Кіріспе
1992 жылы Сали Поттердің түсірген фильмі. Поттер кітаптың Константинополь бөлігін Өзбекстанның шалғай орналасқан Хива қаласында түсіруді жөн көрді және қаланың 18 ғасырдағы Жұма мешітіндегі кесілген бағаналардың тоғайын пайдаланды. Фильмді сыншылар жоғары бағалады, әсіресе Вулф романының бейнелеу арқылы берілген ортасын айрықша атап өтті. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 49-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде болды, ал 23 шілде 2010 жылы АҚШ-тың таңдаулы кинотеатрларында қайтадан көрсетілді.
Potter chose to film much of the Constantinople portion of the book in the isolated city of Khiva in Uzbekistan and made use of the forest of carved columns in the city's 18th century Djuma Mosque. Critics praised the film and particularly applauded its visual treatment of the settings of Woolf's novel. The film premiered in competition at the 49th Venice International Film Festival, and was re released in select US cinemas on 23 July 2010.
Сюжет
Бұл оқиға Елизавета I патшайымның 1603 жылы қайтыс болуына аз уақыт қалған Елизавета дәуірінде басталады. Өлім төсегінде, королева Орландо есімді андрогин жас дворянға үлкен жер учаскесін және оған салынған сарайды, сондай-ақ жан-жақты ақшалай сыйлықты уәде етеді; Орландо мен оның мұрагерлері жер мен мұраны мәңгілікке сақтайды, бірақ Елизавета оған тек ерекше бұйрыққа келіскен жағдайда ғана мұра қалдырады: "Солмай тұр. Құрғама. Қартайма." Орландо келіседі және бірнеше ғасыр бойы сарайдың сұлу оқшаулығында демалады, осы уақытта ол поэзия мен өнермен айналысады. Оның танымал ақынмен дос болуға тырысуы, ақынның оның өлеңін сынауымен аяқталады. Содан кейін Орландо Осман империясына ағылшын елшісі ретінде саяхаттайды. Жылдар бойы дипломатиялық қызметтен кейін, ол шайқасқа қатысады, бірақ алғашқы өлімді көргеннен кейін қашып кетеді. Жеті күннен кейін оянғанда, ол таң қалдыратын нәрсені біледі: ол әйелге айналған. Енді Орландо ханым орталық шығыс киімінде өз иелігіне оралады, бірақ Орландо әлдеқашан әйел болғандықтан, королева уәделеген жерге немесе корольдік мұраға құқығы жоқ екенін дәлелдейтін бірнеше сот ісі күтіп тұрғанын біледі. Келесі екі ғасыр Орландоны шаршатады; сот ісі, махаббаттағы қайғы және британ тарихындағы соғыстар оқиғаны қазіргі күнге (яғни 1990 жылдардың басына) жеткізеді. Орландо енді кішкентай қызымен бірге және кітабына баспагер іздеп жүр. Әдеби редактор рөлін фильмде бұрын Орландоның поэзиясын кемсіткен ақын рөлін сомдаған Хиткотт Уильямс ойнайды. Өте ерекше өмір сүрген Орландо, қызымен бірге демалып отырып, оған періште көрсетіп береді.
Кассалық жинақ
Фильм АҚШ және Канадада 5,3 миллион долларлық табыс әкелді. Сонымен қатар, ол Ұлыбританияда 2 миллион доллар, Италияда 1,9 миллион доллар, Германияда 1,6 миллион доллар және Австралияда 1 миллион доллардан астам табыс тапты. 1993 жылдың қазанына дейін ол 13 миллион долларлық табыс әкелді.
Сыни жауап
1993 жылдың маусым айында АҚШ-та «Орландо» фильмі көрсетілімге түсер алдында Винсент Канби өте жағымды пікір жазды: «Бұл керемет әрі әзіл-қалжыңға толы көрініс, есіңді ауыздай алады, көздеріңді тамсандырып, бірақ есіңді жоғалтпайды. М. Поттердің «Орландо» фильміндегідей, Вульфтың романында да өткір де ақылға сыйымдылық пен қуаныш бар. Олар қазіргі заманда кез келген сала бойынша сирек кездесетін құбылыс болғандықтан, өзіндік кинематографиялық күмәнділік пен шаттыққа толы күлкіні тудырады. «Орландо» тәуелсіз кино жасаушылар үшін үлгі болуы мүмкін – өздерінің ақылға сыймас шабыттарына еріп, кейде ұмытылып, кейде даңққа ие болатын режиссерлер. Алайда Канби, романның өзгермейтін құндылығы бар екенін айтса да, фильмнің де сондай болатынына көзі жетпеді. Ол былай деп жазды: «Поттердің жетістігі – Вульфтың тіл мен әдебиеттен бастап, тарих, табиғат, ауа райы, жануарлар, жыныстар арақатынасы және олардың мәнісі сияқты алуан түрлі қызығушылықтарын фильмге жеткізуде». 2010 жылға қарай «Орландо» Мэтью Коннеллимен бірге Поттердің сәтті туындыларының бірі ретінде қабылдалды. Ал бір сыншы өзінің шолуының бірінші жолында: «Бір шығарманың бастапқы нұсқасы, режиссер және басты актриса осылай үйлесетін сирек жағдайлардың бірі – 1992 жылы Салли Поттердің режиссерлігінде және Тильда Свинтонның ойнауымен Вирджиния Вульфтың романынан жасалған «Орландо» фильмі» деді. АҚШ-тағы кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін 17 жыл өткен соң «Орландоны» тағы бір көру, Поттер мен Свинтонның өздерінің шеберлігін қаншалықты тамаша көрсеткенін, Вульфтың ойыншыл, сырғыма мәтінімен қаншалықты ашық диалог құрғанын еске салады». Rotten Tomatoes сайтында фильм 64 шолуға негізделген 84% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа бағасы 6,8/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, ««Орландо» визуалды әсерімен тең келмейтін мазмұнға ие болғанымен, оны көру қатты қызықты, сондықтан оған қосымша әңгіме қажет емес».
Марапаттар
Орландо «Оскар» сыйлығына өндіріс (Бен Ван Ос, Ян Роелфс) және костюм дизайны (Сэнди Пауэлл) номинациялары бойынша ұсынылды. Сондай-ақ фильм 1994 жылғы «Independent Spirit Awards» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» сыйлығына ие болды. 29-шы «Гулдбагге» сыйлығында фильм «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды.
Орландо: Квирлік элемент
2017 жылы фильм «Орландо: Квир элемент» атты көп медиалық өнер жобасы аясында бірнеше рет көрсетілді. Жоба тарих арқылы ғылым және гендерлік теңсіздік мәселелерін зерттеді және «Clay & Diamonds» театр компаниясы тарапынан ұйымдастырылды. Жобаны ұйымдастыруға BFI және Ұлттық трест сияқты ұйымдармен бірлесіп, Wellcome Trust және Arts Council England қаржылық қолдау көрсетті. 24 наурызда «BFI Flare: London LGBT Film Festival» кинофестивалінде фильмнің 25 жылдығына арналған шара аясында бес актердің (олардың кейбіреуі ЛГБТ қауымдастығынан) қатысуымен бір реттік иммерсивті қойылым өтті. Маусым айында «Clay & Diamonds» компаниясы «Fourth Monkey» актерлік оқу орталығының 30-дан астам актерлерімен жеке қойылымдар сериясын ұйымдастырды. Олар бірлесіп, Вита Саквилл-Уэсттің үйі және Вульфтың «Орландо» туындысына шабыт берген Knole үйі мен Hanbury Hall ғимараттарында орындалған арнайы қойылым жасады. Бұл қойылымдар жалпыхалыққа және мектеп оқушыларына арналды, көптеген қойылымдар фильмнің көрсетілімімен бірге өтті. Бұл шара сонымен қатар Ұлттық трестің «Предузийс және Гордость» бағдарламасының бір бөлігі болды, ол 1967 жылғы Жыныстық қылмыстар заңының қабылдануымен Ұлыбританияда гомосексуализмнің ішінара қылмыстан босатылғанына 50 жыл толуын атап өтті.
2020 Met Gala-ның әсері
Орландо, фильм де, роман да, Метрополитен өнер мұражайындағы Костюм институтының 2020 жылғы көктемгі көрмесі мен 2020 жылғы Мет Гала үшін басты шабыт көзі болды. "Уақыт туралы: Мода және Ұзақтылық" деп аталған көрме, ерекше түрде "Орландодағы" лабиринт сахнасынан шабыттанды, онда Тильда Свинтон лабиринтті 18 ғасырдың киімімен жүгіріп өтеді, ал кейін 19 ғасырдың ортасы шамасындағы киіммен қайта пайда болады. Осы сахнаны бастапқы шабыт етіп алған куратор Эндрю Болтон, "Орландоның уақытқа қатысты көзқарасын және оның ғасырлар бойы үздіксіз өту мүмкіндігін" пайдаланып, "өткеннің киімдері қазіргі модаға қалай әсер ететінін көрсете отырып, бір жарым ғасырдан астам моданың эволюциясын зерттеді".