Вань Ли – Қытай Коммунистік партиясының қайраткері және реформаторы

Кіріспе

Қытай Коммунистік партиясының басшысы (1916–2015) Уан Ли (1 желтоқсан 1916 – 15 шілде 2015) – қытай коммунистік революционері және саясаткер. Қытай Халық Республикасындағы ұзақ әкімшілік қызметі барысында ол кезегімен Вице-премьер, Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы, сондай-ақ Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) хатшылығы мен Саяси бюросының мүшесі болды. Уан 1936 жылы ҚКП-ға қосылып, туған Шаньдун провинциясында революциялық және соғыс кезеңіндегі қарсылық қозғалысын жетекшілік етті. 1949 жылы коммунистік мемлекет құрылғаннан кейін ол бірнеше үкіметтік министрліктерде қызмет етті, содан кейін Пекин қалалық басшылығында жұмыс істеді. Мәдени революция кезінде қуғынға ұшырады, бірақ кейіннен оңалтылып, Анхуэй провинциясының партия басшысы болып қайта қызметке келді, онда шаруашылық жауапкершілігі жүйесіне негізделген табысты аграрлық реформаларды жүзеге асыруға жетекшілік етті. 1980-жылдары Уан Қытайдың жоғарғы басшылығындағы жетекші реформаторлардың біріне айналды, конституциялық реформаларды, заң шығарушы институттарды күшейтуді және жоғарғы саяси басшылардың "өмір бойына" қызмет ету мерзімін жоюды қолдады. 1988 жылы ол ұлттық заң шығарушы органның (яғни, ҰХК) басшысы болып тағайындалды. 1993 жылы зейнетке шықты.

Ерте өмір және білім

Ван Шандоң провинциясының Донгпинг ауданындағы Чжоучэн кентінде кедей отбасында дүниеге келді. Ван жас кезінен білім алуға ұмтылып, 1939 жылы провинциялық мұғалімдер колледжіне қабылданды. Оқуға түскен соң, Ван марксистік-лениндік еңбектерді зерттеу үшін кітап клубы құрды. Студенттер бастаған 9 желтоқсан қозғалысынан кейін, революциялық және жапонға қарсы көтеріліс Қытайдың барлық университеттеріне таралып, жастарды елдің болашағы үшін күресуге шақырып, ынталандырды. Ван туған жері Донгпинг ауданына оралып, жартылай штатты ұстаз болып жұмыс істеді, бірақ уақытының көп бөлігін революцияға арнап, жапон басқыншыларына қарсы тұруға үгіт-насихат жүргізді. Ол округ деңгейінен бастап, Шаньдун провинциясында партиялық әкімшілік қызметтерінде жұмыс істеді. Ван 1937-1938 жылдары туған жері Донгпинг ауданындағы партия ұйымына жетекшілік етті, 1938-1940 жылдары Тайси префектурасындағы үгіт-насихат және ұйымдастыру бөлімінің директоры, 1940 жылы Батыс Шаньдун аймақтық КПК комитетінің үгіт-насихат бөлімінің орынбасары, ал 1940-1947 жылдары Хэбэй-Шаньдун-Хэнань шекаралық аймағындағы партияның 2-ші, 7-ші және 8-ші префектуралық комитеттерінің хатшысы болды. Ол көп ұзамай Сәулет және құрылыс министрінің орынбасары (1953) және қала құрылысы министрі (1955) болды. 1958 жылдан бастап Пекин қалалық КПК комитетінің хатшысы (бірінші хатшысы Пэн Чжэннің басшылығымен) және вице-мэр болды; 1959 жылы Қытай Халық Республикасының құрылған күнінің 10 жылдығын тойлауға дайындық ретінде Пекиндегі Халық Үлкен залының құрылысын басқаруда жетекші рөл атқарды. Ол ұста болды. Аньхой провинциясындағы ауыл шаруашылығы реформалары орталық үкімет тарапынан керемет жаңалықтар деп жарияланды. Ван жүзеге асырған жүйе Сычуань провинциясында Чжао Цзыян басқарған реформа бағдарламаларымен жалғасты. Си Чжунсюнь, Ху Яобан және кең ауқымды реформаларды жүзеге асыруға жауапты басқа реформаторлармен бірге Ван 1980-ші жылдардағы ұлттық реформа бағдарламаларына маңызды үлес қосып, ең басты көшбасшы Дэн Сяопиннің мақтауына ие болды. Халық арасында «Егер күріш жегің келсе, Ван Лиді ізде» деген мақал сөзбен Ван Ли еске алынды.

Wan was born to an impoverished family in Zhoucheng Subdistrict, Dongping County, Shandong province. Wan aspired to become educated from a young age, and was admitted to a provincial run teacher's college located in Qufu in 1939. After joining the school, Wan founded a book club to study Marxist–Leninist works. After the student led December 9th Movement, revolutionary and anti Japanese fervour spread across campuses all over China, motivating youth to take up the cause for the country's future. Wan returned to his native Dongping County and became a part time teacher while devoting most of his time to the revolution and agitating for resistance against Japanese invaders. and served in party administrative positions, many in Shandong province, from county level on up. Wan led the party organization in his native Dongping County in between 1937 and 1938, Propaganda and Organization Department director in Taixi Prefecture in 1938–40, deputy head of propaganda for Western Shandong regional CCP committee in 1940, and Secretary of the party's 2nd, 7th and 8th Prefectural Committees in the Hebei Shandong Henan Border Area in 1940–47. He shortly became the Vice Minister of Architectural Engineering (1953) followed by the post of Minister of Urban Construction (1955). From 1958, he was a secretary of the Beijing Municipality CCP Committee (under First Secretary Peng Zhen) and vice mayor; in 1959 he took a leading role in directing the construction of the Great Hall of the People in Beijing in preparation for the 10th anniversary celebrations of the founding of the People's Republic of China. He used with blacksmith
The Anhui agricultural reforms were heralded as brilliant innovations by the central government. The system implemented by Wan was followed up with reform programs led by Zhao Ziyang in Sichuan province. Along with Xi Zhongxun, Hu Yaobang, and other reformists in charge of implementing wide ranging reforms, Wan was seen as a pioneer who made significant contributions to the national reform programmes in the 1980s, winning praise from paramount leader Deng Xiaoping. Wan Li was immortalised by the folk saying "If you want to eat rice, look for Wan Li."

Ұлттық саясат

Ван 1977 жылы 11-ші Орталық комитетке сайланды, ал 1980 жылы ақпанда Орталық Комитет хатшылығына сайланды, онда ол Бас хатшы Ху Яобанның басшылығымен жұмыс істеді. Сәуірде ол аграрлық реформатор Чжао Цзыянның вице-премьері болды, ал тамыз айында Ван Мемлекеттік ауыл шаруашылығы комиссиясының министрі болып тағайындалды. Сол жылдың қыркүйек айында Қытай Халық саяси кеңесшілер конференциясының тұрақты комитетінің мүшесі болды. Ван Бес қағида, Төрт ізгілік және Үш махаббат іс-шара комитетінің төрағасы болды. 1984 жылы Ван Ли вице-премьер, ал 1988 жылы Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы болды. 1979-1981 жылдары Ван Ху Яобан мен Чжао Цзыянды үй шаруашылығының жауапкершілігі жүйесін бүкіл елге тарату туралы пікірлерімен қолдады. Сонымен қатар, 1980-жылдардың ортасында Чжаоның "Рухани ластануға қарсы" науқанын тоқтатуына қолдау көрсетті. 1987 жылдың қаңтарында Бас хатшы Ху Яобанның отставкасынан кейін Ван Ли уақытша "бес адамдық топқа" енгізілді, ол іс жүзінде Политбюроның тұрақты комитетінің уақытша органы ретінде жұмыс істеді. Ван 1987 жылдың күзінде партияның 13-ші Ұлттық съезінде расталуы тиіс жоғарғы органға ресми кіруге үміткер ретінде тізімге алынған жеті адамның бірі болды. Алайда, партияның тәжірибелі мүшесі Бо Ибо және Яо Йилин сияқты басқа консерваторлар бұл тағайындауға қарсы болды. Чжао Цзыянның естеліктеріне сәйкес, Яо Ванның "көп адамды ренжіткенін" айтты және Ванды "жағдай нашарлағанда проблема тудыратын адам" деп сынады. Дэн консерваторлардың Ванның партияның шешім қабылдау органына кіруіне қарсылығын ескерді, бірақ оның орнына Ванға Ұлттық халық конгресінің төрағасы лауазымын алуды ұсынды. Бұл лауазым партияның ең жоғарғы сатысына жатпаса да, ол әлі де "ұлттық көшбасшы" дәрежесін толыққанды иеленетін беделді лауазым болды. Ван бастапқыда Дэнге заңгерлік білімі болмағандықтан, оның жеткілікті білікті емес екенін айтып, бұл лауазымға орналасуына күмәнданып отырды. Дэн Ванның "әрқашан [жұмыста] үйреніп, оған көмектесетін адамдарды таба алатынын" айтты. 12 мамырда Ван Ли Канада мен АҚШ-қа жоспарланған жұмыс сапарына кетті. 13 мамырда наразылық акциялары аштық ереуіл кезеңіне енді. Кейбір наразылар мамыр айының соңында Пекинге оралғанда оны қарсы алу үшін демонстрация өткізуді жоспарлады. Сонымен қатар, Ван төрағалық еткен Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитеті Ұлттық халық конгресін толық сессияда шақырудың конституциялық өкілеттігіне ие болды. Мұндай кезектен тыс отырыс заңды түрде мемлекеттің ең жоғары билігі болып саналды және кейбір ғалымдар мен саяси инсайдерлер оны тұрақтан шығудың конституциялық жолы ретінде қарады. Ван Ли 2015 жылдың 15 шілдесінде Бейжіңде белгісіз аурудан қайтыс болды. Оның ресми некрологында Ван Ли "партияның керемет мүшесі, коммунистік мақсат үшін уақыт сынаған жауынгер, және пролетариат революционері, мемлекет қайраткері және партия мен мемлекеттің көшбасшысы" деп сипатталды. Сондай-ақ, Ван "партияға, халыққа және социалистік мақсатқа өмірінің соңына дейін адал болды" және "партиялық тәртіпті сақтап, партияның бірлігін қамтамасыз етті" делінген. Ванның ресми некрологы 2200-ден астам қытай таңбасын құрады, бұл екінші буынның көрнекті тұлғалары Дэн Сяопин мен Чен Юнның некрологының жартысынан астам, бірақ бұрынғы көшбасшы Хуа Гуофеннің некрологынан және бір кездегі Политбюроның тұрақты комитетінің мүшелері Лю Хуацин мен Хуан Джудың некрологынан әлдеқайда көп, олардың әрқайсысына бірнеше жүз сөз берілген. Оның өлімі туралы хабарлама кешкі Xinwen Lianbo бағдарламасында бесінші болып жарияланды; бұл хабарлама партия мен мемлекеттің жоғары органдарының "бірлескен мәлімдемесі" түрінде жасалды, бұл әдетте тек жоғары деңгейдегі басшыларға ғана арналған. 2015 жылдың 22 шілдесінде Ванның еске алу рәсімі Бабаошан революциялық зиратында өтті. Сол күні Тяньаньмэнь алаңында және үкімет ғимараттарында тулар жартылай төмен түсірілді. Коммунистік партияның президенті және бас хатшысы Си Цзиньпин және Ю Чжэншеннен басқа, бүкіл Саяси бюроның тұрақты комитеті еске алу рәсіміне қатысты. Оған Қытайдың бұрынғы президенті Ху Цзиньтао да қатысты. Ол бұрынғы хатшы Вэй Цзяньсиннің 7 тамыздағы өліміне бір ай қалғанда қайтыс болды.

Wan was elected to the 11th Central Committee in 1977, and to the Central Committee Secretariat in February 1980, where he worked under General Secretary Hu Yaobang. In April he was made Vice Premier to fellow agrarian reformer Zhao Ziyang, and in August Wan was named Minister of the State Agricultural Commission. He was also made a member of the Standing Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference in September of that year. Wan served as the chair of the Five Disciplines, Four Graces and Three Loves activity committee. Wan Li became the Vice Premier in 1984 and the Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress in 1988. Wan supported Hu Yaobang and Zhao Ziyang in arguing to spread the household responsibility system nationwide in 1979–81. He also supported Zhao in curtailing the Anti Spiritual Pollution Campaign in the mid 1980s. After the January 1987 resignation of General Secretary Hu Yaobang, Wan Li was named to the interim "five man group", which essentially acted as an interim Politburo Standing Committee. Wan was one of seven individuals shortlisted as candidates for formal entry into the supreme body, due for confirmation at the 13th National Congress of the party in the autumn of 1987. However, the appointment was opposed by party elder Bo Yibo and others conservatives such as Yao Yilin. According to Zhao Ziyang's memoirs, Yao said that Wan had "offended too many people" and criticized Wan as "the type to stir up trouble when things go wrong." Deng heeded the conservatives' opposition to Wan entering the party's foremost decision making body, but instead suggested that Wan take on the office of the Chairman of the National People's Congress. The legislative position, while not part of the party's apex, was still a prestigious office that carried a full 'national leader' rank. Wan initially was unsure about his taking up the office, telling Deng that he was not qualified enough since he did not have a background in law. Deng replied that Wan "could always learn [on the job] and find people to assist him." On May 12, Wan Li left on a scheduled working visit to Canada and the United States. On May 13, the protests entered its hunger strike stage. Some of the protesters planned a demonstration to welcome him back to Beijing in late May. Moreover, the Standing Committee of the National People's Congress, which Wan chaired, had the constitutional power to convene the National People's Congress in full session. Such an extraordinary session of the body was, legally speaking, the top authority of the state, and was seen by some scholars and political insiders as a constitutionally sanctioned way to break the deadlock. Wan Li died on 15 July 2015 in Beijing of an unspecified illness. In his official obituary, Wan Li was extolled as "an excellent Party member, a time tested fighter for the communist cause, and an outstanding proletarian revolutionary, statesman and leader of the Party and the state." It also said that Wan was "loyal to the party, loyal to the people, and loyal to the socialist cause for his entire life [ ]" and that "he observed party discipline and preserved party unity". Wan's official obituary numbered over 2,200 Chinese characters, half of the length of the obituary of second generation stalwarts Deng Xiaoping and Chen Yun, but far higher than the word count of the obituaries of former leader Hua Guofeng, and one time Politburo Standing Committee members Liu Huaqing, and Huang Ju, who were each given a mere few hundred words. The announcement of his death was the fifth item reported on the evening Xinwen Lianbo program; the announcement was made in the form of a "joint statement" by the top organs of the party and state, which is generally reserved for only the highest ranked leaders. On July 22, 2015, Wan's memorial service was held at the Babaoshan Revolutionary Cemetery. On that day, flags flown at half mast at Tiananmen Square and at government buildings. President and Communist Party General Secretary Xi Jinping and the entire Politburo Standing Committee, except for Yu Zhengsheng, attended the memorial service. Former Chinese President Hu Jintao also attended. He died just one month before former Secretary Wei Jianxing died on August 7. 2015