Кіріспе

Француз синологы Станислав Айгнан Джульен (13 сәуір 1797 – 14 ақпан 1873) – француз синологы, 40 жылдан астам уақыт бойы Франция колледжіндегі қытай тілі кафедрасын басқарды және француз ғылымындағы ең беделді синологтардың бірі болды. Джульен Жан Пьер Абель Ремусаттың шәкірті болды және 1832 жылы Ремусаттың қайтыс болуынан кейін Франция колледжіндегі қытай тілі кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарды. Джульеннің ғылыми еңбектерінің молдығы мен сапасы оған кең танымалдық әкелді және оны 19 ғасырдағы Қытайды зерттеудегі жетекші еуропалық ғалымға айналдырды. Себастьен Кувррмен бірге және 19 ғасырдың Қытайды зерттеуші ғалымдары арасында Джульеннің академиялық беделіне тек шотланд синологы Джеймс Легге ғана тең келді, ал 20 ғасырдың басында Эдуард Шаванн оның беделіне жете алған жоқ. Академиялық қатаңдығы мен зеректілігіне қарамастан, Джульеннің мінезі қиын болды және ол көптеген замандастарымен ашық түрде дауласып, академиялық құрмет пен жеке жақтың наразылығын бірдей қозғады.

Өмірбаян

1797 жылдың 13 сәуірінде Орлеанда туған Жюльен отбасының салыстырмалы кедейлігіне байланысты жоғары білім алуда қиындықтарға тап болды. Ол Орлеандағы колледжде оқыды, содан кейін Франция колледжіне ауысты. Алғашында грек тілі мен әдебиетіне ден қойған, кейін араб, еврей, парсы және санскрит тілдерін үйренді. 1821 жылы грек тілінен доцент болып тағайындалды. Сол жылы француз, латын, ағылшын, неміс, итальян және испан тілдерінде Колуфтың «Еленаның зорлануы» басылымын жариялады. Ол Жан-Пьер Абель Ремусаттың қытай тілі бойынша лекцияларына қатысты. 1823 жылдың соңында Жюльен Франция колледжінде қытай тілінің алғашқы профессоры Жан-Пьер Абель Ремусатпен кездесіп, одан қытай тілін оқуға кірісті. 1824 жылы, Ремусатпен танысқаннан кейін алты ай өткен соң, Жюльен сегіз түрлі қытай басылымы мен екі маньчжур басылымын пайдаланып, «Мэнцзы» трактатын латын тіліне аударуды бастады, сонымен қатар маньчжур тілін де зерттей бастады. Бұл еңбек Парижде Meng Tseu vel Mencium inter Sinenses philosophos, ingenio, doctrina, nominisque claritate Confucio proximum, edidit, Latina interpretatione, ad interpretationem Tartaricam utramque recensita, instruixit, et perpetuo commentario, e Sinicis deprompto, illustravit Stanislaus Julien деген ұзын атаумен жарық көрді. Жюльеннің әртүрлі басылымдар арасындағы мәтіндік айырмашылықтарға назар аударуы сол дәуір үшін ерекше болды және оның ұстазы Ремусат оны жоғары бағалады, оның шолуында: «Жюльен Мэнцзы мәтінін мұқият оқыды; ол осы автордың стилін зерттеді және оның тілі ұсынған ерекшеліктердің бәрін түсінді». Көп ұзамай ол Кальвостың жаңа грек одаларын «Грецияның патриоттық лирасы» деген атпен аударды. 1827 жылы Франция институтының кітапханашысы болып тағайындалды. 1832 жылы Абель Ремусаттың орнын басып, Франция колледжінде қытай тілінің профессоры болды. 1833 жылы Жазулар академиясының мүшесі болып сайланды. Бірнеше жыл бойы оның зерттеулері қытай тіліндегі халық әдебиетіне бағытталды, ол «Ақ тақтаның тарихы» (Hoei lan ki 灰闌記) аудармасын жариялады, онда Сүлейменнің үкіміне ұқсас эпизод кездеседі, сондай-ақ «Чжао жетім баласы» (趙氏孤兒 Zhao shi guer [Tchao chi kou eul]) трагедиясын аударды. Одан кейін ол даосизм жазбаларына бет бұрды және 1835 жылы «Сыйлықтар және жазалар кітабы» (太上感應篇 Taishang Ganying Pian) аудармасын жариялады. Осы кезде Францияда жібекқұрт өсіруге қызығушылық артып, 1837 жылы Жюльен Ауыл шаруашылығы министрінің тапсырмасымен «Жүзім ағаштарын өсіру және жібек құрттарын өсіру жөніндегі қытайлық трактаттардың шолуы» (桑蠶輯要) еңбегін құрастырды, ол ағылшын, неміс, итальян және орыс тілдеріне аударылды. 1841 жылы «Қытай тіліндегі инфлекциялардың орнын атқаратын кейбір ережелер туралы грамматикалық талқылаулар» жариялады, ал 1842 жылы «Қытай тіліндегі талдау, синтаксис және лексикография бойынша практикалық жаттығулар» еңбегін жариялады. Осы арада 1839 жылы ол Корольдік кітапхананың бірлескен сақтаушысы болып тағайындалды, қытай кітаптарына арнайы бақылау жасады, ал көп ұзамай Франция колледжінің әкімшісі болды. 1842 жылы «Дао Дэ Цзин» аудармасы жарық көрді. Содан кейін ол Қытайдың буддистік әдебиетіне, әсіресе буддистік паломниктің Үндістанға саяхаттарына назар аударды. Үндістан институттарына сілтемелерді және санскрит сөздері мен есімдердің қытай тіліндегі транскрипцияларын жақсырақ түсіну үшін ол санскрит тілін зерттей бастады және 1853 жылы «Хюэнь Цзан паломнигінің саяхаттары» (大唐西域記 Da Tang Xi You Ji) еңбегін жариялады. 1843 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1857 жылы Жюльен Нидерландтың Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. 1859 жылы ол «Бұрын белгісіз үнді әңгімелері мен нақылдары, сондай-ақ қытай поэзиясы мен әңгімелері» (Les Avadanas, contes et apologues indiens inconnus jusqu'à ce jour, suivis de poésies et de nouvelles chinoises) еңбегін жариялады. Болашақ студенттердің пайдасы үшін ол қытай кітаптарында кездесетін санскрит сөздерін анықтау жүйесін «Қытай кітаптарында кездесетін санскрит есімдерін түсіндіру және жазу әдісі» (1861) еңбегінде ашты. Бұл еңбекте автор санскрит тіліндегі шығармаларды қытай тіліне аудару империяның әр түрлі аймақтарында жүргізілгендіктен, бірдей санскрит сөздері диалектілік айырмашылықтарға сәйкес түрлі қытай таңбаларымен бейнеленгенін ескермеді. Сондықтан санскрит сөздерінің қытайша транскрипцияларын анықтау үшін ешқандай қатаң ережелер жоқ. Оның шыдамсыздығы мен жаман мінезімен танымал болғандықтан, ол басқа синологтармен де қарым-қатынаста қиындықтарға тап болды. Оның үнді зерттеулері Джозеф Туссен Рейномен дауға әкелді. Ол назар аударған көптеген тақырыптардың арасында Қытайдың жергілікті өнеркәсіптері де болды, олардың ішінде...