Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарында Яһуда патшалығының екінші патшасы, Дәуіт әулетінің төртінші патшасы – Абиям ( ; ; Абиам). Ол Рохабоғамның ұлы және Сүлейменнің немересі болған. Шежірелер кітабында оны Абиях деп атайды.

Отбасы

Абиям Яһуда патшасы Асаның әкесі, Мааханың немесе Микаяның ұлы ретінде Киелі кітаптарда есімдері тіркелген. Кейбір ғалымдар Абиямның отбасы туралы Киелі кітаптағы мәліметтердің өзара қайшы келетінін айтады, алайда еврей тілінің лингвистикалық тұрғыдан зерттелуі көрінетін қайшылықтарды жоюға мүмкіндік береді. Аталған қайшылықтардың бірі – Мааха кейде Абессаломның қызы, ал басқа жерлерде Уриелдің қызы деп сипатталады. Абессаломдың тек Тамар деген бір қызы болғандығы айтылады. Осыған қарсылық білдіргендер еврей тілінде "қыз" және "немере" сөздерінің бірдей сөзбен берілетінін атап көрсетеді. Сол сияқты, Мааха бастапқыда Әбияхтың анасы деп сипатталса, кейіннен оның ұлы Асаның анасы деп айтылады. Олар "ана" терминінің мағыналық тұрғыдан да белгісіздігін дәлелдейді. Әбиях он төрт әйел алған, одан 22 ұл мен 16 қыз дүниеге келген. Бір-бірімен үйлестіруге тырысқан ешбір зерттеу ғалымдар тарапынан қабылданбады.

Билік

Рохабоғам қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Абиях Яһуда патшасы болды. Ол үш жыл патшалық құрды (2 Тәжіриба 12:16; 13:1, 2) және Солтүстік Израильдің он тайпасын қайтадан адалдыққа қайтаруға күшті, бірақ сәтсіз тырысты. Бұл жолдан оның әкесі Тәжіриба 11:4-те (ТЖ) бас тартқан еді. Абиях Израиль патшасы Еробоғам I билік еткен он сегізінші жылы таққа отырып, Израильді Давидтік патшалыққа қайтару мақсатымен солтүстікке жорық жасады. Еробоғам Абияхтың әскерін қоршап алып, Земерайым тауында шайқас бастады. Сол жерде Абиях әскерін шақырып, "Құдай өзі бізбен бірге, басшымыз!" деген сөздерімен танымал болды. Абиях Израильдің Ешана, Ефрон (әл-Тайиба) және Бетел қалаларын басып алды.

Комментарийлер

Беделді дін қызметкері Александр Макларен Абижаны "әкесінен ақылдырақ және жақсырақ адам" деп есептейді. Деутерономисттің сөзіне қарағанда, "Құдай оған Иерусалимде ұл өсіру арқылы шам берді, оның орнына оны тағайындады" (1 Патшалар 15:4). Септуагинтада бұл "Иеміз оған қалдық берді" деп аударылған. Осылайша, Йахве берген шартты келісімнің нығметі Дәуіт патшаға берген уәдесін сақтауға кепілдік берді, патшалығының билеушісіне қарамастан, оны тұрақтандырды. Сонымен қатар, Шежіреші Абижаның Еробоамның оны жеңуге жасаған барлық әрекетіне қарсы сәтті күресуі арқылы Йахве берген уәдесіне назар салады:

Яһуда халқы өз әкелерінің Құдайы, Иемізге сенгендіктен жеңіске жетті. (2 Тарих 13:18)

Құдай Дәуіт пен оның ұрпақтарына Патшалықты тұз арқылы шарт жасау арқылы берді (1 Тарих 17:14), яғни, мәңгілікке (Леуіліктер 2:13-ке қараңыз).

Рабби әдебиеті

Абиях Исраилдің бұзық дінге табынатын патшасы Еробоғамға қарсы Құдайдың ісін қолға алғанмен, ол жеңісінің нәтижесін ұзақ уақыт көре алмады, өйткені науқанынан кейін көп ұзамай қайтыс болды (Иосиф, "Ежелгілер тарихы" VIII. 11, § 3). Раввиндер Абияхтың өз халқына жасаған көптеген құқысбұзушылықтарын айтады, олардың салдарынан Құдайдың құтынуы Еробоғамның бұзық дініне қарағанда оған жылдам түсті. Мысалы, ол Еробоғамның әскерлерінің мәйіттерін қиратқан және олар шіріп кеткенше жерлеуге рұқсат бермеген. Абиях Құдайдың ісіне шын ықылас көрсетпеді, себебі Бет-Элді бағындырғаннан кейін (2 Тәжіриба 13:19) алтын бұқалар оның қолына тиді, бірақ ол оларды заң (Ескертулер 7:25) талап еткендей жойған жоқ. Раввиндер сондай-ақ Абияхтың бүкіл Исраилді бұзық дінге табынуда айыптауының және Еробоғамның патшалыққа тағайындалуын "бос адамдардың, Бәлиалдың балаларының" ісі деп жариялауының дұрыс еместігін көрсетеді (2 Тәжіриба 13:7), өйткені бұл туралы алдын ала болжаған Шилолық Ахиях пайғамбар болды (1 Патшалар 11:37). Осы себептерге байланысты Абияхтың билеуі қысқа болды.

Хронологиялық айырмашылықтар

2 Жылнама 13:1-2 (ЖД) бойынша, Абиях Еробоамның патшалық құрған он сегізінші жылы Яһуда патшасы болды және үш жыл билік етті. Уильям Ф. Олбрайт оның билеу мерзімін б.з.д. 915–913 жылдарға даралады. Э. Р. Тиле б.з.д. 914/913 – 911/910 жылдар десе, Рохабоғам туралы мақалада айтылғандай, Тиленің Яһуданың алғашқы патшаларының жылнамасындағы ішкі қарама-қайшылық кейінгі ғалымдар тарапынан түзетілді. Олар осы патшаларды бір жылға ертерек санады, сондықтан осы мақалада Абияхтың билеу мерзімі б.з.д. 915/914 – 912/911 жылдар аралығында қарастырылады.