Кіріспе

Ионель Теодореану (туған аты Иоан Хиполит Теодореану; 6 қаңтар 1897 – 3 ақпан 1954) – румыниялық романист және заңгер. Ол көбінесе балалық шақ және жасөспірімдік тақырыбындағы кітаптарымен танымал.

Өмірбаян

1897 жылы қаңтарда Яссы қаласында зиялы отбасында дүниеге келген Теодореану әкесі Освальд пен ағасы Пасторелдің қадамын басып, заңгер болды. 1904 жылдан 1906 жылға дейін Бухаресттегі Питар Мош неміс бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін ата-анасы Яссыға қайтып оралды. 1908-1912 жылдары Яссыдағы пансион-гимназияда білім алды. Кейін Ұлттық колледжге ауысып, 1916 жылы бітірді. Теодореану 1919 жылы Яссы университетін заңгер мамандығы бойынша бітіріп, заңгер болып жұмыс істей бастады, бірақ оның көңілі әдебиетке көбірек тартылды. 1918 жылдың соңында Барбу Стефанеску Делавранчаның қыздары Теодореануды болашақ әйелі Мария Стефана Лупашкумен таныстырды. Екеуінің әдебиетке ортақ құштарлығы мен жазуға бейімділігі оларды жақындастырды, нәтижесінде 1920 жылы үйленді. Бір жыл өткен соң, 1921 жылдың 3 ақпанында Штефан және Освальд есімді егіз ұлдары дүниеге келді. Ионель Теодореану 1954 жылдың 3 ақпанында 57 жасында Бухарест қаласында қайтыс болды және қаланың Беллу зиратына жерленді.

Әдеби шығармалары

Теодореану өзінің әдеби тұсаукесерін 1919 жылы "Бунничи" ("Бабалар") эскизімен жасады, ол "Insemnări literare" ("Әдеби жазбалар") журналында жарияланды. Оның редакциялық дебюті "Uliţa copilăriei" ("Балалық шақ көшесі", 1923) атты әңгімелер жинағымен белгіленді. Ағасы Пасторел сияқты, ол да белгілі эпиграммашы болды және Гарабет Ибраиляну басқаратын, оны Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі буынның ең үміткер жазушыларының бірі деп есептейтін "Румын өмірі" тобымен байланысты болды. Осы ортада Теодореану өзінің классикалық роман трилогиясын, "Ла Меделен" романын 1925-1927 жылдар аралығында жариялады.

Ла Меделен

Теодореану жиырмаға жуық кітап жазды, бірақ оның ең үлкен жетістігі, әсіресе балалар мен жастар үшін, "La Medeleni" туындысы болды. Трилогия бірнеше автобиографиялық эпизодтарды қамтиды және жалпы алғанда, адам жанының терең талдауын құрайды. Трилогия сынсыз емес; Георгий Калинеску Теодореанудың стилінің метафоралармен тым ауырланғанын және барокколық екенін айтты. "La Medeleni" әлемі 20-ғасырдың басындағы Румыниядағы жоғарғы орта таптың ортасын көрсетеді. Ол балалық шақтың тазалығын бейнелейді, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс пен оның салдарынан көп ұзамай қиратылатын еді. Теодореану оны автобиография ретінде жазбаса да, сол кезде Молдавияда осындай отбасында өскен тәжірибесі үлкен әсер етті.

Лорелай

Теодореану кейінгі әдеби шығармаларының көпшілігінде балалық шақ тақырыбын тастап кетті және бұрынғыдай сәттілікке ешқашан жете алмады, бірақ оның кітаптары әлі де көпке ұнайды. «Лорелей» романында басты кейіпкер – Лули, он сегіз жастағы студент қыз, ол ұстазы Катул Богданға ғашық болып, алғашқы кездесуден үш күн өткен соң оның келісімін алады. Богдан – еңбексүйгіш жазушы, көп ұзамай Лули өзін тасталып, сүйілмейтінін сезіне бастайды. Лули досы Габриеланың көмегімен күйеуімен ойын ойнауға бел буады. Ол бірнеше өлең жазады, оларды досы Габриелаға көшіріп жаздырады, «Лорелей» деген псевдониммен қол қояды, содан кейін оларды күйеуіне жібереді. Катул өлеңдердің сапасына таңғалып, оларды жазған әйелге бірте-бірте ғашық болады. Біраз уақыттан соң, Габриела оларға келгенде, оның жазуы бар қағазды көріп, оны құпия «Лорелей» деп ойлайды. Лули бәрі қалай болғанын түсінеді, бірақ жағдайды түзетуге үлкермей, жедел апендициттен көз жұмады. Кейін Катул Габриелаға үйленеді, бірақ олардың қарым-қатынасын Габриеланың мінезінің кемшіліктері бұзады. Ол қорқынышты түстер көріп, жазу қабілетін жоғалтады. Ақырында ол Габриеланың тек оның ақшасына қызығуын түсінеді, «Лорелейдің» кім екенін біліп, өзін-өзі өлтіреді.