Кіріспе

Гипотеза

Сандық қауіпсіздік гипотезасы бойынша, үлкен физикалық топтың немесе массаның бір бөлігі болу арқылы, жеке адамның жазатайым оқиға, апат, шабуыл немесе басқа да жаман оқиғаның құрбаны болу ықтималдығы төмендейді. Кейбір байланысты теориялар сонымен қатар (және статистикалық тұрғыдан дәлелдейді) бұқаралық мінез-құлық (басқа адамдарға болжамды және "таныс" болу арқылы) жол қауіпсіздігі сияқты апаттардың қаупін азайта алады – бұл жағдайда қауіпсіздік эффекті қауіпті нақты азайтады, оны үлкен топқа бөлу ғана емес.

Биологияда

1971 жылы математикалық биолог В. Д. Гамильтон жануарлардың топта орталық орын алуын түсіндіру үшін өзінің "өзімшіл үйіршік" теориясын ұсынды. Әрбір жеке тұлға өзін қоршалаған көршілермен бірге орналасу арқылы қауіпті аймағын азайта алады, сондықтан ол топтың орталығына қарай жылжиды. Бұл эффект үлкен ақ акулалардың қоңыр түкті теңіз түлкілеріне шабуыл жасауы арқылы тексерілді. Жасанды теңіз түлкілерін пайдалану арқылы, олардың арақашықтығы қауіпті аймақтың әртүрлі деңгейлерін жасау үшін өзгертілді. Қауіпті аймағы үлкен теңіз түлкілерінде акула шабуылдауының қаупі күтілгендей жоғары болды. Жыртқыштарға қарсы бейімделулерге құстардың үйір құруы, қойларды бағу және балықтардың бірігіп жүзуі сияқты мінез-құлықтар жатады. Сол сияқты, Адели пингвиндері де жеткілікті үлкен топ жиналғанша суға секірмейді, бұл олардың теңіз түлкілерінен жем болу қаупін азайтады. Бұл мінез-құлық жеміс беру және жыртқыштарды тойдыру кезінде де байқалады, онда жыртқыштар белгілі бір уақыт аралығында көптеген жемдермен толып, осының нәтижесінде жемнің көбірек бөлігі тірі қалады.

Жол қозғалысы қауіпсіздігі

1949 жылы Р.Ж. Смид автомобильдерге иелік ететіндердің саны жоғары елдерде жол апаттарынан болатын өлім-жітім көрсеткіші төмендеуге бейім екенін хабарлады. Бұл байқау Смид заңының қалыптасуына әкелді. 2003 жылы П.Л. Якобсен және эмпирикалық деректер көрсеткендей, жүргізушілер мінез-құлқының өзгеруі велосипедшілерге қатысты апат қаупінің азаюының бір жолы болуы мүмкін, бірақ бұл эффект жоғарыда сипатталған биологиялық топтасу процестеріне ұқсас қарапайым кеңістіктік процестер арқылы оңай туындауы мүмкін. 1-немесе 3-гипотезаны қарастырмастан, Якобсен «Адамдар көп жаяу жүрсе немесе велосипедпен жүрсе, автокөлік жүргізушісінің жаяу және велосипедпен жүретін адамдарға соқтығысу ықтималдығы төмендейді» деген қорытындыға келді. Ол бұл теорияны «санда күш» деп сипаттады. Бұл Калифорния мен Дания қалаларының, сондай-ақ Еуропа елдерінің деректерімен, Ұлыбритания мен Нидерландының уақыт қатары деректерімен расталды. Жарақат алған жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің саны олардың жалпы санына сәйкес күтілгеннен баяу өседі. Яғни, жаяу жүргіншілерге немесе велосипедшілерге қауіп төндіретін жерлерде олардың саны артады. Финляндияда велосипедпен жүруді ынталандырғаннан кейін велосипедшілердің өлімі 75%-ға төмендеді, ал велосипедпен жасалған сапарлардың саны 72%-ға өсті. Англияда 2000-2008 жылдар аралығында велосипедтен ауыр жарақат алу 12%-ға азайды. Осы кезеңде Лондонға велосипедпен сапарлаушылардың саны екі есеге өсті. Автокөлік трафигі 16%-ға төмендеді, велосипед пайдалану 28%-ға өсті, ал велосипедшілердің жарақаттануы 20%-ға азайды. 2008 жылдың қаңтар айында Лондон ауруханаларында ауыр жарақаттармен емделген велосипедшілердің саны алты жыл ішінде 100%-ға өсті. Осы уақыт аралығында велосипедпен жүретіндердің саны 84%-ға өсті. Йорк қаласында 1991-1993 және 1996-1998 жылдар аралығында велосипедшілердің қаза табуы мен ауыр жарақат алу көрсеткіші 59%-ға төмендеді. Велосипедпен жасалған сапарлардың үлесі 15%-дан 18%-ға дейін өсті. Германияда 1975-2001 жылдар аралығында велосипедпен Берлинге жасалған сапарлардың саны төрт есеге өсті. 1990-2007 жылдар аралығында велосипедпен жасалған сапарлардың үлесі 5%-дан 10%-ға дейін өсті. 1992-2006 жылдар аралығында велосипедтен ауыр жарақат алу көрсеткіші 38%-ға төмендеді. Германияда 1975-1998 жылдар аралығында велосипедшілердің қаза болуы 66%-ға азайды, ал велосипедпен жасалған сапарлардың үлесі 8%-дан 12%-ға дейін өсті. Америкада 1999-2007 жылдар аралығында велосипедшілердің қаза табуы немесе ауыр жарақат алу көрсеткіші 29%-ға төмендеді, ал Нью-Йорк қаласында велосипедпен жасалған сапарлардың саны 98%-ға өсті. Орегон штатының Портленд қаласында 1990-2000 жылдар аралығында жұмысына велосипедпен барушы жұмыскерлердің үлесі 1,1%-дан 1,8%-ға дейін өсті. 2008 жылға қарай бұл көрсеткіш 6,0%-ға жетті; 1990-2008 жылдар аралығында жұмыскерлердің саны 36%-ға ғана өскен болса, велосипедпен жұмысқа барушы жұмыскерлердің саны 608%-ға өсті. 1992-2008 жылдар аралығында қала орталығына кіретін төрт көпірден өтетін велосипедшілердің саны 1992-2008 жылдар аралығында 369%-ға өсті. Осы кезеңде тіркелген апаттардың саны 14%-ға ғана өсті. Данияның Копенгаген қаласында 1995-2006 жылдар аралығында велосипедшілердің қаза табуы немесе ауыр жарақат алу көрсеткіші 60%-ға төмендеді. Осы уақыт аралығында велосипедпен жасалған сапарлар 44%-ға өсті, ал жұмысқа велосипедпен барушылардың үлесі 31%-дан 36%-ға дейін өсті. Нидерландыда 1980-2005 жылдар аралығында велосипедшілердің қаза болуы 58%-ға азайды, ал велосипедпен жасалған сапарлар 45%-ға өсті. 1980 жылдардың 7 жылында велосипедшілерді ауруханаға жатқызу көрсеткіші 5%-ға төмендеді, ал Батыс Австралияда велосипедпен жасалған сапарлар 82%-ға өсті.