Кіріспе
14/15 ғасырдағы чех реформашы теологы және схоластикалық философ Жероним Прагалық (; Hieronymus Pragensis; 1379 – 30 мамыр 1416) – чех схоластикалық философы және теологы. Жероним Ян Густың ең жақын ізбасарларының бірі болды және Констанц соборында діннен тайғаны үшін өртеу жазасына кесілді.
Jerome of Prague (; Hieronymus Pragensis; 1379 – 30 May 1416) was a Czech scholastic philosopher and theologian. Jerome was one of the chief followers of Jan Hus and was burned for heresy at the Council of Constance.
Ерте өмір
Жером 1379 жылы Богемия Корольдігінде (қазіргі Чехия Республикасы) Прагада дүниеге келді және 1398 жылы Карл университетін бітірді. Кейін Оксфорд университетінде оқыды, онда Джон Уиклифтің реформалық тұжырымдарымен алғаш танысты. Ол философ, теолог, университет профессоры және шіркеу реформаторы болды, өмірін шіркеуде бұрыс деп тапқан доктриналар мен догмаларды жоюға арнады. Ол үнемі түрмеге қамалып, босатылып отырды. Оның радикалды идеялары оны шіркеудің еретиктері ретінде өлімге иеледі, бірақ оны протестанттық реформацияның және Ян Хустың ізбасарларының (гуситтер деп аталады) шейітіне айналдырды. Ол жақсы білім алған және өмірінің көп бөлігін түрлі қалаларда діни реформаны қозғауға тырысып саяхаттап жүрді. Ол ереске емес, сынағандықтары үшін шейіт болды.
Ерте өмір және білім
Иероним Париж, Кёльн және Гейдельберг университеттерінде оқытумен айналысты, бірақ осы университеттердің барлығында дінге қарсылық танытты деген айып тағылып, Богемияға қайта оралуға мәжбүр болды. Өмірінің көп бөлігін түрлі университеттерде саяхаттап өткізді, бірақ көбінесе Богемияға оралып, онда қудалаудан қауіпсіздік тапты. Ол халық арасында кең танылды, өйткені оның шешендігі мен сөз өнері жоғары бағаланды және ол жиі халықты шіркеуге қарсы наразылықтарға бастады, бірақ олардың соңы кейде жаман аяқталды. 1399 жылы ол саяхаттауға рұқсат алды. 1401 жылы Прагаға оралды, бірақ 1402 жылы Англияға сапар шекті, онда Оксфорд университетінде Джон Уиклифтің «Диалог» және «Триалог» еңбектерін көшіріп алып, осылайша лоллардтарға деген қызығушылығын көрсетті. Ол реализмнің, содан кейін Уиклифтіктің жақтасы болды; осы айыптаулар оны үнемі қиын жағдайға түсірді. 1403 жылы Иерусалимге, 1405 жылы Парижге барды. Ол ондағы магистратураны бітірді, бірақ Жан Герсон оны елден қуды. 1406 жылы ол Кёльн университетінде, ал кейін Гейдельберг университетінде дәл осы дәрежеге ие болды. Прагада да қауіпсіздікке кепілдік болмады, ол қайта оралды және 1407 жылы сол дәрежеге қол жеткізді. Сол жылы Оксфордқа оралды, бірақ тағы да қашуға мәжбүр болды. 1408 және 1409 жылдары Прагада болды, онда оның чех тілінде сөйлеуі кейбір топтардың наразылығын тудырды. 1410 жылдың қаңтар айының басында ол Уиклифтің философиялық көзқарастарын қолдап, сақтықпен сөз сөйледі, және бұл төрт жылдан кейін Констанц соборында оған қарсы дәлел ретінде келтірілді. 1410 жылдың наурыз айында Уиклифтің жазбаларына қарсы папалық бұйрық шығарылды, ал оны қолдағандықтан Жером Венада тұтқындалды, бірақ Моравияға қашып құтылды. Осы үшін Краков епископы оны шіркеуден шығарып салды. Прагаға оралғаннан кейін ол Хустың жақтасы ретінде көпшілік алдында пайда болды. Халық арасындағы аңыз бойынша, Жером пап биін бірінші рет арбамен әйелдің мойнына байлап, кейін Прагадағы ұяға алып барып, жамартты, бірақ шындығында наразылықтың жетекшісі Волдштейннің Вок болды.
Орта ғұмыр және ілімдері
Иероним католик дінінің радикалдық идеяларын үйретуге бейімділік танытты, атап айтқанда, Құдайдың үйретістері шіркеудің немесе шіркеу лауазымдарының араласуынсыз христианға тікелей қолжетімді болды. Ол Исаның тікелей үйретістерін, тіпті олар католик шіркеуінің үйретістеріне қайшы келсе де, сақтау керектігін үйретті. Ол негізінен шіркеу реформаторлары Джон Уиклиф пен Ян Густың идеологиясын қолдады. Оның үйретістері Рим-католик шіркеуінің үйретістеріне қайшы болғандықтан, ол үнемі биліктен қашып жүрді. Гус тәсілінде бұзылушылық аз болғанымен, Жеронимге ұстаз болды. Иеронимнің достары мен Гус оған бармауға ескерткенімен, ол уәдесін орындады. 1415 жылдың 4 сәуірінде ол Констанцаға келді. Ол қалада қыжырлы дүрбелең тудырды. Иеронимнің достары оны Богемияға қайтуға көндірді. Бірақ қайтып келе жатқанда, 20 сәуірде Хиршау қаласында тұтқындалып, Сюльцбахқа жеткізілді, онда түрмеге қамалды, ал 23 мамырда Констанцаға қайтарылды. Сол күндері Констанцияда болған гуманист Поджио Браччолини, Гироламоның сотталуы және өлім жазасына кесілуі туралы тікелей куәлік қалдырды, оны Леонардо Бруниге жолданған латын тіліндегі хат арқылы жеткізді. Ашық түрде өткізілген сотта, әр айыптауға жауап беруге міндеттелген ол ұзақ уақыт бойы жауап беруден бас тартты, қарсыластарының нақты айыптауларына жауап беруден гөрі алдымен өз позициясын нақтылау керектігін айтты. Бірақ оған бұл мүмкіндік берілмеді, сондықтан ол былай деді: "Бұл қандай теріс амал, мен 340 күн бойы өте ауыр түрмеде, мыңдаған жамандықтарда, лас, қорларда, мүлдем ештеңесіз болдым, ал сіздер әрқашан менің айыптаушыларым мен жамандаушыларымды тыңдадыңыз, енді маған бір сағат та тыңдағыңыз келмейді? Олар маған ұзақ уақыт бойы тыңдап, мені сенімге қарсы, дұшпандыққа және қудалауға ұшыратқан адам деп сендірді. Сіздер мені шын мәнінде кім екенімді білмей тұрып, жаман адам деп үкімдедіңіздер. Бірақ сіздер адам екендеріңізді, құдай емес екендеріңізді, өлмейтін емес, өлшеулі екендеріңізді, қателік жасауға, алдануға және азғырылуға бейім екендеріңізді еске салаймын". Бірақ көптеген адамдардың шуы мен дауысының араласуынан кейін, Кеңес Гироламоның негізінен оған тағылған қателіктерге жауап бергенін және оған қалағанша сөйлеуге мүмкіндік бергенін шешті. Ол папалыққа және Рим папасына қарсы шығушы, кардиналдардың жауы, прелаттар мен дін қызметкерлерінің қудалаушысы және христиан дінінің жауы болды, Евхаристия іліміндегі доктриналық ортодоксияны жоққа шығарды және оны екі жүзділік пен есек атауларымен қорлады. Үш күннен кейін сот отырысы кейінге қалдырылды, оған сөйлеуге рұқсат берілді: ол Сократтың тағдыры, Платонның түрмеде болуы, Анаксагор мен Зенонның азаптары, Боэцийдің өлімі және шомылдыру рәсімінен өткен Жақия, Мәсіх және әулие Степанның айыпталуы туралы еске алды. "Бірақ, айыптаушы куәгерлердің барлық салмағын ескере отырып, ол оларға сенуге болмайтынын көптеген себептермен көрсетті, олар осының бәрін шындық үшін емес, жек көрушілік, қаскөйлік және қызғаныштан айтқандарын көрсетті. Айналасындағылардың санасы келісімге келді және мейірімділікке жақын болды". Барлығы оның қателіктерін мойындап, кері қайтарып, кешірім сұрауын күтті, бірақ "соңында ол бағанаға сотталған Джон Густы мақтап, ол жақсы адам, әділ, қасиетті және сол өлімге лайық емес екенін айтты. Ол жауларының алдында, жалған куәгерлердің алдында өтірік айта алмайтынын білді, олар Құдай алдында жасаған істері үшін жауап беруге тиіс болғанда. Айналасындағылардың қайғысы зор болды және барлығы оның өлімінен құтылуын тіледі, егер ол шын ниетпен болса. Гироламо өз сенімдерінде тұрып, Густы мақтады және оның Құдай шіркеуінің жағдайына қарсы ештеңе айтпағанын, бірақ дін қызметкерлерінің бұзық әдет-ғұрыптарына, прелаттардың мақтандығы мен сән-салтанатына, сондай-ақ шіркеу мүлкін жоқ қылушыларға қарсы болғанын растады. Шіркеулердің мүлігі алдымен кедейлерге, содан кейін діни саяхатшыларға және шіркеу фабрикасына таратылуы керек болғандықтан, оны жезөкшелерге, тойларда, жылқыға, итке, киім-кешекке және Мәсіхтің дініне лайықсыз басқа да көптеген нәрселерге жұмсау орынсыз еді". Оған тағы екі күн берілді, ол өзінің айыптауларын мойындауы керек еді; содан кейін, 1416 жылдың 30 мамырында, ол кеңеспен еретик деп танылды және бағанаға сотталды. Ол оттан, азаптан, өлімнен қорықпай, қуанышты жүзімен, шаң-салтанатпен келді, осылай өлімді қабылдаған стоик болған емес. Азаптау орнына келгенде, ол киімдерін шешіп, тізе бүгіп, оған байланған арқандармен бекітілген бағанаға сәлемдеді. Көптеген ағаш, шөп араласқан ағаш кеспесі оның кеудесі мен бүйректеріне қойылды, содан кейін от қойылды, Гироламо белгілі бір ән шырқады, бірақ оны түтін мен жалындар үзіп тастады. Оның Уиклифтің еретик көзқарастары мен идеяларын, әсіресе Евхаристияға қатысты, ашық қабылдауы және Гус пен оның доктринасына ашық құрмет көрсетуі салдарынан оның жазасы алдын ала белгіленген еді. Ол осы сенімдерінен бас тартпағандықтан, кеңес түрме жағдайларын Жеронимді оның ерестігінен бас тартуға мәжбүр ету үшін пайдаланды. 1415 жылдың 11 және 23 қыркүйегіндегі кеңестің ашық отырыстарында Жероним өзінің ерестігінен бас тартып, Уиклиф пен Густың ықпалынан бас тартты. Богемия короліне және Прага университетіне жолданған хаттарында ол Густың ерестік үшін дұрыс жақылғанын мойындады. (Гус түрмеде болғанда бағанада жақылған). Бірақ кеңес оның мойындауының шындығына күмәнданды, сондықтан ол түрмеде қалды. 1416 жылдың 23 мамырында және 26 мамырында оны қайтадан кеңеске алып келді, олар оның мойындауының шындығын анықтау үшін. Екінші күні ол мойындауын қайтарып алды, нәтижесінде, "қайтадан ерестікке түскендіктен", кеңес оны соттап, жазалау үшін әскери билікке тапсырды. Кейін Жероним гуситтердің шейіті ретінде танылды және кейінгі протестанттар, мысалы Джон Фокс, жаңа діндердің 16 ғасыр протестанттық реформациясының тарихи "өткеніне" дәлелдеу үшін оны қабылдады.
But having been repeatedly interrupted by the clamor and noise of many, in the end it was decided in the Council that Girolamo mainly replied on the errors of which he was accused, and that he was then granted the faculty of being able to speak as much as he wanted [ ]
The accusations of being a detractor of the papacy and of the Roman pope, enemy of the cardinals, persecutor of the prelates and of the clergy and enemy of the Christian religion, rejected the doctrinal orthodoxy on the doctrine of the Eucharist, and he was insulted with titles of hypocrite and donkey. The hearing was postponed three days later, he was allowed to speak: he remembered the fate of Socrates, Plato's imprisonment, the tortures suffered by Anaxagoras and Zeno, the death of Boethius and the condemnations of John the Baptist, of Christ and of saint Stephen. "But being the whole weight of the cause placed on the witnesses of the prosecution, with many reasons he showed that they should not be trusted, showing that they had said all those things not for the sake of truth but out of hatred, malevolence and envy [ ] They were the minds of the surrounding contracted and bent almost to mercy [ ]". Everyone was waiting for him to admit and retract his errors and ask for forgiveness but "in the end he began to praise a certain John Hus, who had been condemned to the stake and said he had been a good man, just, holy and not worthy of that death. Prepared with a strong and constant mind to support any suspicion rather than giving in to his enemies, to those false witnesses, who will not be able to lie before God, when they will have to give an account of things said. The pain of the surrounding was great and everyone wished he was spared death, if he really had been sincere. Girolamo, persevering in his convictions, praised that Giovanni and confirmed that he had never heard him say anything against the state of the church of God, but against the perverse customs of the clerics, against the arrogance and pomp of the prelates, also devastators of church property. Since the assets of the churches had to be distributed first to the poor, then to the pilgrims and to the church factory, it was not worthy to spend them with prostitutes, at banquets, in horses, in dogs, in pumping clothes and in so many other unworthy things of the religion of Christ". He was still given two days to confess his alleged faults; after which, on May 30, 1416, it was judged a heretic by the council and condemned to the stake. To whom he came with a playful forehead and with a happy face, not frightened by fire, not by torments, not by death, and there was never any stoic who, like him, sustained death with such a strong and constant heart. When he arrived at the place of torture, he stripped himself of his clothes and, kneeling down, greeted the pole to which he was then tied with many ropes and was tightened, naked, with a chain. After much wood had been placed around his chest and kidneys, mixed with straw, and fire was set, Girolamo began to sing a certain hymn, which was interrupted by smoke and flames. His condemnation was predetermined in consequence of his open acceptance of the heretical views and ideas of Wyclif, especially on the Eucharist, and his open admiration for Hus and his doctrines. Refusing to recant those beliefs, the council used the conditions of imprisonment to coerce Jerome to recant his heresies. In public sessions of the council on 11 and 23 September 1415 Jerome abjured his heresies and renounced Wyclif and Hus. In letters to the king of Bohemia and the University of Prague, he declared that he had become convinced that Hus had been rightfully burned for heresy. (Hus had been burned at the stake while Jerome was imprisoned.) However, he remained imprisoned as the council rightly doubted the sincerity of his recantation. On 23 May 1416, and on 26 May, he was again brought before the council in order for them to ascertain the truth of his abjuration. On the second day he withdrew his recantation, and as a result, having "again fallen" back into heresy, he was condemned by the council and handed over to the secular authorities to be burned. Subsequently, Jerome was claimed as a martyr of the Hussites and adopted by later Protestants such as John Foxe to demonstrate a historical “past" for the new denominations of the sixteenth century Protestant Reformation.