири вихара Шри-Ланка ғибадатханаларында орналасқан.
Buddhist temples in Sri Lanla are known as 'Pansala' or 'Viharaya' in Sinhalese. Common features in Sri Lankan temples include Stupa, Bo Tree and Temple Buildings. Oldest living human planted Bodhi Tree in the world Jaya Sri Maha Bodhi and some of the largest Stupa in the world including Ruwanwelisaya, Jetavanaramaya and Abhayagiri vihāra located in Sri Lankan temples.