Көне грек күресі мектебі

Кіріспе

Ежелгі күресу мектебі

Палаэстра (/p//ə/'l//iː//s//t//r//ə/ немесе /'/l//aɪ// /; сондай-ақ (көбінесе британдық) палестра;) – ежелгі грек күресу мектебінің кез келген алаңы. Бұл жерде бокс және күрес сияқты көп орын қажет етпейтін жарыстар өтті. Палаэстралар дербес түрде де, қоғамдық гимназиялардың құрамында да жұмыс істеді; паластра гимназиясыз болуы мүмкін, бірақ ешқандай гимназия паластрасыз болған емес.

Этимология

Ежелгі гректің palaiein "күресу" және palē "күресу" сөздерін салыстырып көрейік. Палаэстрофилакс немесе палаэстрофилакс (παλαιστροφύλαξ), "палаэстра күзетшісі" деген мағынаны білдіреді, ол палаэстраның күзетшісі немесе директоры болған. Бұл сөздің жазылуы ерекше, себебі Ұлыбританияда palestra деп, ал АҚШ-та palaestra деп жазылады. Бұл, әдеттегі ережеге керісінше жағдай, онда британдық орфографияда ae/oe қолданылса, американдық орфографияда e деп өзгертіледі.

Грек тілінде

Палаэстраның архитектурасы, кейбір өзгерістерге мүмкіндік берсе де, ерекше, стандартты жоспарды ұстанды. Палаэстра негізінен тікбұрышты алаңнан тұрады, оны жанындағы бөлмелермен колоннадалар қоршап тұрады. Бұл бөлмелерде түрлі функциялар орындалуы мүмкін: жуыну, доп ойнау, киім ауыстыру және сақтау, әлеуметтесу, бақылау немесе оқыту үшін отыру, май, шаң немесе спорттық құрал-жабдықтарды сақтау. Бұл типтегі ғимараттардың жақсы мысалдары гректердің екі ірі орталығынан – Олимпия мен Дельфиден табылды. Витрувий өзінің "De architectura" атты еңбегі арқылы осы ғимарат түрі туралы маңызды көне дереккөз болып табылады және 5-кітаптың 11-тарауында "гректер салған" Палаэстраның сипаттамасын береді. Оның сипаттамаларының егжей-тегжейі әрқашан архитектуралық деректермен сәйкес келмейді, мүмкін ол негізінен итальяндық архитектураға қызығушылық танытқан римдік автор болғандықтан, бірақ оның есебі осы типтегі кеңістіктің жалпы дизайны мен қолданысын түсінуге көмектеседі. Витрувий сипаттағандай, палаэстра төртбұрышты немесе тіктөртбұрышты пішінде болып, барлық төрт жағында колоннадалармен жабдықталған, олар портиктерді құрайды, ал жалпы ішкі периметрі екі стадияны (диаулос жарысының ұзындығы, сондықтан қазіргі ғалымдар кейде осы құрылыстың бәрін диаулос деп атайды) құрайды. Палаэстраның солтүстік жағындағы портик ауа райынан қорғану үшін екі есе тереңдікке ие болды. Философтар, шешендер және басқа да ғалымдар пайдалануы үшін палаэстраның бір жақты тереңдігінде орындықтары бар дөңгелек залдар (экседры, ἐξέδραι) салынды. Екі жақты тереңдік үш бөлікке бөлінді. Ортасында эфебтер (мемлекеттік білім алу/әскери дайындықтан өтетін жас ересектер) пайдаланатын үлкен экседр (эфебеум) орналасқан. Сол жақта мүрелі бөлме (корикейон, κωρυκεῖον), күресшілердің ұстауын жақсарту үшін қолданылатын құм/ұнтақ қоймасы (конистерий, κονιστήριον) және суық ванна бөлмесі (лотрон, λουτρόν) болды. Оң жақта май қоймасы (элаетезиум, ἐλαιοθέσιον), суық бассейн (фригидарий), пеш (пропнигейон, προπνίγειον), күмбезді сауна (судацио), құрғақ терлеу бөлмесі (лаконикум) және ыстық ванна орналасқан. Палаэстраның солтүстігінде үш жағынан портикпен қоршалған, бірақ солтүстік жағынан ашық екінші алаң болды. Бұл портиктердің бірі екі есе енірек болды және жаман ауа райы кезінде пайдалану үшін жабық күрес аренасы (ξυστός, римдіктерде "xystus" деп аталады) орналасқан. Үш портиктің арасындағы кеңістікте ағаштармен қапталған жолдар (римдіктерде ксиста, гректерде παραδρομίδες, "парадромидтер") болды.

The architecture of the palaestra, although allowing for some variation, followed a distinct, standard plan. The palaestra essentially consisted of a rectangular court surrounded by colonnades with adjoining rooms. These rooms might house a variety of functions: bathing, ball playing, undressing and storage of clothes, seating for socializing, observation, or instruction, and storage of oil, dust or athletic equipment. Good examples of this building type come from two major Greek sites: Olympia and Delphi. Vitruvius, through his text De architectura, is an important ancient source about this building type and provides a description of the Palaestra, "as constructed by the Greeks" in Book 5, chapter 11. Although the specifics of his descriptions do not always correspond to the architectural evidence, probably because he was a Roman author primarily interested in Italian architecture, his account provides insight into the general design and uses of this type of space. As Vitruvius describes it, the palaestra was square or rectangular in shape with colonnades along all four sides creating porticoes, with a total internal perimeter of two stadia (the length of the diaulos race, thus modern scholars sometimes refer to this whole structure as a diaulos). The portico on the northern side of the palaestra was of double depth to protect against the weather. Rounded halls with seats (exedrae, ἐξέδραι) were built along the single depth sides of the palaestra for the use of philosophers, orators, and other scholars. The double depth side was divided into three sections. In the centre was a larger exedra (ephebeum) for use by the ephebes (young adult men undergoing state run education/military training). On the left there was a punching bag room (coryceum, κωρυκεῖον), a storeroom for sand/powder used to improve wrestlers' grip (conisterium, κονιστἠριον), and a room for cold bathing (loutrón, λουτρόν). On the right there was an oil storeroom (elaeothesium, ἐλαιοθέσιον), a cold pool (frigidarium), a furnace (propnigeum, προπνίγειον), a vaulted sauna (sudatio), a dry sweating room (laconicum), and a hot bath. To the north of the palaestra was a second courtyard, surrounded by porticoes on three sides, but open on the north. One of these porticoes was double width and contained a covered wrestling arena (ξυστός, Romanised as "xystus") for use during inclement weather. The space between the three porticoes contained walkways lined with trees (xysta to the Romans, παραδρομίδες, "paradromides" to the Greeks).

Рим моншалары

Рим империясы дәуірінде палаэстра жиі толыққанды жуыну кешенімен біріктірілетін немесе оған жалғастырылатын. Арабтар мен түріктер рим моншаларын хамам ретінде қабылдағанда, оларға жалғастырылған палаэстра дәстүрін сақтап қалмады.