Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропалық тайпа (2-4 ғасырлар)
European tribe (2nd 4th centuries)
Карпи немесе Карпиани – қазіргі Румынияның шығыс бөлігінде, Молдавия тарихи аймағында, біздің заманымыздың 140 жылынан немесе одан ертерек мерзімнен бастап, кем дегенде 318 жылға дейін қоныстанған дакиялық тайпа. Карпилердің этникалық жақындығы әлі де даулы, себебі сақталған ежелгі әдеби көздерде тікелей дәлел жоқ. Көптеген қазіргі заманғы ғалымдар Карпилерді дакиялық ұлттың бір тармағы деп санайды. Басқа ғалымдар Карпилерді сарматтар, фракийлер, славяндар, германдық халықтар, балтықтар және келттер сияқты әртүрлі этникалық топтармен байланыстырады. Птолемей оларды алғашқы рет атағаннан кейін шамамен бір ғасыр өткен соң, олардың Риммен қарым-қатынасы бейбіт болған сияқты, Карпилер 238 жылы Римнің ең жанкешті жауларының бірі ретінде көзге түсті. 250-270 жылдары Карпилер Дунай арғы жағындағы варвар тайпаларының кең коалициясының маңызды бөлігі болды, оған германдық және сармат элементтері де кірді. Олар империяның Балқан аймақтарына жасаған бірқатар ірі және қиратушы шабуылдарға жауапты болды, бұл «Үшінші ғасыр дағдарысы» кезінде оның ыдырауына әкелуге жақын болды. 270-318 жылдары Римнің «әскери императорлары» империя шекарасына Карпилердің қауіп-қатерінің жоюы үшін шаралар қолданды. Карпилерге 273, 297, 298, 308 және 317 жылдары бірнеше ауыр жеңілістер сынып тасталды. Әр жеңілістен кейін рим әскері Карпилердің көптеген өкілдерін Рим провинциясы Паннонияға (қазіргі Батыс Венгрия) императорлардың қираған Дунай провинцияларын бағындырылған варвар тайпаларымен қайта толықтыру саясатының аясында күштеп көшірді. 318 жылдан кейін белгілі құжаттарда Карпилер туралы ешқандай мәлімет болмағандықтан, Карпилер шамамен 318 жылға дейін Карпат аймағынан кеңінен шығарылған болуы мүмкін, немесе қалған болса, олар Молдавияда тұратын немесе көшіп келген сарматтар немесе готтар сияқты басқа халықтармен араласып кеткен болуы мүмкін.
The Carpi or Carpiani were a Dacian tribe that resided in the eastern parts of modern Romania in the historical region of Moldavia from no later than c. AD 140 and until at least AD 318. The ethnic affiliation of the Carpi remains disputed, as there is no direct evidence in the surviving ancient literary sources. A strong body of modern scholarly opinion considers that the Carpi were a tribe of the Dacian nation. Other scholars have linked the Carpi to a variety of ethnic groups, including Sarmatians, Thracians, Slavs, Germanic peoples, Balts and Celts. About a century after their earliest mention by Ptolemy, during which time their relations with Rome appear to have been peaceful, the Carpi emerged in c. 238 as among Rome's most persistent enemies. In the period AD 250–270, the Carpi were an important component of a loose coalition of transdanubian barbarian tribes that also included Germanic and Sarmatian elements. These were responsible for a series of large and devastating invasions of the Balkan regions of the empire which nearly caused its disintegration in the "Crisis of the Third Century". In the period 270–318, the Roman "military emperors" acted to remove the Carpi threat to the empire's borders. Multiple crushing defeats were inflicted on the Carpi in 273, 297, 298 308 and in 317. After each, massive numbers of Carpi were forcibly transferred by the Roman military to the Roman province of Pannonia (modern western Hungary) as part of the emperors' policy of repopulating the devastated Danubian provinces with surrendered barbarian tribes. Since the Carpi are no longer mentioned in known documents after 318, it is possible that the Carpi were largely removed from the Carpathian region by c. 318 or, if any remained, it is possible that they mingled with other peoples resident or immigrating into Moldavia, such as the Sarmatians or Goths.
Материалдық мәдениет
Ғалымдар арасында кейбір Децебал дәуіріндегі дак қоныстары Молдавияда (көбінесе Сирет өзенінің батысында, ал шығыс жағалауында аз ғана (соның ішінде Пироборидава, Пояна Текучимен анықталған)), 106 жылға дейін тасталып кеткендігіне күмәндік жоқ, Бичирдің пікірінше, бұл Римнің Дакияны басып алуының салдары болды. Осы кезден бастап Бичир Молдавияда екі ерекше мәдениет қатар өмір сүргенін анықтады. Бірі, Бичирдің «дако-карп» деп атаған, 106 жыл шамасында пайда болып, 318 жылға қарай жоғалып кеткен тұрақтанған мәдениет; екіншісі, Бичирдің «сармат» деп атаған, еуразиялық далалардың көшпелі халықтарына тән ерекшеліктерді көрсеткен, кішігірім мәдениет. 1976 жылға қарай 117 тұрақтанған қоныс анықталды, олардың көп бөлігі (89) Сирет өзенінің батысында орналасқан (яғни Птолемей анықтаған Дакия шекарасының ішінде). Тұрғындар жер бетіндегі және жер астындағы үйлерде тұрған. Бір бөлмелі жер бетіндегі үйлер әдетте тікбұрышты немесе шаршы пішіндес, 9-30 шаршы метр көлемде, қайың мен балшықтан жасалған. Әр үйдің ортасында саз балшықтан жасалған ошақ орналасқан. Көбінесе жер астындағы шатырлар сопақ немесе дөңгелек пішіндес. Бичирдің сөзінше, тұрақтанған халық өлгендерін, ересектер мен балаларын, көбінесе өртеді: барлық 43 «дако-карп» (тұрақтанған) зиратында тек өртеу амалы қолданылған. Көбінесе кремациядан қалған күлді құмыраларға салып жерлеген. Кейбір қабірлерде қабірлік заттар табылған, бірақ бір ғана қысқа пышақтан басқа қару жоқ. Күнделікті қолданылатын заттарға пышақ, кілттер, белбеулер жатады; құнды заттарға сармат стиліндегі айналар, күміс сырғалар, алтын әшекейлер мен моншақтар кіреді. Тұрақтанған жерлерде табылған қыш ыдыстардың ішінде қолмен жасалған «кеуекті» ыдыстар, сұр дөңгелектен жасалған ыдыстар, қызыл күйдірілген қыш ыдыстар және импортталған римдік ыдыстар бар. Бичир алғашқы екеуін Дакиялық Ла Тене қыш ыдыстарының жалғасы деп сипаттайды және осы мәдениеттің дакиялық негізінің дәлелі ретінде ерекше дизайны бар «дакиялық кесе» деп аталатын ыдыстың болуын көрсетеді. Алайда ол қыш ыдыстардың римдік және сармат әсеріне де тап болғанын мойындайды. Тұрақтанған халықтың көбінесе сауатсыз болғандығы байқалады, себебі аймақта жүргізілген жан-жақты қазба жұмыстары кезінде «дако-карп» жазуы табылған жоқ. Олар өздерінің ақшаларын шығармаған. Алайда Бичирдің сөзінше, римдік ақша Карп аймағында «көптеп» айналымда болған. Бұл Молдавияда табылған монеталардың көп санынан (90) және 100-ге жуық оқшауланған монеталардан көрінеді. Алайда, римдік монеталардың айналымы 218 жылдан кейін азайып кеткен сияқты, себебі монета сақтау орындары табылмаған және тек 7 оқшауланған монета ғана табылған. Көшпелі мәдениеттің қабірлері негізінен жерлеу түрінде, 1976 жылға қарай Молдавияда 38 жерде табылған. Олар көбінесе жазық жерлерде, сирек Карпат тауларының етегінде (яғни Сирет өзенінің шығысында) кездеседі, жеке немесе 2-13 қабірден тұратын шағын топтарда, соның ішінде ерлер, әйелдер мен балалар жерленген. Көшпелі мәдениеттің көптеген қабірлері жазық (құрған емес), Днестр аймағынан шығысқа қарай табылған көшпелі құрған қабірлерінен өзгеше. Алайда, кейбір екіншілік құрған жерлеулері (яғни, бұрыннан бар құрғандарды пайдалану) табылды, олардың көпшілігі 200 жылдан бастап жасалған. Көшпелі қабірлерде әдетте қабірлік заттар, көбінесе қару-жарақ және тамғалар (көшпелі дала мәдениеттерімен байланысты ырым-жырымдық немесе тайпалық белгілер) бейнеленген айналар болады. Бичирдің тізіміндегі алты зиратта жерлеу және өртеу қабірлері бар. Пойенешти жерінде (1976 жылға дейін толық зерттелген жалғыз жер) 6 ересек және 17 бала жерленген (62 өртеу амалымен). Олардың 2-сі ересектердің, 7-сі балалардың бас сүйектері жасанды түрде созылған. Бұл әдет, нәресте кезінде бас сүйегін тығыз байлау арқылы жасалады, және көшпелі халықтармен байланысты. Бичир ересектерді көшпелілер деп, ал балаларды аралас көшпелі-тұрақтанған некелерден туған ұрпақтар деп анықтайды. Тұрақтанған және көшпелі қабірлердің арақатынасынан Бичир тұрақтанған халық Молдавия халқының көпшілігін құрағанын қорытындылайды. Бичирдің құжаттаған аралас зираттарында көшпелі қабірлер жалпы санының шамамен 28% құрайды. Алайда, Молдавияның барлық аймағында көшпелі қабірлер барлық қабірлердің 1% аспайды. 318 жылдан кейін, Бичирдің сөзінше, Молдавияда «дако-карп» мәдениеті 200-400 жылдары Оңтүстік-Шығыс Еуропаның Солтүстік Понт аймағының көп бөлігінде таралған Черняхов мәдениетінің «Сантана-де-Муреш» нұсқасымен алмастырылды.
There is no dispute among scholars that some Decebalic era Dacian settlements in Moldavia (mostly west of the Siret, with a few on the east bank (including Piroboridava, identified with Poiana Tecuci), were abandoned by 106, most likely, according to Bichir, as a result of the Roman conquest of Dacia. From this time, Bichir identifies two distinct cultures in Moldavia, existing side by side. One, a sedentary culture, labelled "Daco Carpic" by Bichir, started around 106 and disappeared around 318; A smaller culture displayed characteristics usually associated with nomadic peoples from the Eurasian steppes, labelled "Sarmatian" by Bichir. By 1976, 117 sedentary settlements had been identified, the great majority (89) located West of the Siret (thus inside Dacia's borders as defined by Ptolemy). The inhabitants lived in both surface dwellings and sunken floor huts. The single roomed surface dwellings were made of wattle and beaten earth, usually of rectangular or square form, varying from 9 sq m to 30 sq m in size. Each contained a clay hearth placed at the centre of the dwelling. The more numerous sunken earth huts are usually of oval or round shape. The sedentary people generally cremated their dead, both adults and children, according to Bichir: all the 43 purely "Daco Carpic" (sedentary) cemeteries used only cremation. The ashes from the cremation were, in the great majority of cases, buried inside urns. Some graves contained grave goods, but no weapons other than a single dagger. Mundane goods include knives, keys, and belt buckles; valuable goods include Sarmatian style mirrors, silver ear rings, gold pendants and beads. Pottery found in sedentary sites includes the hand made "porous" type, grey wheel made ware, red fired pottery and imported Roman ware. Bichir describes the first two as continuing Dacian La Tène pottery, and points to the presence of the so called "Dacian cup", a cup of distinctive design, as evidence of a Dacian base to this culture. However, he admits that the pottery also shows Roman and Sarmatian influence. The sedentary folk appear to have been generally illiterate, as no "Daco Carpic" inscription was ever found during the very intensive excavations carried out in the region. The sedentary culture did not issue its own coinage. However, Roman coinage circulated "intensely" in the Carpi's territory, according to Bichir. This is based on the large number of coin hoards found in Moldavia (90), and about 100 isolated coins. However, the circulation of Roman coins seems to have virtually ceased after 218, as no coin hoards and only 7 isolated coins have been found from after Caracalla, who ruled AD 211–218. Nomadic culture graves are predominantly of the inhumation type, found, by 1976, in 38 places in Moldavia. These are predominantly found on the plains, rarely on the Carpathian foothills (i. e. East of the Siret), either singly or in small groups of 2 13 graves, including men, women and children. The great majority of nomadic culture graves are flat (non tumular), in contrast to nomadic barrow graves found from the Dniester region eastwards. However, some secondary barrow burials (i. e. using pre existing barrows) have been found, mostly dating from 200 onwards. The nomadic graves always contain grave goods, often including weapons, and mirrors engraved with tamgas (ritual or tribal symbols associated with nomadic steppe cultures). Six cemeteries in Bichir's list contain both cremation and inhumation graves. At the Poieneşti site (the only one fully investigated by 1976), 6 adults and 17 children were buried (compared with 62 cremated). Of these, 2 adults and 7 children were found to have artificially elongated crania. This custom, achieved by tightly binding an infant's skull during its early growth phase, is associated with steppe nomads. Bichir identifies the adults as nomads and the children as the progeny of mixed nomad sedentary marriages. From the ratio of sedentary to nomadic graves, Bichir concludes that the sedentary folk constituted the majority of the population of Moldavia. In the mixed cemeteries documented by Bichir, nomadic graves constitute about 28% of the total. However, in Moldavia as a whole, nomadic graves represent no more than 1% of all graves. After 318, according to Bichir, the "Daco Carpic" culture was in Moldavia replaced by the Sîntana de Mureş "variant" of the Chernyakhov culture common to much of the North Pontic region of south eastern Europe in the period 200–400.
Риммен қақтығыс
Карпилер Дакия аймағында 140-шы жылдардан бастап қоныстанғандығы жазылғанмен, екінші ғасырда Дакия аймағындағы римдік науқандардың есептерінде олар туралы еске алу жоқ. Мысалы, Римнің Дунай арғы жағындағы тайпалармен болған ұзақ және ауқымды қақтығысында, Маркоманн соғыстары (166–180 жж.), оның кезінде Дакия провинциясы кем дегенде екі ірі шабуылға ұшырады (167, 170 жж.), тек олардың көршілері – Костобоктар ғана нақты аталады. Карпилердің осы қақтығыстардағы рөлі туралы үнсіздік олардың осы кезеңде римдік одақтастар болғандығын көрсетеді. Шамамен 200 жылға таяу Еуропаның барбариялық аймағында (империя шекарасының сыртындағы аймақ) халықтардың кең ауқымды қозғалысы басталды. Бұл көші-қонның себебі белгісіз, бірақ маңызды фактор Антонин обасы (165–180 жж.) болуы мүмкін, бұл Рим империясының халқының 15–30 пайызын құртқан қорқынышты шешек пандемиясы еді. Барбариялық аймақтарға тиген әсер нәтижесінде көптеген әлсіз тайпалар мен бос жатқан жерлер пайда болды, бұл күшті тайпаларды кеңеюге итермелеген болуы мүмкін. Мұның танымал мысалы – готтар. Бұл тайпаны римдік тарихшы Тацит, шамамен 100 жылы Польшаның орталық бөлігіндегі Висла өзенінің шығысындағы аймақты мекендеген Готон тайпасы деп атаған болуы мүмкін. 250 жылға қарай готтар оңтүстікке қарай Батыс Украинаға көшіп, жергілікті тайпалармен бірігіп империяға жиі шабуыл жасады. Осы алапат құлпыраның кезінде, үшінші ғасырдың ортасында Карпилер Римнің төменгі Дунай провинцияларына қатысты үлкен барбариялық қатер ретінде көзге түсті. Оларды Жордан «соғысқа аса құштар және римдіктерге жиі жау болып келетін халық» деп сипаттады. Империяға жасалған Карпилердің бірнеше ірі шабуылдары тіркелген, олар жеке немесе көршілес сарматтар мен герман тайпаларымен (Роксоландар, Бастарналар, готтар сияқты) одақтасқан күйінде жасалған. Алайда, Карпилердің одақтастық шабуылдарындағы рөлі әрқашан анық емес, өйткені ең толық мәліметтерді берген 6-шы ғасырдың шежірешісі Зосимнің еңбектері хронологиялық тұрғыдан шатастырылған және қатысушыларды көбінесе «скифтер» деген бұрыштап айқындалмаған терминмен атайды (яғни, Скифия деп аталатын географиялық аймақтың тұрғындары, қазіргі Украина, этникалық скифтер емес). Карпилердің Римдік Дакияға жасаған еркін дактардың шабуылдарына қатысы да белгісіз. Карпилердің дакиялық тегін жақтаушылар олардың Рим императорлары Dacicus Maximus атағын алған жорықтарға қатысқандығын болжайды, сондай-ақ Карпикус Maximus деп жарияланған шабуылдарға да қатысқандығын айтады. Бірақ Карпилердің ежелгі дереккөздерде нақты айтылған барлық шабуылдары Дакияға емес, Төменгі Моэзияға жасалған. Төменде Карпилердің қатысуы туралы дереккөздерде нақты айтылған шабуылдардың тізімі келтірілген:
Although the Carpi are recorded as resident in the Dacian region from at least the 140's onwards, they are not mentioned in Roman accounts of several campaigns in the Dacian region in the second century. For example, in Rome's vast and protracted conflict with the trans danubian tribes, known as the Marcomannic Wars (166 80), during which Dacia province suffered at least two major invasions (167, 170), only their neighbours the Costoboci are mentioned specifically. Silence on the role of the Carpi in these conflicts may imply that they were Roman allies in this period. Around AD 200 a phase of major population movements started in the European barbaricum (the region outside the borders of the empire). The cause of this dislocation is unknown, but an important factor may have been the Antonine Plague (165 180), a devastating smallpox pandemic, which may have killed 15 30% of the Roman empire's inhabitants. The impact on the barbarian regions would have resulted in many weakened tribes and empty regions that may have induced the stronger tribes to expand. A well known example is the Goths. These were probably recorded by the Roman historian Tacitus, under the name Gotones, as inhabiting the area East of the Vistula river in central Poland in AD 100. By 250, the Goths had moved South into western Ukraine and were frequently raiding the empire in conjunction with local tribes. It was in this context of upheaval that, in the middle of the third century, the Carpi emerged as a major barbarian threat to Rome's lower Danubian provinces. They were described by Jordanes as "a race of men very eager to make war, and often hostile to the Romans". A series of major Carpi incursions into the empire are recorded, either alone or in alliance with their neighbouring Sarmatian or Germanic tribes (including Roxolani, Bastarnae, Goths). However, the role of the Carpi in the coalition's incursions is not always clear, as the most comprehensive account, that of the 6th century chronicler Zosimus, is chronologically confused and often denotes the participants under the vague term "Scythians" (meaning inhabitants of the geographical region called Scythia (i. e. roughly modern Ukraine), not ethnic Scythians). The involvement of the Carpi in attacks by the Free Dacians into Roman Dacia is also uncertain. Supporters of a Dacian ethnicity for the Carpi have tended to assume that they participated in campaigns where Roman emperors claimed the title Dacicus Maximus, in addition to those resulting in a Carpicus Maximus acclamation. But all incursions in which the Carpi are specifically reported by ancient sources were into Moesia Inferior, not Dacia. The following is a list of recorded incursions in which Carpi participation is specifically attested to by the sources:
Карпи Дунай шекарасына шабуыл жасайды (238250)
[[File:Philippus Arabus Antoninianus 83217. jpg|thumb|200px|Рим императоры Филипптің Карптерге қарсы жеңісін еске алу үшін шығарған күміс Антониян монетасы. Алдыңғы жағы: диадема киген Филипптің басы, жазуы: IMP(erator) PHILIPPVS AVG(ustus); Арт жағы: лавр және пальма бұтағын ұстаған қанатты Жеңіс құдайының бейнесі, жазуы: VICTORIA CARPICA. Соғылған жері: Рим. Күні: датасы белгісіз, бірақ 247 жылы шығарылған болуы керек. Бұл Карптердің осы уақытқа дейін римдіктердің ұзақ жылдар бойы одақтас болғандығын және олардың адалдығы үшін жазаланғанын көрсетеді. Дегенмен, 239 жылы провинция басшысы Карптерді ығыстырып шығарды. Книваның шабуылға шығуына император Филипптің готтарға берілетін жылдық жәрдемақыны тоқтатуы себеп болған сияқты. Олардың әрекеттеріне қарағанда, басқыншылардың соғыс мақсаты тонаумен шектелген: Дунайдан өз елдеріне қайта алып кету үшін мүмкіндігінше көп құл, жылқы, қазына және басқа да заттарды қолға түсіру. Книваның жасағында готтар, тайфалилер мен вандалдар, сондай-ақ Рим армиясының бірқатар бұрынғы сарбаздары болған. Осылайша, 30 000 – Книваның шабуылы үшін екі бөлімге бөлінген, әлдеқайда ықтимал, бірақ әлі де зор бағалау. Джорданның мәлімдемесіне сәйкес, Карптердің құрамында 3 000 адам болған. Рим армиясының тығыз орналасуы және провинциялар арасындағы жиі қозғалысы салдарынан ауыр шығындарға ұшырап, әскерінің үштен бір бөлігінен айырылған болуы мүмкін. Римдік әскери тәртіпсіздікті пайдаланып, Дунай арғы жағындағы варварлар империя аумағына бірнеше рет жаппай шабуыл жасады. Бұл шабуылдардың нақты саны, күні және оқиғалары көздердің шатастыратын және фрагментті сипатына байланысты белгісіз. Әр жыл сайын шабуылдар болған және 251–270 жылдар аралығында Дунай провинцияларының бір бөлігі жыл бойы варварлардың тонаушы топтарымен басылып алынған болуы мүмкін. Зосимнен келесі маңызды оқиғаларды анықтауға болады:
[[File:Philippus Arabus Antoninianus 83217. jpg|thumb|200px|Silver Antoninianus coin issued by the Roman emperor Philip the Arab to commemorate his victory over the Carpi in AD 247. Obverse: Head of Philip wearing diadem, with legend: IMP(erator) PHILIPPVS AVG(ustus); Reverse: Figure of winged goddess Victory bearing palm and laurel wreath, with legend: VICTORIA CARPICA. Mint: Rome. Date: undated, but must have been issued in period 247 9 This lends support to the possibility that, until this time, the Carpi had been long term allies of the Romans and were aggrieved that they were in effect penalised for their loyalty. However, the governor succeeded in driving out the Carpi in 239. Kniva's invasion had apparently been provoked by the termination of the Goths' annual Roman subsidy by the emperor Philip. Judging by their actions, the invaders' war aims were limited to pillage: the capture of as many slaves, horses, treasure and other goods as possible to take back to their homelands across the Danube. Kniva's horde apparently included Goths, Taifali and Vandals, as well as some renegade Roman army veterans. Thus 30,000 is a more plausible, but still formidable, estimate for Kniva's invasion, divided into two divisions. The Carpi contingent numbered 3,000 men, according to Jordanes. The Roman army would have suffered heavy casualties as a result of its close concentration of personnel and frequent movements between provinces, thus probably losing about a third of its strength. Taking advantage of Roman military disarray, the transdanubian barbarians launched repeated massive invasions of imperial territory. The exact number, dates and events of these invasions are uncertain due to the confused and fragmentary nature of the sources. It is possible that there were invasions every year and that parts of the Danubian provinces were occupied by marauding bands of barbarians year round, during the period 251–270. From Zosimus, the following major events may be discerned:
252–253 жылдар: Карптер готтармен және екі сармат тайпасымен (Уругундтар мен Боранилермен) бірігіп, Рим аумағына шабуыл жасап, Моэзия мен Фракияны қиратты. (Зосим олардың Кіші Азияға өтіп кеткенін айтады, бірақ бұл қалған оқиғаға сәйкес келмейтіндіктен, бұл 256 жылғы шабуылмен шатасу болуы мүмкін). Рим әскерлері төменгі Дунайда оларды тоқтатуға күш жеткізбеді, бұл, мүмкін, Абриттустағы жоғалтулар мен обаның салдарынан болған. Ақырында, варварларды үйлеріне қайтып бара жатқанда Панония армиясының қолбасшысы Эмилиан тосып алды. Бастапқыда оның әскерлері Абриттан кейін жеңіске жеткендеріне байланысты варварлармен шайқасудан қорқып, алаңдады, бірақ Эмилианның басшылығы оларды тыныштандырды. Дунайға жақын белгісіз жерде римдіктер күтпеген шабуыл жасап, толық жеңіске жетті. Олар варварларды өзеннен өз елдеріне дейін қуды, көптеген олжаны қайтарып алып, мыңдаған Рим азаматтарын босатып алды. Соңғылардың арасында К. Валериус Серапио (болжамды грек) болуы мүмкін, ол Рим Дакиясындағы Апулум (Альба Юлия) қаласында табылған датасы белгісіз құрбандық тақтасын Карптерден құтқарылғаны үшін алғыс ретінде орнатқан.
252 253: The Carpi joined Goths and two Sarmatian tribes (the Urugundi and the Borani) in an invasion of Roman territory, ravaging Moesia and Thrace. (Zosimus states that they then crossed into Asia Minor, but as this is inconsistent with the rest of the narrative, it may be a confusion with the invasion of 256). Roman forces on the lower Danube were unable to prevent them from marauding at will, probably due to their losses at Abrittus and the impact of the plague. Eventually, the barbarians were intercepted on their way home by Aemilianus, commander of the army of Pannonia. At first, his men were fearful of engaging the barbarians, because of their aura of invincibility after Abrittus, but Aemilianus' leadership steadied them. At an unknown location near the Danube, the Romans launched a surprise attack and scored a complete victory. They chased the barbarians over the river and deep into their homelands, recovering vast quantities of plunder and liberating thousands of Roman civilians who had been abducted. Possibly among the latter was the C. Valerius Serapio (probably a Greek) who dedicated an undated altar found at Apulum (Alba Iulia) in Roman Dacia, as thanksgiving for his rescue from the Carpi (liberatus a Carpis)
Эмилиан жеңімпаз әскерлерімен император ретінде құттықталды және Римге қарай аттанды, онда Галлдың әскерлері Дунай армиясына қарсы күресудің орнына оның көшбасшысын өлтірді. Алайда, үш айдан кейін Эмилианды сол әскерлер өлтірді, олар Рейндегі күштердің қолбасшысы Валерианға (253–260 жылдары билеген) көшті, ол Галлды құтқару үшін Италияға келген. Валериан император деп жарияланып, ұлы Галлиенді (253–268 жылдары билеген) Август (қоса император) етіп көтерді. Бұл әке мен бала командасы империя тарихының ең хаотикалық кезеңіне, 5-ші ғасырға дейін басшылық етті. Империя Рейн, Дунай және Шығыста бірнеше рет және жаппай варварлық шабуылдарға ұшырады; кем дегенде 11 генерал әскери төңкеріс жасады; империя үш автономды бөлікке бөлінді; және Валерианның өзі парсылар тұтқындады және бірнеше жылдан кейін олардың тұтқындарында қайтыс болды, мұндай қорлыққа ұшыраған алғашқы рим императоры. 256–257 жылдар: Карптер бұрынғы одақтастарымен бірге Моэзияға шабуыл жасап, Фракияны қиратты және Македониядағы Салоника қаласын сәтсіз қоршап алды. Валериан мен Галлиен Балқан театрын жеткіліксіз күштермен қарамағындағыларға қалдыруға мәжбүр болды, өйткені олар толыққанды түрде айналысты, біріншісі шығыста парсылармен күресіп, екіншісі Рейнде германиялықтардың жаппай шабуылына қарсы тұруға тырысты. Бүкіл Грекия шабуылға дайындық жағдайында болды: афинялықтар қала қабырғаларын б.з.д. 87 жылы республикашыл генерал Сулла бұзғаннан кейін алғаш рет қайта салды, ал пелопоннезиялықтар Коринф теңіз аралығын қайта нығайтты. Рим әскерінің қолбасшысы Авреол римдіктерге көптеген тұтқындарды алып келіп, оларды талқандады. 259–260 жылдар: "Скифтер, оның ішінде өз елінің барлық халқы" (яғни Карптерді қоса алғанда) Дунай арқылы жаппай шабуыл жасады, империядағы әскери және саяси хаосты пайдаланды. Шабуылшылар екі армияға бөлінген сияқты. Бірі Грецияға шабуыл жасап, жаңа қабырғаларына қарамастан, Афинаны басып алып, тонады. Екінші топ Иллирия арқылы Италияға өтіп, Рим қабырғаларына жетіп, римдік Сенатты қабырғаларды қорғау үшін азаматтарды қаруландыруға мәжбүр етті, өйткені Галлиен Рейнде өзінің генералдарының бірі (Постум) жасаған төңкеріске қарсы күресіп жатқан. Қаланы басып алып, тонау мүмкін еместігін түсінген готтар Италияның барлық аймағын тонады. Олар Галлиеннің қолбасшысы Макрианмен жеңіліп, Италияға Рейн армиясын әкелді. 265–266 жылдары және мүмкін, ең ірісі 267–268 жылдары тағы да ірі "Скиф" шабуылдары болды, ол теңіз арқылы жасалған шабуыл, Эгей теңізіне еніп, Македонияға қонды және Фракияны тонады. Алайда, ол император Клавдий II Готикпен тоқтатылды, ол Наиссте (268) варвар жасағын талқандады. Бұрынғы шабуылдардан айырмашылығы, Зосим мен басқа да жылнамашылар Карптерді нақты атамайды және олардың рөлі белгісіз болып қалады.
Aemilianus was hailed as emperor by his victorious troops and marched on Rome, where Gallus' forces killed their leader rather than fight against the Danubian army. However, only three months later, Aemilianus was in turn assassinated by the same troops, who defected to Valerian (reigned 253–260), the commander of forces on the Rhine, who had marched into Italy to rescue Gallus. Valerian was proclaimed emperor and promptly elevated his son Gallienus (reigned 253–268) as Augustus (co emperor). This father and son team presided over the most chaotic period of the empire's history before the 5th century. The empire suffered multiple and massive barbarian invasions on the Rhine, Danube and in the East; at least 11 generals launched military coups; the empire was split into three autonomous pieces; and Valerian himself was captured by the Persians and died after several years in their captivity, the first Roman emperor to suffer such a humiliation. 256 257: The Carpi, with the same allies as in 253, burst into Moesia, ravaged Thrace and lay siege unsuccessfully to Thessalonica in Macedonia. Valerian and Gallienus were obliged to leave the Balkan theatre to subordinates with inadequate forces, as they were fully occupied, the former in the East fighting the Persians, the latter on the Rhine trying to stem a massive Germanic incursion. The whole of Greece was placed on invasion alert: the Athenians rebuilt their city walls for the first time since they were demolished by the republican general Sulla in 87 BC and the Peloponnesians re fortified the Isthmus of Corinth. The barbarians were eventually routed by Gallienus' lieutenant Aureolus, who brought large numbers of prisoners to Rome. 259 260: "The Scythians, including every people of their country" (i. e. including the Carpi) launched a massive invasion over the Danube, taking advantage of the military and political chaos in the empire. It appears that the barbarians divided into two armies. One invaded Greece and, despite its new walls, succeeded in storming and sacking Athens. The other group crossed Illyricum into Italy, and appeared before the walls of Rome, forcing the Roman Senate to arm the civilian population to man the ramparts, as Gallienus was fully occupied on the Rhine fighting a coup d'état by one of his generals (Postumus). Recognising that there was no possibility of taking the city and sacking it, the Gothic led host proceeded to ravage the whole of Italy. They were finally driven out by Gallienus' lieutenant Macrianus, who brought the Rhine army into Italy. Further major "Scythian" invasions took place in 265 266 and possibly the largest of all, 267 268, which was a seaborne invasion which penetrated the Aegean Sea, landed in Macedonia and proceeded to ravage Thrace. However, it was eventually stopped by the emperor Claudius II Gothicus, who destroyed the barbarian host at Naissus (268). Unlike previous invasions, the Carpi are not mentioned specifically by Zosimus and the other chroniclers and their role is thus uncertain.