Канададағы мемлекеттік бюджет теңсіздігі мәселесі

Кіріспе

Фискалдық тепе-теңсіздік (француз тілінде déséquilibre fiscal) – Канадада федералды үкімет пен провинциялық үкіметтер арасындағы ақшалай тепе-теңсіздікті сипаттау үшін қолданылатын термин. Фискалдық тепе-теңсіздік теориясына сәйкес, федералды үкімет провинцияларға берілетін үлесін қысқарту арқылы маңызды артықшылыққа қол жеткізді, бұл провинцияларға өздерінің ресурстарына қарағанда тым ауыр жауапкершіліктерді жүктеді. Теория бұрынғы Квебек премьер-министрі Бернард Ландри тапсырмасымен дайындалған «Сегюин есебінде» одан әрі дамытылды және бұрынғы либералдық Квебек қаржы министрі Ив Сегюин басшылығымен аяқталды. 2006 жылғы қаңтарға дейін билікте болған Канада либералдық партиясы федералды үкімет бұл тепе-теңсіздіктің бар екенін жоққа шығарды, себебі федералды және провинциялық үкіметтердің бірдей негізгі кіріс көздеріне қол жеткізілімі бар екенін, сондай-ақ екі деңгейдегі үкіметтер де шығындардың күшті қысымына және шектеулі ресурстарға тап болып отырғанын алға тартты. Алайда, Канада консервативтік партиясы тепе-теңсіздікті мойындайды. 2006 жылғы қаңтардағы федералды сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, олар өкілеттік мерзімі ішінде мәселені шешуді көздеді. 1920 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде де осындай жағдай туындаған болатын, онда жаңа әлеуметтік мемлекет провинцияларға ауыр жүк салды, бірақ федералды үкімет артықшылықтарын сақтап қалды. Бұл 1937-1941 жылдардағы Роуэлл-Сироис комиссиясын құруға әкелді, оның ең маңызды нәтижесі провинциялардың ақша жинау тәсілдеріне қойылған шектеулерді алып тастау және қымбат жұмыссыздыққа байланысты төлемдерді провинциялардан федералды үкіметке беру болды. Соңғы жылдары Квебек Ұлттық Ассамблеясының барлық партиялары фискалдық тепе-теңсіздіктің маңызды мәселесін атап өтті. Квебек либералдық партиясы (PLQ) федералды үкіметпен Квебекке берілетін федералдық трансферттерді арттыру арқылы мәселені шешу үшін жұмыс істеуді ұсынады. PLQ партиясынан Ив Сегюин тауарлар мен қызметтер салығын (GST) басқару құқығын федералды үкіметтен Квебек үкіметіне беруді ұсынады. ПК Квебектің тәуелсіздігі тепе-теңсіздікті шешеді деп санайды, себебі салық салуға қатысты барлық құқық Квебек үкіметіне қайта оралады. ПК федералды үкіметті Квебекке ақшаны қайтаруға көндіруге бағытталған күш-жігерді жалғастыруды ұсынады. Либералдық партиялардан басқа барлық ірі федералды партиялар федералды үкімет пен провинциялар арасындағы ақшалай тепе-теңсіздікті мойындайды және оны азайту жоспарлары туралы айтады. Федералды деңгейдегі егемендік жақтасы Блок Квебека жағдайды ең қатты сынап-қанағаттандырмайды. Премьер-министр Пол Мартин және оның федералды либералдық партиясы провинцияларға фискалдық «қысым» жасау туралы айтуды жөн көреді, бірақ Канада үкіметінің жауапкершілігін тікелей мойындамайды. 2004 жылғы федералды сайлаудан кейін Тақ сөзіне түзету енгізу арқылы федералды либералдық партиялар жағдайдың шынайылығын ресми түрде мойындады. Федералды либералдық партиялар нақты фискалдық тепе-теңсіздіктің болуы мүмкін емес деп санайды, өйткені провинциялық үкіметтер федералды үкіметпен бірдей кіріс көздеріне қол жеткізе алады. Бұл мәселе бұрынғыдай құрылымдық емес, саяси мәселе. Провинциялық үкіметтер салықтарды көтеру арқылы өздерінің танымалдылығын тәуекелге тігуге дайын емес, керісінше, қосымша қаражат федералды үкіметтен түсуі керек деп талап етеді. Федералды либералдық партиялар жағдайды провинциялық үкіметтердің салықты қысқартуына байланысты деп айыптайды. Көптеген провинциялық премьер-министрлер федералды үкіметтен провинцияларға берілетін трансферттік төлемдерді едәуір арттыруды ұсынады. Бұл жағдай біртіндеп өршіп келеді, өйткені федералды үкімет денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражатты үнемі арттырып келеді. Блок Квебека Ив Сегюиннің GST провинцияларға берілуі керек деген ұсынысын қолдайды. Британ Колумбиясының бұрынғы премьер-министрі Гордон Кэмпбелл федералды үкіметке провинциялардан төмен кірісі бар адамдарға, қарттарға және мүгедектерге дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету бағдарламаларын жүзеге асыруды тапсыруды ұсынды.

Fiscal imbalance (French, déséquilibre fiscal) is the term used in Canada to describe a monetary imbalance between the Canadian federal government and the provincial governments. According to the fiscal imbalance theory, the federal government achieved an important surplus by cutting its contributions towards provinces, leaving provinces with responsibilities much too expensive for their resources. The theory was further developed in the "Seguin Report", commissioned by former Parti Québécois (PQ) Premier of Quebec Bernard Landry, and completed under former Liberal Quebec Minister of Finance Yves Séguin. The federal government, run by the Liberal Party of Canada until January 2006, denied that this imbalance exists, arguing, in part, that both the federal and provincial governments have access to the same major sources of revenue and that both orders of government face significant spending pressures and limited resources. However, the Conservative Party of Canada recognizes the imbalance. Following their victory in the 2006 federal election in January, they intended a solution be found during their mandate. A similar situation arose during the Great Depression in the 1920s when the new welfare state severely burdened the provinces, but the federal government continued to run surpluses. This resulted in the 1937 1941 Rowell Sirois Commission, whose most important result was the removal of restrictions on how provinces could raise money, and the transfer of the expensive Unemployment Insurance program from the provinces to the federal government. In the past few years, the major issue of fiscal imbalance has been identified by all parties of the National Assembly of Quebec. The Parti libéral du Québec (PLQ) proposes to work with the federal government to solve the problem by increasing federal transfers to Quebec. Yves Séguin, of the PLQ, proposes transferring control of the Goods and Services Tax (GST), a value added tax, from the federal government to the Quebec government. The PQ holds that independence for Quebec will solve the imbalance, with all powers to impose taxes being once again the jurisdiction of the Quebec government. The PQ proposes to uphold efforts to convince the federal government to give money back to Quebec until then. All major federal parties but the Liberals recognize a monetary imbalance between the federal government and the provinces, and speak of plans to reduce such. The Bloc Québécois, a sovereigntist party at the federal level, is the strongest denouncer of the situation. Prime Minister Paul Martin and his federal Liberals prefer to speak of a fiscal "pressure" on provinces, not admitting directly to the responsibility of the Canadian government. In accepting an amendment to the Throne Speech after the 2004 federal election, the federal Liberals officially acknowledged the reality of the situation. Federal Liberals assert that it is impossible for a true fiscal imbalance to exist, as the provincial governments have access to all the same sources of revenue as the federal government. The problem is not structural, as it was in earlier years, but political. The provincial governments are unwilling to risk their popularity by raising taxes, insisting instead the extra money come from the federal government. The federal Liberals partially blame the situation on the tax cuts introduced by many of the provincial governments. The potential solution advocated by most of the provincial premiers is that the transfer payments from the federal government to the provinces be substantially increased. This has been occurring gradually as the federal government has regularly been increasing its transfer for health care spending. The Bloc Québécois supports Yves Séguin's suggestion that the GST be given to the provinces. Gordon Campbell, the former premier of British Columbia, has proposed that the federal government take over from the provinces the responsibility for programs that provide pharmaceutical products to low income people, the elderly and people with disabilities.