Имре Мадач – венгер ақыны, жазушы, саяхатшы. «Адам трагедиясы» поэмасы – Гёте мен Мильтон шығармаларымен салыстырылатын туынды. Өмірі мен творчества туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Имре Мадах де Сстрегова и Келесень (20 қаңтар 1823 – 5 қазан 1864) – венгр аристократы, жазушы, ақын, заңгер және саясаткер. Оның ең маңызды туындысы – "Адамның трагедиясы" (Az ember tragédiája, 1861). Бұл шамамен 4000 талдан тұратын драмалық поэма, ол Гётенің "Фауст" және Мильтонның "Жоғалған жұмақ" шығармаларымен салыстыратын идеяларды кеңейтеді. Авторға 19 ғасырдың ең белгілі венгр ақындарының бірі Янош Арани қолдау көрсетіп, кеңес берді.
Imre Madách de Sztregova et Kelecsény (20 January 1823 – 5 October 1864) was a Hungarian aristocrat, writer, poet, lawyer and politician. His major work is The Tragedy of Man (Az ember tragédiája, 1861). It is a dramatic poem approximately 4000 lines long, which elaborates on ideas comparable to Goethe's Faust and Milton's Paradise Lost. The author was encouraged and advised by János Arany, one of the most famous of the 19th century Hungarian poets.
Өмір
Мадах 1823 жылы Венгрия Корольдігінің (қазіргі Дольна Стрехова, Словакия) Алсострегова қаласындағы отбасылық қасарасында, бай дворян отбасының ортасында дүниеге келді. 1829 жылдан бастап Мадах Вацтың пиарлар мектебінде оқыды. 1831 жылы холера эпидемиясы кезінде Будада болды. 1837 жылы Пешт университетінде білім алуын бастады. 1842 жылы ол ресми түрде заңгер атанды. 1848-1849 жылдардағы Венгрия революциясына қатысып, түрмеге қамалды; Ноград округіндегі шағын мүлкіне оралғанда, отбасы өмірі толығымен қирағанын көрді. Бұл оның табиғи көңіл көксүріне бейімділігін күшейтті, ол 1861 жылға дейін қоғамдық өмірден шеттетіліп, уақытын негізінен өзінің басты еңбегі "Az ember tragédiája" ("Адамның трагедиясы") шығармасын жазуға арнады. Ол Алсостреговада қайтыс болды.
Madách was born in his family castle in Alsósztregova, the Kingdom of Hungary (today Dolná Strehová, Slovakia) in 1823 at the heart of a wealthy noble family. From 1829 Madách studied at the Piarist school of Vác. During a cholera epidemic he stayed in Buda in 1831. In 1837 he began his studies at the university of Pest. In 1842 he officially became a lawyer. He took part in the Hungarian revolution of 1848–1849 and was imprisoned; on his return to his small estate in the county of Nógrád, he found that his family life had meanwhile been completely wrecked. This only increased his natural tendency to melancholy, and he withdrew from public life till 1861, devoting his time mainly to the composition of his chief work, Az ember tragédiája ("The Tragedy of Man"). He died in Alsósztregova.
Адамның қайғылы оқиғасы
"Адамның қайғысы" драмалық поэмасы Мадачтың ең маңызды және ең ұзақ сақталған шығармасы болып табылады. 1848/49 жылдардағы Венгрия революциясының сәтсіз аяқталуы, оның қарындасы мен күйеуі, капитан Карл Балог де Манко Бюк және басқа да жақын туыстарының қазасы, сондай-ақ түрмеде өткізген уақыты оның шығарманы аяқтауына септігін тигізді. Бүгінде ол Венгрия театрларының репертуарындағы орталық орынды иеленеді және орта мектеп оқушылары үшін міндетті оқу материалы болып табылады. Көптеген шумақтар Венгрияда кең таралған цитаталарға айналды. Әдеби тәжірибесі жоқ Мадач, бұл шығарманы ақын Араньға жіберді, ол оны ынталандырып, мәтінге бірнеше түзетулер енгізуді ұсынды. Шығарма алғашында тек басылып шықты, сахнаға қойылмады, себебі сол кездегі техникалық мүмкіндіктерге орай 15 сахнаны ауыстыру қиын болды. Басты кейіпкерлер – Адам, Хауа және Люцифер. Үшеуі де адамзат тарихының шешуші сәттеріне саяхат жасайды, ал Люцифер Адамды өмірдің мәнісіз екеніне және адамзаттың құрылысынан зор екеніне көндіруге тырысады. Адам мен Люцифер әрбір сахнаның басында таныстырылады, Адам түрлі маңызды тарихи рөлдерді ойнайды, ал Люцифер көбінесе қызметші немесе жақын дос рөлінде болады. Хауа әр сахнада кейінірек пайда болады. "Адамның трагедиясы" пьесасында он бес сахна бар, онда он тарихи кезең бейнеленген.
The dramatic poem The Tragedy of Man is Madách's major and most enduring piece of writing. The tragic events of the failed Hungarian Revolution of 1848/49 in addition to the deaths of close family members such as his sister and her husband, captain Karl Balog de Mánko Bük, and his temporary stay in prison fueled the emotional status in which he completed his work. Today it is the central piece of Hungarian theaters' repertoire and is mandatory reading for students in secondary school. Many lines have become common quotes in Hungary. Madách, then a country nobleman with virtually no literary experience, sent the work to the poet Arany who enthusiastically encouraged him and suggested some emendations to the text. The piece was at first only published in printed form, not staged, because the many changes of scene (15 scenes) were hard to come by through the technical standards of the day. The main characters are Adam, Eve and Lucifer. The three travel through time to visit different turning points in human history and Lucifer tries to convince Adam that life is (will be) meaningless and mankind is doomed. Adam and Lucifer are introduced at the beginning of each scene, with Adam assuming various important historical roles and Lucifer usually acting as a servant or confidant. Eve enters only later in each scene. The Tragedy of Man contains fifteen scenes, with ten historical periods represented.
Құрметтер
Оның құрметіне Венгрия 1932 жылдың 1 шілдесінде пошта маркасын шығарды. 2010 жылдың 23 маусымында "Адамның трагедиясы" туындысының 150 жылдығына арналған Венгрияның шағын парағы шығарылды.
A postage stamp was issued in his honor by Hungary on 1 July 1932. On 23 June 2010, The Tragedy of Man is 150 years old Miniature Sheet issued by Hungary.