Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуданың 12-ші патшасы Ахаз (; Ахаз; Ахаз) – Яһуданың Жоахаз II-нің қысқартылған аты, "Яхве ұстады" (; Я'уази [ia ú ḫa zi]) – Яһуданың он екінші патшасы, Жотамның ұлы және мұрагері. Ахаз Яһуда патшасы болғанда 20 жаста болды және 16 жыл патшалық құрды. Патшалар кітабының екінші бөлімінде (2 Патшалар 16:2) Ахаз жаман патша ретінде бейнеленген. Эдвин Р. Тиле пікірінше, Ахаз б.з.д. 736/735 жылдары Жотаммен бірге билеген, ал жеке патшалығы б.з.д. 732/731 жылы басталып, б.з.д. 716/715 жылы аяқталған. Алайда, Уильям Ф. Олбрайт оның билігін б.з.д. 744–728 жылдары деп есептейді. Матай ішіндегі жақсы жаңалық Исаның шежіресінде Яһуда патшасы Ахазды да көрсетеді. Ол сондай-ақ Ишая кітабының 7 және 8 тараларында да еске алынады.
12th king of Judah
Ahaz (; Akhaz; Achaz) an abbreviation of Jehoahaz II (of Judah), "Yahweh has held" (; Ya'úḫazi [ia ú ḫa zi]) was the twelfth king of Judah, and the son and successor of Jotham. Ahaz was 20 when he became king of Judah and reigned for 16 years. Ahaz is portrayed as an evil king in the Second Book of Kings (2 Kings 16:2). In Edwin R. Thiele's opinion, Ahaz was co regent with Jotham from 736/735 BC, and his sole reign began in 732/731 and ended in 716/715 BC. However, William F. Albright has dated his reign to 744–728 BC. The Gospel of Matthew lists Ahaz of Judah in the genealogy of Jesus. He is also mentioned in Isaiah 7 and .
Билік
Ахаз 20 жасында, Израильдің Пекха патшалығының 17-ші жылында патшалық құрды. Бұл туралы Пәтуахтар кітабының 16-тарауында, Исаия кітабының 7-9-тарауларында және Тарихтар кітабының 28-тарауында жазылған.
Ahaz's reign commenced at the age of 20, in the 17th year of the reign of Pekah of Israel. It is described in Kings 16 (NIV); Isaiah 7 9 (NIV); and Chronicles 28 (NIV).
Солтүстік патшалықтың жойылуы
Патшалыққа келген соң, Ахаз Пеха басшылығымен Солтүстік Израиль және Резин басшылығымен Дамаск (Сирия) арасынан құралған одақпен бетпе-бет келді. Бұл патшалар Тиглат Пилесер III (Пул) басқарған Солтүстік патшалыққа қарсы әскер жинап жатқан Ассириялықтарға қарсы соғысуға оны мәжбүрлеуді көздеді. Ишая Ахазға шетелдік одақтастарға емес, Құдайға сенуге кеңес берді және оған бұл пайғамбарлықтың рас екенін көрсететін белгі сұрауға айтты (аят 7:11). Ахаз Құдайды сынамайтынын айтып, бас тартты (7:12). Ишая Ахазға белгі сұраса да, сұрамаса да болатынын жауап берді, ол белгі – баланың дүниеге келуі, ал баланың анасы оны Имманнуил деп атайды, яғни «Құдай бізбен» (7:13–14). Өзін қорғау үшін Ахаз Ассириялықтардан көмек сұрады. Тиглат Пилесер Дамаскі басып алып, Арамды өзіне қосты. Патшалар кітабының 16:9-шы аятында (ЖД) айтылғандай, Арам халқы жер аударылып, Резин өлімге кесілді. Тиглат Пилесер содан кейін Израильге шабуыл жасап, «Ион, Әбел-Бет-Мааха, Яноа, Кедеш және Хазор қалаларын жаулап алды. Ғилаад пен Ғалилеяны, Нафталимнің барлық жерін жаулап алып, халқын Ассирияға жер аударды». Тиглат Пилесер бұл әрекетті өзінің бір жазуында да баяндаған. Ассирияның араласуы нәтижесінде, Дамаск патшалығы мен Израиль патшалығының басылып алынуы және бағындырылуы арқасында Ахаз мазасыз көршілерінен арылды; бірақ оның қорғаушысы енді оның патшалығына билік етуді талап етті және оны өз қолында ұстады. Бұл басып алу соғысы екі жылға созылды (734–732 ж.б.з.б.) және Дамаск пен Изреел шекарасынан солтүстікке қарай Израиль аймағының Ассирияға қосылуымен аяқталды. Ахаз осы уақытта Тиглат Пилесерге көмекші әскерлер жіберді. Бұл Ассирияға жасалған шақыруға пайғамбар Ишая қатты қарсылық көрсетті, ол Ахазға тек Құдайға сенуге және сыртқы көмекке емес, оған жүгінуге кеңес берді. Ахаз өзінің бүкіл билігінің кезеңінде көрші елдердің басшыларының Ассирияға қарсы уақыт-уақыт жасаған көтерілістерінен туындаған қиындықтардан құтылды. Осылайша, 722 жылы Самария басып алынып, Солтүстік Израильдің барлық бөлігі Ассирия империясына қосылды.
Immediately upon his accession, Ahaz had to meet a coalition formed by northern Israel, under Pekah, and Damascus (Syria), under Rezin. These kings wished to compel him to join them in opposing the Assyrians, who were arming a force against the Northern Kingdom under Tiglath Pileser III (Pul). Isaiah counsels Ahaz to trust in God rather than foreign allies, and tells him to ask for a sign to confirm that this is a true prophecy (verse 7:11). Ahaz refuses, saying he will not test God (7:12). Isaiah replies that Ahaz will have a sign whether he asks for it or not, and the sign will be the birth of a child, and the child's mother will call it Immanuel, meaning "God with us" (7:13–14). To protect himself Ahaz called in the aid of the Assyrians. Tiglath Pileser sacked Damascus and annexed Aram. According to Kings 16:9 (NIV), the population of Aram was deported and Rezin executed. Tiglath Pileser then attacked Israel and "took Ijon, Abel Beth Maacah, Janoah, Kedesh and Hazor. He took Gilead and Galilee, including all the land of Naphtali, and deported the people to Assyria." Tiglath Pileser also records this act in one of his inscriptions. Through Assyria's intervention, and as a result of its invasion and subjection of the kingdom of Damascus and the Kingdom of Israel, Ahaz was relieved of his troublesome neighbors; but his protector henceforth claimed and held suzerainty over his kingdom. This war of invasion lasted two years (734–732 BC), and ended in the capture and annexation of Damascus to Assyria and of the territory of Israel north of the border of Jezreel. Ahaz in the meanwhile furnished auxiliaries to Tiglath Pileser. This appeal to Assyria met with stern opposition from the prophet Isaiah, who counseled Ahaz to rely upon the Lord and not upon outside aid. Ahaz, during his whole reign, was free from troubles with which the neighboring rulers were harassed, who from time to time revolted against Assyria. Thus it was that, in 722, Samaria was taken and northern Israel wholly incorporated into the Assyrian empire.
Діни рәсімдер
Ахаз ассириялықтардың діни және саяси беделіне, сән-салтанатына оңай бой алдырып берді. 732 жылы ол Дамаскқа Тиглат Пилезерге және оның құдайларына құрмет көрсету үшін барды; және ол жерде көрген алтарьға қызығушылық танытып, Иерусалимде осындай алтарь жасалды, ол тиісті рәсімдерді өзгертумен бірге ғибадатхананың тұрақты бөлігіне айналды. Сондай-ақ, "Ассирия патшасының" (Патшалар 16:18 (HE)) себебімен ғибадатхананың құрылысына және жиһаздарына өзгерістер енгізілді. Ахаз билеуші халықтың дәстүрі бойынша жұлдызды бақылау үшін обсерватория салып, оған сәйкес құрбандықтар шалды. Ахаз халықтың ұлттық құдайына табынуды басқа да жолдармен төмендетті. Патшалар 16:3 (HE) кітабында Ахаздың өз ұлын Молохқа өртенгені (немесе оттан өткізгені) жазылған, бұл Леуіліктер 18:21 (HE) кітабында айыпталады. Шындықтар 28:3 (HE) кітабында ұлдары (көпше түрінде) туралы айтылған. Оның билігін Деутерономистік тарихшы елдің діни жағдайы үшін апатты деп есептейді, ал оның ұлы Езекияның реформалық жұмысының көп бөлігі Ахаздың жасаған зұлымдықтарын жоюға бағытталған.
Ahaz yielded readily to the glamour and prestige of the Assyrians in religion as well as in politics. In 732, he went to Damascus to swear homage to Tiglath Pileser and his gods; and, taking a fancy to an altar which he saw there, he had one like it made in Jerusalem, which, with a corresponding change in ritual, he made a permanent feature of the Temple worship. Changes were also made in the arrangements and furniture of the Temple, "because of the king of Assyria" (Kings 16:18 (HE)). Furthermore, Ahaz fitted up an astrological observatory with accompanying sacrifices, after the fashion of the ruling people. In other ways Ahaz lowered the character of the national worship. Kings 16:3 (HE) records that Ahaz offered his son by fire to Moloch (or made his son pass through fire), a practice condemned by Leviticus 18:21 (HE). The account in Chronicles 28:3 (HE) refers to sons (plural). His government is considered by the Deuteronomistic historian as having been disastrous for the religious state of the country, and a large part of the reforming work of his son Hezekiah was aimed at undoing the evil that Ahaz had done.
Рабби әдебиеті
Талмуд раввиндерінің айтуынша, олар II Тарихнама 28:19–25-ке сілтеме жасайды, Ахаз – барлық сынақтарға қарамастан, зұлымдығында тұрақтаған және тәубеге келмеген патша болды (Сан. 103а, Мег. 11а). Одан да жаман, ол Израиль дінінің негізін құлатпақ болып, жаңаруға үміт қалдырмауға тырысты. Ол мектептер мен құдайға табыну орындарын жапты, осылайша білім беру мүмкін болмай, Шехина (немесе Құдайдың нұры) осы жерді тастауы керек болды. Сондықтан Ишая құпия түрде үйреткен (Ер. Сан. x. 28b; Бастау кітабының түсіндірмелері xlii.), бірақ Ахаз пайғамбардың айыптауларына әрдайым мойынсұнып, оның жалғыз жақсы қасиеті осы болды (Сан. 104а). Аби ұлы Езекияның өмірін сақтап қалды, оның дінсіз күйеуі Ахаз оны Молохқа құрбандыққа бермек болған. Оны саламандраның қанымен майлап, Молохтың отынан зардапсыз өтуіне мүмкіндік берді (Сан. 63б).
According to the Talmudic rabbis, who refer to II Chron. xxviii. 19–25, Ahaz was the king who persisted in his wickedness even in the face of all the trials to which he was subjected, and would not repent (Sanh. 103a, Meg. 11a). Worse than this, he threatened Israel's religion to its very foundation, in order to destroy all hope of regeneration. He closed the schools and houses of worship so that no instruction should be possible, and the Shekinah (or Glory of God) should abandon the land. It was for this reason that Isaiah had to teach in secret (Yer. Sanh. x. 28b; Gen. R. xlii. ), though Ahaz always humbly submitted to the prophet's rebukes—his only redeeming feature (Sanh. 104a). Abi saved the life of her son Hezekiah, whom her godless husband, Ahaz, had designed as an offering to Moloch. By anointing him with the blood of the salamander, she enabled him to pass through the fire of Moloch unscathed (Sanh. 63b).
Тірі қалған артефакттар
1990 жылдардың ортасында ежелгі заттар сатылатын нарықта бір бұла пайда болды. Бұл бұланың ені белгілі бір шамада. Бұланың артқы жағында бір кезде мөрленген папирустың іздері және оны байланыстырып ұстаған қос жіптің бедері бар. Оның сол жақ жиегінде саусақ іздері табылды. Көптеген бұлалар сияқты, бұл да отта пісіп сақталған, мүмкін, кездейсоқ жағдайда (үй немесе қала өртенген), мысалы, пеште. Ондағы жазу: «Яһуда патшасы Иотамның ұлы Ахазға тиесілі». Бұла жасау және сақтау процесін ескере отырып, оны жасау өте қиын, сондықтан көптеген ғалымдар бұл бұланың түпнұсқа екеніне сендіреді. Бұл Яһуда патшасы Ахаздың мөрі, ол 732-716 жж. билік құрған. Біздің заманымыздан бұрын 8 ғасырға жататын қызғылт сары карнелианнан жасалған скарабей мөрінде де Ахаз есімі кездеседі. Ондағы жазу: «Ахаз патшаның құлы Үшнаға тиесілі». Үшна кім екені белгісіз болғанымен, мөр Яһуда патшасы Ахазға қатысты, ол 2 Патшалар кітабының 16-тарауында айтылған. Бұл артефакт қазір Йель университетінің ежелгі мөрлер коллекциясында сақталуда. Ахаздың тарихи тұлға екенін растайтын маңызды деректердің бірі Тиглат-Пилезер III жылнамаларында келтірілген, онда Ахаз, Яһуда патшасы және Менаһем, Израиль патшасынан алынған салықтар мен төлемдер туралы айтылған. Сонымен қатар, 2015 жылы Эйлат Мазар Яһуда патшасы Езекияның, Ахаздың библиялық ұлының патшалық бұласын тапты, онда «Яһуда патшасы Езекияға [Ахаздың ұлы] тиесілі» деп жазылған және ол 727-698 жж. аралығында жасалған.
In the mid 1990s a bulla appeared on the antiquities market. This bulla measures wide. The back of the bulla bears the imprint of the papyrus it once sealed, as well as the double string which held it together. It contains a fingerprint on the left edge. Like many bullae, it was preserved due to being baked by fire, presumably incidentally (house or city was burned), as in a kiln. The inscription reads: “Belonging to Ahaz (son of) Yehotam, King of Judah.” Given the process that created and preserved bullae, they are virtually impossible to forge, so most scholars believe this bulla to be authentic. It bears the seal of King Ahaz of Judah, who ruled from 732 to 716 BC. An orange carnelian scaraboid seal dating to the 8th century BC also mentions Ahaz. Its inscription reads, "Belonging to Ushna servant of Ahaz." While Ushna is unknown, the seal refers to Ahaz, king of Judah, who is mentioned in 2 Kings 16. This artifact is currently part of the Yale University's collection of ancient seals. Another important source regarding the historicity of Ahaz comes from the Tiglath Pileser III annals, mentioning tributes and payments he received from Ahaz, king of Judah and Menahem, king of Israel. Furthermore, in 2015, Eilat Mazar discovered a royal bulla of the Judean king Hezekiah, biblical son of Ahaz, that reads "Belonging to Hezekiah [son of] Ahaz king of Judah", and dates to between 727 and 698 BC.