Кіріспе

Антонов Ан-70 (link=no 70) – төрт қозғалтқышпен жабдықталған орта қашықтықтағы көлік ұшағы, және тек пропфан қозғалтқыштарымен ұшуға қол жеткізген алғашқы ұшақ. Ол 1980-жылдардың соңында Антонов атындағы жобалау бюросы ескірген Ан-12 әскери көлік ұшағын алмастыру мақсатымен әзірленген. Бірінші прототиптің талқы басы 1994 жылдың желтоқсан айында Киевте, қазіргі тәуелсіз Украинада өтті. Бірнеше айдан кейін прототип әуеде соқтығысқа ұшырады. Ұшу сынақтарын жалғастыру үшін екінші ұшақ құрастырылды. Екі прототиптің де құрастырушысы Киевтік ұшақ өндіріс зауыты болды. 1990-жылдардың басында КСРО тарағаннан кейін, бағдарлама Ресей мен Украинаның бірлескен жобасына айналды. Ресей бұл жобаға үзірлі түрде қатысып, нарықтың тарылуына себеп болды. Өндірісті қайта іске қосуға жасалған көптеген әрекеттердің нәтижесі шектеулі болды. Германияны қоса алған Батыс Еуропа елдері бір кезде бұл ұшақты сатып алу мүмкіндігін қарастырды, бірақ көпшілігі кейіннен бас тартты.

Шығуы және ертедегі сынақ тарихы

Ан-70 ұшағының тарихы 1970 жылдардың ортасына дейін барып жетеді, осы кезде Антонов конструкторлық бюросы Ан-12 төрт қозғалтқышты турбовинтті ұшақтың ізбасарының алдын ала жобалау жұмыстарын бастады. 1980 жылдарға қарай Кеңес Қарулы Күштері Ан-12 ұшағын ауыстыру және Ил-76 төрт қозғалтқышты реактивтік көлікті толықтыруды көздеді. 1987 жылы Қорғаныс министрлігі әуе мобильдігіне басымдық беріп, ұшақтың жылдам жүктелу уақытымен, дайын емес қысқа әуежайлардан жұмыс істеу мүмкіндігімен, 300-ге дейін әскер тасымалдау қабілетімен және экономикалық тиімділігімен сипаттауын қажет етті. Келесі жылы бұрынғы КСРО-ның 20 компаниясы мен ұйымы ұшақты бірлесіп әзірлеуге, сатуға және қолдауға келісті. Инженерлер соңғы сынақтар кезінде көптеген конструкциялық және өндірістік кемшіліктерді анықтады, олардың көпшілігі маңызды болмаса да, ұзақ түзетулерді қажет етті. Нәтижесінде, ұшақ 1994 жылдың 16 желтоқсанында алғашқы рейсін жасады. Жеті адамнан тұратын экипажбен алғашқы ұшақ Киевтегі Святошино әуежайынан қысқа ұшып көтерілді. Бұл тек желкенді-желгіш қозғалтқыштарымен жабдықталған ұшақтың алғашқы рейсі болды. Антонов штаб-пәтерінің және Киевтегі ұшу сынақ аймағының үстіндегі ауа райының нашарлауына байланысты рейс қысқартылды, ұшу биіктігі 2000 м (6500 фут) деңгейінде шектелді. Экипаж ұшақты 450 м (1475 фут) биіктікке көтеріп, прототип жүйелерін негізгі тексерулерден өткізді. Жарты сағаттан кем уақыт бойы әуеде болғаннан кейін, ұшақ Антоновтың Хостомельдегі ұшу сынақ базасына қонды. Рейс кезінде инженерлер қозғалтқыш беріліс қораптарында ақауларды анықтады, нәтижесінде ұшақ мәселелер шешілгенге дейін сегіз аптаға тоқтатылды. Бастапқыда ұшақта техникалық мәселелер болғаны туралы хабарламалар тарады, бірақ кейін апаттың себебі адам қателігі екені анықталды. Антонов кейін статикалық сынақ прототипін, ұшуды басқару жүйесі жаңартылған, ұшуға қабілетті прототипке айналдырды. Екінші ұшақ 1996 жылдың желтоқсанында Киевте көрсетілді, ал 1997 жылдың 24 сәуірінде Святошино әуежайынан алғашқы рейсін жасады, ол 31 минутқа созылды. Алайда, Jane's деректеріне сәйкес, ұшақ 26 минуттық рейс үшін Хостомельден ұшып кеткен. Екінші прототиптің алғашқы рейсі апатқа ұшырауға жақын болды, өйткені ұшуды басқару жүйесі бірнеше рет істен шықты. Сынақ пилоты Александр Халуненко прототипті қолмен қондыруға мәжбүр болды, осының нәтижесінде ол Украинаның Батыры атағымен марапатталды. Осы уақытқа дейін бағдарламаға 2,5 миллиардтан астам АҚШ доллары жұмсалды, ал ұшақты өндіріске дайындау үшін тағы 200 миллион доллар жұмсалуы күтілді, өндіріс 1999 жылы жылына 20-25 ұшақпен басталуы жоспарланған. Ресей және Украина әуе күштері тиісінше 500 және 100 ұшақ сатып алуды жоспарлап отырды. Екінші ұшақ 2001 жылдың 27 қаңтарында суық ауа райында сынақ кезінде ұшып көтерілгеннен кейін апатты қондыру кезінде қиын жағдайға түсті. 1997 жылдың желтоқсанында Франция, Германия, Ресей және Украина An-70 ұшағын FLA бағдарламасы бойынша бағалауға келісті. Антонов An-70 ұшағының "батыс стандартына сәйкес" жаңартылған нұсқасын, An-7X ұсынды. Германия үкіметі DaimlerChrysler Aerospace (DASA) компаниясына An-70 ұшағын бағалау және оның жалпы тактикалық көліктік ұшақ үшін техникалық талаптарды орындайтынын анықтау тапсырды. Airbus DASA-ға ұшақ туралы деректерді ұсынды, ол өз жел құбыры сынақтары арқылы деректерді растады. 1999 жылғы DASA зерттеуіне сәйкес, An-70 техникалық талаптарды орындады және жаңарту мүмкін, бірақ негізгі салаларда жұмыс істеу және тәуекелдер болды. Анықталған салаларға толық цифрлық қозғалтқыш басқару жүйесін енгізу, жаңа кабина, жаңа ұшуды басқару жүйесі компьютері, ұшу кезінде жанармай құю мүмкіндігі және десантшыларды артқы жүк есігінен түсіруге мүмкіндік беру үшін өзгерістер кірді. DASA көміртек талшығымен күшейтілген полимерлік компоненттерді өндіру әдісін өзгертуді ұсынды. Фюзеляждың өндіріс әдісі де тиімсіз деп танылды. Немец, украин және ресейлік компаниялар An-70 ұшағын батыс стандартына сәйкес жаңарту үшін қажетті өзгерістерді жоспарлау және басқару үшін "AirTruck" бірлескен кәсіпорнын құрды. Германия үкіметі саяси себептермен An-70 ұшағын басымдыққа қойды. An-7X-ті жеке бағалау кезінде Германия Қорғаныс министрлігі ұшақтың Airbus әскери бөлімі жасаған A400M-ден жоғары деп есептеді. AirTruck мәліметтеріне сәйкес, Қорғаныс министрлігі An-7X-ті бәсекелесінен 30 пайызға арзан деп бағалады, Германияға едәуір жұмыс үлесі беріледі және жаңа желкенді-желгіш технологиясының арқасында техникалық жағынан жоғары деп танылды. Алайда, Қорғаныс министрлігінің өкілі ешқандай қорытындыға келмегенін мәлімдеді. DASA A400M ұшағын басымдыққа қойды және егер An-70 таңдалса, бас мердігер болудан бас тартты. Сонымен қатар, Бельгия, Франция, Италия, Португалия, Испания, Түркия және Ұлыбритания FLA бағдарламасының шартты мүшелері болып табылды және олардың қажеттіліктері 288 ұшаққа дейін жетеді деп есептелді. Ресей мен Украина да 210 An-70 ұшағын сатып алуды жоспарлап отырды. FLA үшін C-17 және C-130J да талапкерлер болды. 2000 жылдың сәуір айында An-70 ұшағын қолдаушы Германия үкіметі басқа елдермен бірдей ұшақты сатып алуға міндеттенді. Нәтижесінде, FLA жобасы үшін A400M ұшағы таңдалды. Егер An-70 таңдалған болса, ұшақтың 50 пайызы Airbus компаниясымен өндірілген болар еді.

2001 жылғы оқиға және кейінгі даулар

1999 жылдың желтоқсанында Ресей үкіметі 2018 жылға дейін 164 ұшақ сатып алуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Украина үкіметі 2000 жылдың қазан айында 65 ұшаққа қажеттілік бар екенін бағалады. Сол кезде Ресей үкіметі Омбыдағы "Полиот" зауытына ұшақтарды өндіру құқығын берді, бұл "Авиакор" (Самара) және "Авиастар" (Ульяновск) зауыттарынан бұрын жасалды. Киевтік ұшақ зауыты 2003 жылы алғашқы ұшақты, ал "Полиот" 2004 жылы шығаруы күтілді. An-70 ұшу сынақ бағдарламасы 2000 жылдың соңына қарай аяқталуға жақын болғандықтан, Ресей мен Украинаның қорғаныс министрліктері 2001 жылдың басында жаппай өндіріске рұқсат береді деп күтілді. Алайда, 2001 жылдың 27 қаңтарында екінші An-70 прототипі Омскіде суық ауа райында сынақ кезінде екі қозғалтқыштың қуатын жоғалтып, құрсағына құлап, ауыр зақымдар алды. Бортындағы 33 адамның төртеуі жарақаттанды. "Антонов" ұшақты құлаған жерден алып, жөндеп қойды, бірақ жоба әлі де қаржыландыру тапшылығын сезінді. 2002 жылдың қаңтарында Ресей үкіметі ұшақтың елдің тоғыз жылдық әскери бюджетіне енгізілгенін растағаннан кейін жаппай өндіріске дайындық басталды. Украина бұл кезде бес ұшаққа тапсырыс берген еді. Дегенмен, "Антонов" өнеркәсіптік серіктес іздеуді басқа жаққа бұрды. Сол жылдың қыркүйек айында компания China Aviation Industry Corporation II компаниясымен көлік ұшақтарын бірлесіп әзірлеу мүмкіндігін қарастыратын келісім-шартқа қол қойды. Ресейдің An-70 ұшағына қатысты бейтараптығы Ресей қорғаныс министрлігі жақын арада әуе күштеріне ұшақ сатып алуға қаражат бөлмегенінде айқын болды. Оның орнына, ресурстар жаңартылған Il-76MF ұшағына жұмсалды. 2006 жылдың сәуірінде генерал Михайлов Ресейдің жобадан шығып жатқанын мәлімдеді, бірақ сол кезде Ресей үкіметінен ресми растау келген жоқ. Михайлов An-70 ұшағына қарсы болды, D-27 қозғалтқышының "сенімсіз" екенін мәлімдеді және An-70-ге қарағанда жартысына арзан болатын Il-76MF ұшағын қабылдауды ұсынды. Осы уақытқа дейін Ресей жобаға жұмсалған 5 миллиард доллардың шамамен 60 пайызын қамтамасыз еткен. Әртүрлі хабарламаларға сәйкес, 2008 жылдың тамызында Ресейдің Грузиямен қақтығысы An-70 класындағы әуе көлігінің қажеттілігін көрсетті, оның кең жүк бөлімі және дайын емес ұшу-қону жолақтарынан ұшу қабілеті бар. Осының нәтижесінде 2009 жылдың тамызында екі ел де An-70 ұшағының дамуын қайта бастауға келісті. Украина жалғыз прототипті ұшу сынақтарын жалғастырды және ұшақтың авиациялық жабдықтарын, сенсорларын және қозғалтқыш жүйесін жаңартуды жүргізді. Украинаның Әскери-әуе күштері 2011 және 2012 жылдары алғашқы екі An-70 ұшағын алады деп хабарланды. "Волга-Днепр" әуе компаниясы да "Антоновпен" бес коммерциялық стандарттағы An-70T ұшағына меморандумға қол қойды. 60 An-70 ұшағына қойылатын талап 2010 жылдың желтоқсанында жарияланған Ресейдің 2011-2020 жылдарға арналған ұлттық қарулану бағдарламасына енгізілді. Сол жылы Ресей мен Украина билігі өндірістік бағдарламаның негізгі жұмыс үлесін келісті. Киевтегі "Антонов" компаниясы қанаттарды, құйрық бөліктерін және қозғалтқыш ұшақтарын шығарады. Қазандағы (Ресей) KAPO зауыты фюзеляждың құрастырылуына, ұшақтың соңғы құрастырылуына және ұшу сынақтарына жауапты болады. Басқа негізгі компоненттер Новосибирск, Ульяновск және Воронеж қалаларынан келеді. Сынақ бағдарламасы 2012 жылдың қыркүйегінен 2014 жылдың сәуіріне дейін жалғасты, осы кезеңде ұшақ мемлекеттік қабылдау сынақтарынан өтті. Осы уақыт ішінде An-70 ұшағы 120 ұшуды 220 сағатқа орындады, сертификаттау жұмыстарының көп бөлігі украиндық мамандар мен лауазымды тұлғалармен жүзеге асырылды. Бұл әуе кемесі Ресейдің мемлекеттік қаруландыру бағдарламасына енгізілгеніне қарамастан, Ресей 2012 жылдың қарашасында жобадан шықты, бұл факт 2013 жылдың сәуірінде ғана жарияланды. Бір мәліметке сәйкес, Ресейдің жобадан шығуы Украина үкіметінің Еуроодаққа қатысты шешімдеріне жауап ретінде ғана емес, сонымен қатар Ильюшинмен байланысы бар ресейлік үкімет шенеуніктердің үкіметке Il-76 ұшағының қанаттары өзгертілген нұсқасы – Il-476 ұшағын сатып алу үшін қысым көрсету үшін саяси маневр жасауының нәтижесі болды. Жалпы алғанда, An-70 ұшағы 735 ұшуды жүргізді және мемлекеттік сынақтар кезінде 930 сағат жинақтады. Ресейдің Қырымды басып алуының нәтижесінде Украина үкіметі 2014 жылдың сәуірінде Ресеймен барлық әскери-техникалық ынтымақтастықты тоқтату туралы мәлімдеді. 2014 жылдың тамызында украин соты Ресей қорғаныс министрлігіне "Антоновқа" төленбеген төлемдерді төлеуді бұйырды. 2015 жылдың наурыз айында Ресей қорғаныс министрлігі An-70 ұшағын мемлекеттік сатып алудан алып тастағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Украина дағдарыстан бұрын қол қойылған әскери және қорғаныс келісімдерінен шығып, ұшақтың құрастырылуын Ресейдің қатысуынсыз аяқтағандықтан, Ресей үкіметі жобаға жұмсаған 2,95 миллиард рубльді қайтаруды талап ететінін мәлімдеді.

Дизайн

An-70 – төрт ерекше қозғалтқышпен жабдықталған, жоғары орналасқан қанатты моноплан. Progress Design Bureau жобалаған D-27 қозғалтқыштарының әрқайсысы 13 800 а.к. (16 000 а.к.-қа дейін арттыруға болады) қуаттылығына ие, ол Aerosila жобалаған SV-27 қарсы айналатын сцимитар пішіндес винттерін қозғау үшін қолданылады; алдыңғы винтте сегіз, ал артқы винтте алты винт бар. Пропфан қозғалтқыштары төмен жылдамдықтарда жоғары көтергіштік коэффициентін қамтамасыз ету үшін қос тілікшелі артқы жиектері бар, суперкритикалық қанаттарға ағын сызымын жеткізеді. DASA бағалауынша, пропфан қозғалтқыштары дәстүрлі турбовинттілерге қарағанда 10 пайызға тиімдірек. Ерекше жағдайларда, төмен g күшімен ұшуға дайын An-70, T-80U негізгі танкын әуемен тасымалдап, оны ұшыруға қабілетті.

An-112KC – An-70 ұшағының әуеде жанармай құю нұсқасы, АҚШ Aerospace және Антонов компанияларының екі реактивтік қозғалтқышымен жабдықталған, АҚШ Әуе күштерінің KC-X бағдарламасы үшін ұсынылған. Әуе күштері бұл ұсынысты қабылдамады, ал апелляция кейіннен қабылданбады.

An-170 – ұзартылған фюзеляжы және үлкен қанат кеңдігі бар ауыр көтергіштік нұсқасы. Ұшақ Progress D-227 қозғалтқышымен жабдықталады, ол Progress D-27 қозғалтқышының күштірек түрі болып табылады.

An-188 – осы нұсқаны әзірлеу бағдарламасы 2015 жылғы Париж авиашоуында іске қосылды. Бұл нұсқа, модернизацияланған НАТО стандартына сәйкес батыс пилот кабинасымен, сәл үлкейтілген қанаттарымен, қанат ұштарымен және әуеде жанармай құю мүмкіндігімен жабдықталған, төрт реактивтік қозғалтқышпен жұмыс істейтін ауыр орта көліктік ұшақ болады. An-188 C-130 және C-17 арасындағы қалыпты толтыруға арналған, сонымен қатар A400M-ге тікелей бәсекелес болады. Батыс нарықтарына қызығушылық таныту және шығыс нарықтарына тәуелділікті азайту мақсатында D-27 қозғалтқышымен қатар батыс қозғалтқышын орнату жоспарлануда. 2018 жылдың мамыр айында Түркияның Анталия қаласында өткен «Еуразия-2018» авиашоуында Украина мен Түркия ұшақты бірлесіп өндіруге келіскендері хабарланды.

Операторлар

Украина Әуе күштері – 2010 жылы 2011 және 2012 жылдары екі партия жеткізілім күтілген.