Кіріспе
Перс шығанағы арабшасы (арабша: خليجي , жергілікті айтылуы: اللهجة الخليجية) – Кувейт, Бахрейн, Катар, Біріккен Араб Әмірліктері, Оңтүстік Ирак, Шығыс Сауд Арабиясы, Солтүстік Оман және кейбір ирандық арабтар Персия шығанағының жағалауындағы Шығыс Арабияда сөйлейтін араб тілінің бір түрі. Перс шығанағы арабшасы – өзара түсіністік деңгейі екі диалектінің арақашықтығына байланысты болатын, бірін-бірімен шамалы түсінісетін, диалекттік континуум құрайтын түрлердің жиынтығы ретінде анықталады. Басқа араб диалекттері сияқты, Перс шығанағы арабшасының түрлері Перс шығанағының сыртында сөйлейтін араб тілдерімен толыққандай өзара түсіністікке ие емес. Нақты диалекттер лексикасы, грамматикасы және акценті бойынша ерекшеленеді. Мысалы, Кувейт арабшасы мен Катар және БАӘ диалекттері арасында, әсіресе айтылуында айқын айырмашылықтар бар, бұл өзара түсіністікті қиындатуы мүмкін. Перс шығанағында екі негізгі диалект түрі бар, олар фонетикалық және морфологиялық ерекшеліктерімен көзге түседі және әдетте бадауи («бедуин») және хадари («отырықшы») деп аталады. Бұл айырмашылықтар тарихи тұрғыдан мал өсірумен айналысқан және отырықшы өмір салған адамдар арасындағы маңызды мәдени ерекшеліктерді көрсетеді. Перс шығанағының диалекттеріне ең жақын туыс диалекттер – Арабия түбегіндегі Наджди арабшасы, Месопотамия арабшасы және Бахрани арабшасы болып табылады.
Gulf Arabic (خليجي local pronunciation: or اللهجة الخليجية , local pronunciation: ) is a variety of the Arabic language spoken in Eastern Arabia around the coasts of the Persian Gulf in Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates, southern Iraq, eastern Saudi Arabia, northern Oman, and by some Iranian Arabs. Gulf Arabic can be defined as a set of closely related and more or less mutually intelligible varieties that form a dialect continuum, with the level of mutual intelligibility between any two varieties largely depending on the distance between them. Similar to other Arabic varieties, Gulf Arabic varieties are not completely mutually intelligible with other Arabic varieties spoken outside the Gulf. The specific dialects differ in vocabulary, grammar and accent. There are considerable differences between, for instance, Kuwaiti Arabic and the dialects of Qatar and the UAE, especially in pronunciation, that may hinder mutual intelligibility. The Gulf has two major dialect types that differ phonologically and morphologically, typically referred to as badawī ('Bedouin') and ḥadarī ('sedentary'), the differences marking important cultural differences between those who historically practiced pastoralism and those who were sedentary. Gulf varieties' closest related relatives are other dialects native to the Arabian Peninsula, i. e. Najdi Arabic, Mesopotamian Arabic and Bahrani Arabic.
Атауы
Диалекттің толық атауы (اللهجة الخليجية жергілікті айтылуы: ) "Шығанақтың диалектісі" деп аударылуы мүмкін. Дегенмен, оны көбінесе Халиджи (خليجي) деп атайды, мұнда зат есім خليج (; ) сөзіне нисба жалғастырылған, шамамен "шығанақтың" немесе "көлдің" дегенді білдіреді.
Алофония
және алдыңғы дауыстылар алдында кездескенде көбінесе жұмсақ айтылады, егер келесі дауыссыз ырғақты болмаса. Нақты айтылуы еркін өзгереді, және болып келуі мүмкін немесе, көбінесе, сөйлеушілер арасындағы өзгерісті көрсететін және тарихи сөздерден (мысалы, مقابل 'қарсы') алынған сөздерде байқалады; – тарихи дыбыстың қазіргі көрінісі, сондықтан сөздердің тобында және еркін өзгеруде кездеседі (мысалы, جار 'қонақ'). Дауысты тоқылдақтар сөйлем соңындағы кластерлердегі соңғы элемент ретінде, әсіресе, дауыссызға айналады, мысалы, كلب ('ит'). Перс шығанағының араб тілінің ерекшелігі – классикалық араб тілінен мұраға қалған бірқатар дыбыстардың әртүрлі айтылуы. Бұл айырмашылықтар уақыт өте келе тілдің табиғи өзгерістерінің нәтижесінде пайда болды. Осы өзгерістерден кейін бастапқы дыбыстар (немесе оларға жақын нұсқалар) басқа диалекттермен байланыс арқылы, сондай-ақ БАҚ, үкімет және дін тілі ретіндегі қазіргі стандартты араб тілінің ықпалы арқылы қайтадан енгізілді. Көптеген дыбыстар үшін сөйлеушілер стандартты араб тілінің (MSA) нұсқасы мен күнделікті сөйлеу нұсқасы арасында еркін өзгеруді көрсетеді. Төмендегі кесте осы айырмашылықтардың шамамен сипаттамасын ұсынады:
A notable aspect of Gulf Arabic is the different realization of a number of phonemes inherited from Classical Arabic. These differences are the result, in part, of natural linguistic changes over time. After these changes occurred, the original sounds (or close approximations to them) were reintroduced as a result of contact with other dialects, as well as through influence of Modern Standard Arabic as a language of media, government, and religion. For many of these sounds, speakers exhibit free variation between the MSA form and the colloquial form. The following table provides a rough outline of these differences:
МСА әрпі Халиджидегі айтылуы Мысалдар Ескертулер ج немесе mōy немесе mōj (موج немесе , 'толқын'); masyid немесе masjid (مسجد немесе , 'мешіт') Өзгеріс міндетті емес, бірақ jim (ج) МСА-дан алынған жаңа сөздерде ешқашан өзгермейді. ق (классикалық араб тіліндегі сөздерде); және алдыңғы дауысты (, , немесе ) кейін келгенде. jiddām (قدام , 'алдында'); sharji (شرقي 'шығыс') Көптеген әдеби араб тіліндегі қарыздар дыбысты сақтайды, бірақ кейде қолданылады. Парсы тілінің ықпалымен, өте сирек жағдайда қаф (ق) гейнге (غ) ауысады. غ , qannā (غنى , 'ән салу') Гейн кейде парсы тілінің ықпалымен немесе оның әсерінен өзгеріп отырады. ك , егер алдыңғы немесе артындағы дауыссыз жұмсақ болса немесе екінші жаққа жіктеліп, әйелдік жалғау/объектілік жалғау болса. ubūch (أبوك ; 'сенің әкең [әйел заты] ') Бұл өзгеріс міндетті емес, бірақ kaf (ك) екінші жаққа жіктеліп, әйелдік жалғау/объектілік жалғау болғанда жиі кездеседі. ض ẓāʼ (ضاع , 'жоғалды') Ẓāʼ (ظ) және Ḍad (ض) айтылуы бойынша ерекшеленбейді, себебі Перс шығанағының диалектілерінде ырғақты дыбыс жоқ. Алайда, олар әлі де жазуда ерекшеленеді.
Алофония
Аймақтық дауысты дыбыстардың айтылуындағы айырмашылықтар айтарлықтай, әсіресе сауатты тілден тыс жерлерде. Басқаша көрсетілмесе, төмендегілер Перс шығанағының барлық аймағында ортақ негізгі аллофондық варианттар болып табылады.
Арқадағы дауыстылар
әдетте жүзеге асырылады. Сол сияқты, егер басы түспесе, жүзеге асырылады, онда мүлдем жойылмаса, қысқартылып (мысалы, → немесе 'үйлер') айтылады. Қысқа дауысты фонема бірнеше сөздерде (мысалы, لو 'if') дифтонгтың түрі ретінде сирек кездеседі.
Морфология
Басқа араб диалекттері сияқты, Перс шығанағы араб тілі классикалық араб тілінің жағдайлық өзгерістерінің көп бөлігін жоғалтты. Меншік көрсету - меншік жалғауларына қосылатын «и» және «б» бөлшектерімен белгіленеді.