Латынша аббревиатуралар тізімі

Кіріспе

Ағылшын және басқа да қазіргі тілдерде әлі де қолданылып жүрген латын аббревиатураларының тізімі. Төменде римдіктердің жазбаларында және жазуларында кездесетін латын аббревиатураларының ішінен таңдалып алынғандары келтірілген. Сонымен қатар, классикалық емес латын аббревиатуралары да қосылған.

Б

Б. – Балбий, Балбус, Беат, Бене, Бенефициарий, Бенефициум, Бонус, Брут, Бустум. Б. (V үшін) – Берна Бивус, Биксит. Б. А. – Биксит анос, Бонис агуриис, Бонус амабилис. ББ, Б. Б. – Бене-бене, яғни оптималды, Оптималды. Б. Д. – Бона деа, Бонум датум. Б. Д. – Бонис деабус. Б. Д. С. М. – Бене де се меренти. Б. Ф. – Bona femina, Bona fides, Bona fortuna, Bonum factum. Б. Ф. – Жақсы әйел, Жақсы сенім, Жақсы табыс, Жақсы іс. Б. Ф. – Бона фемина, Бона филия. Б. Х. – Бона гердитария, Бонорум герес. Б. І. – Bonum iudicium. Б. І. І. – Boni iudicis iudicium. Б. М. – Beatae memoriae, Bene merenti. Б. Н. – Бона ностра, Бонум номен. БН. Х. И. – Бона хик инвенье. Б. П. – Bona paterna, Bonorum potestas, Bonum publicum. Б. К. – Бене киескат, Бона кваэсита. Б. РП. N. – Бохо реипубликае натус. BRT. – Британикус. Б. Т. – Бонорум мұғалімі, Brevi tempore. Б. В. – Бене вале, Бене виксит, Бонус вир. Б. В. В. – Балнеа вина Венера. БХ. – Биксит (виксит үшін). Б. – Балбий, Балбус, Беат, Бене, Бенефициарий, Бенефициум, Бонус, Брут, Бустум. Б. (V орындықта) – Берна Бивус, Биксит. Б. А. – Bixit annos [recte Vixit annos], Bonis auguriis, Bonus amabilis. ББ, Б. Б. – Бене-бене, яғни оптималды, Оптималды. Б. Д. – Бона деа, Бонум датум. Б. Д. – Бонис деабус. Б. Д. С. М. – Бене де се меренти. Б. Ф. – Bona femina, Bona fides, Bona fortuna, Bonum factum. Б. Ф. – Жақсы әйел, Жақсы сенім, Жақсы табыс, Жақсы іс. Б. Ф. – Бона фемина, Бона филия. Б. Х. – Бона гердитария, Бонорум герес. Б. І. – Bonum iudicium. Б. І. І. – Boni iudicis iudicium. Б. М. – Beatae memoriae, Bene merenti. Б. М. В. – Beatae Mariae virginis. Б. Н. – Бона ностра, Бонум номен. БН. Х. И. – Бона хик инвенье. Б. П. – Bona paterna, Bonorum potestas, Bonum publicum. Б. К. – Бене киескат, Бона кваэсита. Б. РП. N. – Бохо реипубликае натус. BRT. – Британикус. Б. Т. – Бонорум мұғалімі, Brevi tempore. Б. В. – Бене вале, Бене виксит, Бонус вир. Б. В. В. – Балнеа вина Венера. БХ. – Биксит [recte vixit]. Б. – Бене Меренти.

БМТ. – Bene Merenti ("Лайықтыға")
B. M. – Bonae Memoriae ("Бақытты естелік")
B. F. – Bonae Feminae ("Жақсы әйелге")
B. I. C. – Bibas [Vivas үшін] In Christo ("Мәсіхте өмір сүрсін")
B. M. F. – Bene Merenti Fecit ("Лайықтыға жасады")
B. Q. – Bene Quiescat ("Жақсы тынығсын")
B. A. – Baccalaureus Artium ("Өнер бакалавры")
B. BB. – Beatus, Beati ("Бақытты")
B. C. – Before Christ ("Христосқа дейін")
B. C. L. – Baccalaureus Civilis [немесе Canonicae] Legis ("Азаматтық [немесе Канондық] құқықтың бакалавры")
B. D. – Divinity бакалавры
B. F. – Bona Fide ("Жақсы ниетпен")
Ben. – Benedictio ("Бақыт")
Benevol. – Benevolentia ("Жақсылық")
Bon. Mem. – Bonæ Memoriæ ("Бақытты естелік")
B. P. – Beatissime Pater ("Ең қасиетті Әке")
Bro. – Brother ("Бауыр")
B. Se. – Baccalaureus Scientiarum ("Ғылым бакалавры")
B. U. J. – Baccalaureus Utriusque Juris ("Екі құқықтың бакалавры" – яғни, азаматтық және канондық)
B. T. – Baccalaureus Theologiæ ("Теология бакалавры")
B. V. – Beatitudo Vestra ("Сіздің қасиеттілігіңіз")
B. V. – Beata Virgo ("Бақытты Мария")
B. V. M. – Beata Virgo Maria ("Бақытты Мария")

С

C. – Цезарь, Каин, Капут, Кауза, Цензор, Цивис, Коннорс, Колония Комитиалис (күн), Кондемно, Консул, Кум, Куро, Кустос, Кайя, Центурия, Кум, Кон. (префикс). С. Б. – Civis bonus, Commune bonum, Conjugi benemerenti, Cui bono. Жақсы азамат, ортақ игілік, қадірлі жұбайға, кімге пайдалы. C. C. – Calumniae causa, Causa cognita, Conjugi carissimae, Consilium cepit, Curiae consulto. Қарламалау себебінен, мәлім болған себеп, ең жақын жұбайға, кеңес алды, құрылтаймен кеңесті. C. C. C. – Calumniae cavendae causa. C. C. F. – Цезарь (немесе Гай) жасауды бұйырды, Гай Гайдың ұлы. CC. VV. – Клариссими вири. (= сенаторлар) C. D. – Цезарьдің жарлығы, Каин Деций, Комициалибус дибус. CES. – Цензор, Цензорлар. CESS. – Цензорлар. C. F. – Causa fiduciae, Conjugi fecit, Curavit faciendum. Сенімнің себебінен, жұбайына жасады, жасауды бұйырды. C. H. – Custos heredum, Custos hortorum. Мұрагердің қорғаушысы, бақтың қорғаушысы. C. I. – Гай Юлий, Консул бұйырды, судьяны тағайындады. CL. – Клариссимус, Клавдий, Клодий, Колония. CL. V. – Clarissimus vir, Clypeum vovit. Ең көрнекті адам, қалқанға серт берді. C. M. – Гай Марий, өлім себебі. CN. – Кней. COH. – Когорта, Коннорс. COL. – Коллега, Коллегия, Колония, Колонна. КОЛ. – Коллега, Колониялар, Колониялар. COM. – Комес, Комиций, Компаратум. CON. – Жұбай, Келісім, Кеңесші, Консул, Консуляр. COR. – Корнелия (тайпа), Корнелий, Корона, Корпус. COS. – Кеңесші, Консул, Консулдық шенділер. COSS. – Консулдар. C. P. – Carissimus (немесе Clarissimus) puer, Civis publicus, Curavit ponendum. Ең жақсы бала, қоғамдық азамат, орнатуды бұйырды. C. R. – Гай Руф, Рим азаматы, жөндеуді бұйырды. CS. – Цезарь, Ортақ, Консул. C. V. – Clarissimus (немесе Consularis) vir. CVR. – Cura, Куратор, Curavit, Курия. Күтім, Куратор, Бұйырды, Курия. C. – Цезарь, Гай, Капут, Ең жақсы, Кауза, Цензор, Центурион, Цивис, Когорта, Колония Комитиалис (күн), Кондемно, Жұбай, Комес, Консул, Кум, Бұйырды, Куро, Кустос, Кайя, Центурия, Кум, Кон. (превербий). c. шамамен CAL. – Календы. C. B. – Civis bonus, Commune bonum, Coniugi benemerenti, Cui bono. Жақсы азамат, ортақ игілік, қадірлі жұбайға, кімге пайдалы. C. C. – Calumniae causa, Causa cognita, Coniugi carissimae, Consilium cepit, Curiae consulto. Қарламалау себебінен, мәлім болған себеп, ең жақын жұбайға, кеңес алды, құрылтаймен кеңесті. C. C. C. – Calumniae cavendae causa. C. C. F. – Цезарь (немесе Гай) жасауды бұйырды, Гай Гайдың ұлы. CC. VV. – Клариссими вири. C. D. – Цезарьдің жарлығы, Каин Деций, Комициалибус дибус. CES. – Цензор, Цензорлар. CESS. – Цензорлар. C. F. – Causa fiduciae, Coniugi fecit, Curavit faciendum. Сенімнің себебінен, жұбайына жасады, жасауды бұйырды. C. H. – Custos heredum, Custos hortorum. Мұрагердің қорғаушысы, бақтың қорғаушысы. C. I. – Гай Юлий, Консул бұйырды, судьяны тағайындады. CL. – Клариссимус, Клавдий, Клодий, Колония. CL. V. – Clarissimus vir, Clypeum vovit. Ең көрнекті адам, қалқанға серт берді. C. M. – Гай Марий, өлім себебі. CN. – Кней. COH. – Когорта, Коннорс. COL. – Коллега, Коллегия, Колония, Колонна. КОЛ. – Коллега, Колониялар, Колониялар. COM. – Комес, Комиций, Компаратум. CON. – Жұбай, Келісім, Кеңесші, Консул, Консуляр. COR. – Корнелия (тайпа), Корнелий, Корона, Корпус. COS. – Кеңесші, Консул, Консулдық шенділер. COSS. – Консулдар. C. P. – Carissimus (немесе Clarissimus) puer, Civis publicus, Curavit ponendum. Ең жақсы бала, қоғамдық азамат, орнатуды бұйырды. C. R. – Гай Руф, Рим азаматы, жөндеуді бұйырды. CS. – Цезарь, Ортақ, Консул. C. V. – Clarissimus (немесе Consularis) vir. CVR. – Cura, Куратор, Curavit, Курия. Күтім, Куратор, Бұйырды, Курия. Cam. – Камера (Папалық қазына). Cam. Ap. – Camera Apostolica ("Апостолдық камера" – яғни Папа қазынасы). Can. – Каноник. Canc. – Канцлер ("Канцлер"). Cap. – Капитул ("Кішкентай тарау" – Бривиар). Cap. de seq. – Capitulum de Sequenti ("Келесі мейрамның кішкентай тарауы" – Бривиар). Capel. – Капелла ("Шапель"). Caus. – Causa ("Себеп"). C. C. – Curatus ("Пастор" – негізінен Ирландияда қолданылады). CC. VV. – Clarissimi Viri ("Таңғаларлық ерлер"). Cen. Eccl. – Censura Ecclesiastica ("Діни цензура"). Cla. – Clausula ("Тарау"). Cl. – Клирик. Clico. – Clericus, Clerico ("Клирик"). Clun. – Cluniacenses ("Клюни монахтары"). C. M. – Causa Mortis ("Өлім себебінен"). Cod. – Codex (Қолжазба). Cog. Leg. – Cognatio Legalis ("Заңдық туыстық"). Cog. Spir. – Cognatio Spiritualis ("Рухани туыстық"). Coll. Cone. – Collectio Conciliorum ("Консильдер жинағы"). Comm. Prec. – Commemoratio Praecedentis ("Алдыңғы мейрамды еске алу" – Бривиар). Comm. Seq. – Commemoratio Sequentis ("Келесі мейрамды еске алу" – Бривиар). Compl. – Completorium ("Комплиний" – Бривиар). Con. – Contra ("Қарсы"). Cone. – Concilium ("Кеңес"). Conf. – Мойындалған. Conf. Doct. – Confessor et Doctor (Бривиар). Conf. Pont. – Confessor Pontifex ("Мойындалған және епископ" – Бривиар). Cons. – Consecratio ("Тағайындау"). Consecr. – Consecratus ("Тағайындалған"). Const. Ap. – Constitutio Apostolica ("Апостолдық Конституция"). Cr. – Credo ("Сенім" – Бривиар). Canice. – Canonice ("Канондық"). Card. – Cardinalis ("Кардинал"). Cens. – Censuris ("Цензуралар"). Circumpeone. – Circumspectione ("Сақтық"). Coione. – Communione ("Коммунион"). Confeone. – Confessione ("Мойындау"). Consciae. – Conscientiæ ("Аң-сезім"). Constbus – Constitutionibus ("Конституциялар"). C. – Консул. CC. – Консулдар. C. F. – Clarissima Femina ("Ең көрнекті әйел"). Cl. V. – Clarissimus Vir ("Ең көрнекті адам"). C. O. – Conjugi Optimo ("Ең жақсы жұбайыма"). C. O. B. Q. – Cum Omnibus Bonis Quiescat ("Барлық жақсылармен бірге тынышсын"). COI. – Conjugi ("Жұбайыма"). CS. – Консул. COS. – Консул. COSS. – Консулдар. C. P. – Clarissima Puella ("Ең көрнекті қыз").

H

Х. – Хабет, Херес, Хик, Гомо, Хонр, Хора. HBQ. – Hic Bene Quiescat (лат. Ол мұнда тыныштықта жатыр, эпиграфия) HER. – Херес, Херенний. HER., HERC. – Геркулес. Х. Л. – Hac lege, Hoc loco, Honesto loco. Х. М. – Hoc monumentum, Honesta mulier, Hora mala. H. S. E. – Hic sepultus est, Hic situs est. – Мұнда жерленген, мұнда орналасқан. H. V. – Haec urbs, Hic vivit, Honeste vixit, Honestus vir. Х. – Хабет, Херес, Хик, Гомо, Хонр, Хора. Х. Б. – Hungaria (және) Bohmia HER. – Херес, Херенний. HER., HERC. – Геркулес. H. F. C. – Heres faciendum curavit HH. – Мұрагерлер H. Л. – Hac lege, Hoc loco, Honesto loco. Х. М. – Hoc monumentum, Honesta mulier, Hora mala. H. M. P. – Hoc monumentum posuit H. S. E. – Мұнда жерленген, мұнда орналасқан. H. V. – Haec urbs, Hic vivit, Honeste vixit, Honestus vir. Кішіпейіл. – Humiliter ("Кішіпейілдікпен") Хумои. – Huiusmodi ("Осы сияқты") hebd. – Hebdomada ("Апта") Хом. – Homilia ("Үгіт — тізім") hor. – hora ("сағат") H. – Haeres ("Мұрагер"); Hic ("Мұнда") H. L. S. – Hoc Loco Situs ("Осы жерге қойылған") H. M. F. F. – Hoc Monumentum Fieri Fecit ("Бұл ескерткішті жасауға бұйрық берді") H. S. – Hic Situs ("Мұнда орналасқан")

Ж

J. C. – Иса Мәсіх ("Jesus Christ")
J. C. D. – Juris Canonici Doctor, Juris Civilis Doctor ("Канондық құқық докторы", "Азаматтық құқық докторы")
J. D. – Juris Doctor ("Құқық докторы")
J. M. J. – Иса, Мәриям, Жүсіп ("Jesus, Mary, Joseph")
Jo. – Иоганн
Joann. – Иоанн ("John")
J. U. D. – Juris Utriusque Doctor ("Екі заңның докторы – азаматтық және канондық")
Jud. – Judicium ("Сот шешімі")
J. U. L. – Juris Utriusque Licentiatus ("Екі заң бойынша лиценциат")
Jur. – Juris ("Құқық туралы")

К

К. – Каэсо, Кая, Калумния, Капут, Карус, Кастра. К., КАЛ., КЛ. – Календа. К. – Каэсо, Кая, Калумния, Капут, Карус, Кастра. К., КАЛ., КЛ. – Календа. Кал. – Календа ("Календы"). К. – Календа ("Календы"); немесе Care, Carus, Cara ("Қымбатты"); немесе Carissimus[a] ("Ең қымбатты"). К. B. M. – Karissimo Bene Merenti ("Ең қымбатты және ең лайықты").

Q

Қ. – Квестор, Quando, Quantus, Que, Qui, Quinquennalis, Quintus, Quirites. Қ. Д. Р. – Қай мәселе туралы. Қ. І. С. С. – Жазылғандардың төмендегілері.
Қ. С. С. С. – Жазылғандардың жоғарыдағылері.
QQ. – Кез келген, Quinquennalis, Сондай-ақ. Q. R. – Республика квесторы. Қ. – Квестор, Quando, Quantus, Que, Qui, Quinquennalis, Quintus, Quirites. Қ. Б. Ф. Ф. Ф. Қ. С. – Жақсы, сәтті, бақытты және қанағатты болсын. (Жақсы, бақытты, сәтті және қанағатты болсын.) Қ. Д. Р. – Қай мәселе туралы. Қ. І. Д. – Күндіз төрт рет. Қ. І. С. С. – Жазылғандардың төмендегілері.
Қ. С. С. С. – Жазылғандардың жоғарыдағылері.
QQ. – Кез келген, Quinquennalis, Сондай-ақ. Q. R. – Республика квесторы. Quadrag. – Quadragesima ("Ұсыныс", сонымен қатар Пасхаға дейінгі "Қырқ күн" – Брейвиар)
Quinquag. – Quinquagesima (Пасхадан бұрынғы "Елуінші күн" – Брейвиар)
Qd. – Quod ("Себебі", "Сол", немесе "Қайсысы")
Qmlbt. – Quomodolibet ("Қандай жағдайда болса да")
Qtnus. – Quatenus ("Сол шамада")
Q. – Тынығайды.
Qui. – Тынығайды ("Ол демалады")
Q. Б. А. Н. – Qui Bixit [Vixit үшін] Annos ("Жылдар бойы өмір сүрген")
Q. І. P. – Quiescat In Pace ("Ол тыныштап жатсын")
Q. V. – Qui Vixit ("Өмір сүрген")

R

Р. – Recte, Res, Res publica, Retro, Rex, Ripa, Roma, Romanus, Rufus, Rursus.
Р. С. – Romana civitas, Romanus civis.
RESP., RP. – Res publica.
RET. P., RP. – Retro pedes.
RIP – Requiescat in pace (Тыныштансын).
ROM IMP – Romanorum imperator (Рим императоры).
Р. Р. – Relationes relatae.
Reg. – Regionis ("Аймақтың").
Relione. – Religione ("Дін", немесе "Діни орден" – жайлы жағдайда).
Rlari. – Regulari ("Тәртіпті").
Roma. – Romana ("Римдік").
R. – Responsorium ("Жауап беру" – Бревьярий).
R. – Roma (Рим).
Rescr. – Rescriptum ("Рескрипт").
R. D. – Rural Dean (Ауылдық деканы).
Req. – Requiescat ("Тыныштансын").
Resp. – Responsum ("Жауап").
R. I. P. – Requiescat In Pace ("Тыныштансын").
Rit. – Ritus ("Ритуал", "Ритуалдар").
Rom. – Romanus, Romana ("Римдік").
R. P. – Reverendus Pater, Reverend Pere ("Құрметті әке").
RR. – Rerum ("Нәрселердің, тақырыптардың" – мысалы, SS. RR. Ital., Итальяндық [тарихи] тақырыптар бойынша жазушылар); Regesta.
Rt. Rev. – Right Reverend (Құрметті).
Rub. – Ruber ("Қызыл" – Бревьярий).
Rubr. – Rubrica ("Рубрика").

U

Олт. – Ultimo ("Соңғы" күн, ай, жыл)
Олт. ж. (ultimo anno = өткен жыл)
Олт. ай. (ultimo mense = өткен ай)
Уск. – Usque ("Дейін")
Ух. – Uxor ("Әйел")

Х

XV V. – Квиндецимвир. Х. – Христос
XPC. – Христос
XS. – Христос ("Христос")
XC. – Христос
XCS. – Христос ("Христос" – грек тіліндегі есімнің бірінші, ортаңғы және соңғы әріптері)