Джон Локктың «Төзім туралы хат» (1689) дін мен үкімет арақатынасын қарастырып, діни төзімді ұсынады. Англиядағы католиктердің ықпалынан қорқу контекстінде жазылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Локктың "Толеранттылық туралы хаты" (Epistola de tolerantia) алғаш рет 1689 жылы жарық көрді. Бастапқыда ол латын тілінде жарық көрді және көп ұзамай басқа тілдерге аударылды. Локктың еңбегі Англияны католиктер басып алуы мүмкін деген қауіптің ортасында жазылды және дін мен мемлекет мәселесіне діни төзімділік ұсынысын жауап ретінде қарастырады. Бұл "хат" анонимді "Құрметті мырзаға" арналған, бірақ шындығында бұл Локктың жақын досы Филипп ван Лимборх болды, ол Локк білмейінше оны жариялаған.
A Letter Concerning Toleration (Epistola de tolerantia) by John Locke was originally published in 1689. Its initial publication was in Latin, and it was immediately translated into other languages. Locke's work appeared amidst a fear that Catholicism might be taking over England, and responds to the problem of religion and government by proposing religious toleration as the answer. This "letter" is addressed to an anonymous "Honored Sir": this was actually Locke's close friend Philipp van Limborch, who published it without Locke's knowledge.
Өмірбаян
Рауш Хаус заговорының ашылуы және II Карлдың вигтерді қуғындауынан кейін Локк 1683 жылдың қыркүйегінде Англиядан Голландия Республикасындағы Амстердамға қашып кетті. Локк өмірі бойы діни төзімділік туралы пікірталасқа қызығушылық танытты. Бұл мәселе Локк Голландияда болған кезде көп талқыланды, ал 1685 жылдың қазан айында Франция королі XIV Людовик француз протестанттары үшін діни төзімділікті қамтамасыз еткен Нант жарлығын жойды. Голландия Республикасында Локк діни ілімдер профессоры Филипп ван Лимборхпен танысты, және Лимборхпен болған әңгіме Локкты «Адамның түсінігі туралы эссе» жұмысын уақытша тоқтатып, төзімділік туралы ойларын жазуға ықпал етті. Локк бұл хатты 1685-86 жылдардың қысында жазды.
In the wake of discovery of the Rye House Plot and Charles II's persecution of the Whigs, Locke fled England to Amsterdam in the Dutch Republic in September 1683. Throughout his life, Locke had taken an interest in the debate about religious toleration. The question was much debated in Holland during Locke's stay, and in October 1685 Louis XIV of France revoked the Edict of Nantes that had guaranteed religious toleration for French Protestants. In the Dutch Republic, Locke met Philipp van Limborch, a Professor of Divinity, and it was to be a discussion with Limborch that persuaded Locke to temporarily put aside his work on An Essay Concerning Human Understanding and put forth his ideas on toleration. Locke wrote the Letter during the winter of 1685–86.
Хаттың дәлелі
Эмпиризмнің негізін қалаушылардың бірі Локк, Томас Хоббстың «Левиафан» еңбегінде білдірген пікірге қарсы келетін философияны дамытады, ол түрлі христиан діндеріне төзімділік танытуды қолдайды. Дегенмен, Хоббс жеке адамдарға өз діни сенімдерін сақтауға рұқсат берді, егер олар мемлекеттік сенімді жария түрде білдірсе, ал Локктың католик империализмін қабылдамауының себебі – үкіметтің рухани құтқарылуға қызығушылығын қабылдамауы болды делінеді. «Билік иесі төзімділік танытуға құқығы жоқ шіркеу – ол, кіргеннің бәрі бірден басқа билеушіге адал болып, оның қызметіне өтетін шіркеу», – деп дәлелдеді Локк. Егер мұндайға жол берілсе, «билік иесі өз аумағында шетелдік билікке орын береді және өз халқының өзіне қарсы әскерге жиналуына мүмкіндік жасайды». Тарихшылар бұл сөзді католик шіркеуіне, ал Папа – католиктердің адалдығын сақтаған билеушіге сілтеме ретінде түсіндірді. Алайда, соңғы кездегі ғалымдар Локктың католиктерге төзімділік танытуға барлық жағдайда қарсы болды деген пікірге күмән келтіруде. Марк Голди Локктың католиктерге қатысты ұстанымын дәстүрлі түсіндіру «жасампаздыққа ұшырайды, себебі ол, шын мәнінде, католиктер өздерінің бейбіт емес сенімдерін тастаса, оларға төзімділік танытуға теориялық мүмкіндік бар екенін жоққа шығармады». Голди Локк католицизмге емес, қарапайым моральдық заңдарды діни шындықпен алмастыруға сенген антономианизмге қарсы болғанын айтады. Скотт Соверби де Локк католиктердің төзімділік принциптерін қабылдап, Папаға саяси адалдық көрсететін болса, оларға төзімділік танытуға болатын мүмкіндікті ашық қалдырғанын мәлімдейді. Джон Маршалл «Хаттағы» бірнеше тұсқауда Локк католиктердің «ғибадат ету рәсімдері мен діни сенімдері бойынша олардың ғибадат етуіне еркіндік берілуі керек» деп сенгенін көрсетеді. Маршалл сондай-ақ «Локктың Хаттағы пікірлерінің үйлесімі оның құрастыру кезінде Локк қайта-қайта католиктерді төзімсіздікке жат қылатын саяси принциптер мен католиктердің діни ғибадаты және басқа да діни сенімдері арасында қалай ажырату керектігін ойлап тапқанын көрсетеді». Бұл пікірлерді растау ретінде 2019 жылы 1667-8 жылдарға жатқан, бұрын белгісіз қолжазба табылды, онда Локк діни төзімділік туралы алғашқы аргументтерін келтіреді. Соңғы абзацтардың бірінде Локк атеистерге қарсы былай деді: «Соңында, Құдайдың бар екенін мойындамайтындарға мүлдем төзімділік танытуға болмайды. Адам қоғамының байланысы болып табылатын уәделер, келісімдер мен анттар атеистке әсер ете алмайды. Құдайды жоққа шығару, тіпті ойда ғана болса да, бәрін жояды; сонымен қатар, олардың атеизмімен барлық діндерді құлатып, жоятын адамдар, діннің ешқандай аманатын ұстай алмайды, содан кейін төзімділік мәртебесіне талап етуге құқығы жоқ. Басқа да практикалық пікірлер, тіпті олар қателіксіз болмаса да, егер олар басқаларға үстемдік етуге немесе олар үйрететін шіркеудің жазасыздығына ұмтылмаса, оларға төзімділік танытуға еш себеп жоқ». Бұл сын философияның барлық атеистік түрлерін және этика мен табиғи заңды таза секулярлық негіздерден шығаруға тырысуларды жоққа шығарды. «Адамның түсінігі туралы» еңбектегі кейінгі басылымда Локк «атеизмнің саяси мойынсұнуға міндетті түрде қарсы екендігіне» күмән келтірген тұстар да бар. Төзімділік Локктың саяси философиясының орталық бөлігі болып табылады. Сондықтан оның қоғамында тек төзімділікке үйрететін шіркеулерге ғана рұқсат етіледі. Локктың бір ғана шынайы дінді білудің қиындығы туралы пікірі дін Локк үшін жеке маңызды емес екенін білдіруі мүмкін, бірақ ол саяси және интеллектуалды қақтығыстар кезінде діни сенімге қатысты терең күмәнділікке де нұсқауы мүмкін. Алайда, Локктың атеизмге деген көзқарасы оның дінді маңызды емес деп санамағанын көрсетеді. Эмпирик ретінде ол азаматтық қоғамның бейбітшілігіне діни төзімділік қалай әсер ететіні сияқты практикалық мәселелерді ескеруге тырысты. Мәтінді мұқият оқығаннан кейін, Локк өзінің аргументтерінде бірнеше маңызды тұста Киелі кітапты талдауға сүйенгенін байқауға болады.
One of the founders of Empiricism, Locke develops a philosophy that is contrary to the one expressed by Thomas Hobbes in Leviathan, in supporting toleration for various Christian denominations. Hobbes did allow for individuals to maintain their own religious beliefs as long as they outwardly expressed those of the state, however, and it has been argued that Locke's rejection of Catholic Imperialism was the ultimate basis for his rejection of government's interest in spiritual salvation. "That church can have no right to be tolerated by the magistrate," Locke argued, "which is so constituted that all who enter it ipso facto pass into the allegiance and service of another prince". If this were to be tolerated, "the magistrate would make room for a foreign jurisdiction in his own territory and allow for his own people to be enlisted as soldiers against his own government". This has been interpreted by historians as a reference to the Catholic Church, with the Pope being the prince to whom Catholics owed allegiance. However, more recently scholars have challenged the idea that Locke opposed the toleration of Catholics in all circumstances. Mark Goldie argues that the traditional interpretation of Locke's position on Catholics "needs finessing, since he did not, in fact, exclude the theoretical possibility of tolerating Catholics if Catholics could discard their uncivil beliefs, they could then be tolerated". Goldie asserts that Locke was opposed not to Catholicism as such but antinomianism, the belief that ordinary moral laws are superseded by religious truth. Scott Sowerby also claims that Locke left open the possibility that Catholics could be tolerated if they adopted tolerant principles and rejected political allegiance to the Pope. John Marshall has argued that a number of passages in the Letter demonstrate that Locke believed that Catholics "in their terms of worship and religious speculative beliefs deserved their worship to be free". Marshall also notes that "The combination of Locke’s comments in the Letter suggest that during [its] composition Locke was once again struggling over how to discriminate between the series of associated political principles which for him made Catholics intolerable, and the religious worship and other religious beliefs of Catholics which deserved toleration." A confirmation of these positions seems to come from a 2019 discovery of a previously unknown manuscript, dated to 1667–8, titled , in which Locke makes his earliest arguments for religious toleration. In one of the last paragraphs, Locke argued against atheists: "Lastly, those are not at all to be tolerated who deny the being of a God. Promises, covenants, and oaths, which are the bonds of human society, can have no hold upon an atheist. The taking away of God, though but even in thought, dissolves all; besides also, those that by their atheism undermine and destroy all religion, can have no pretence of religion whereupon to challenge the privilege of a toleration. As for other practical opinions, though not absolutely free from all error, if they do not tend to establish domination over others, or civil impunity to the Church in which they are taught, there can be no reason why they should not be tolerated." This critique excluded all atheistic varieties of philosophy and all attempts to deduce ethics and natural law from purely secular premises. There exists also a passage added in a later edition of the Essay concerning Human Understanding, where Locke perhaps questioned "whether 'atheism' was necessarily inimical to political obedience." Toleration is central to Locke's political philosophy. Consequently, only churches that teach toleration are to be allowed in his society. Locke’s view on the difficulty of knowing the one true religion may suggest that religion is not personally important to Locke, but it also may point to the deep uncertainties surrounding religious belief in a time of political and intellectual conflict. In contrast, Locke’s view on atheism suggests that he was far from considering religion as unimportant. As an empiricist, he took practical considerations into account, such as how the peace of civil society will be affected by religious toleration. A close reading of the text also reveals that Locke relies on Biblical analysis at several key points in his argument.
Қабылдау
Томас Лонг пен Джонас Прост жариялаған Жоғары шіркеудің англикан дін қызметкерлерінен дереу жауаптар келді. Лонг бұл хатты Рим-католик шіркеуінің үстемдікке ие болу үшін, шіркеу мен мемлекетке хаос пен құлдырау әкелу мақсатымен, атеистік киянатпен жасырылған иезуиттердің құрылысы деп санады. Прост хатқа шабуыл жасап, үкіметтің қарсыластарды англиканизмнің артықшылықтарын ойлауға мәжбүр ету үшін күш қолдану құқығы бар деген пікірді қорғады. Локктың Простқа берген жауабы ұзаққа созылған, қырқыс пікір алмасуға ұласты.
There were immediate responses from the High Church Anglican clergy, published by Thomas Long and Jonas Proast. Long believed the letter was written by an atheistically disguised Jesuit plot for the Roman Catholic Church to gain dominance by bringing chaos and ruin to church and state. Proast attacked the Letter and defended the view that the government has the right to use force to cause dissenters to reflect on the merits of Anglicanism, the True Religion. Locke's reply to Proast developed into an extended, controversial exchange.