Лу Юй (1125-1210) – Сун әулетінің тарихшысы, ақыны. Қытайдың солтүстік шапқындарына қарсы патриоттық өлеңдерімен танымал. Тарих, поэзия туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай тарихшысы және ақыны (1125–1210) Малайзиялық кәсіпкер Лу Ю (1125–1210) – Оңтүстік Сун әулетінің (南宋) қытай тарихшысы және ақыны.
Chinese historian and poet (1125–1210)
the Malaysian businessman
Lu You (; 1125–1210) was a Chinese historian and poet of the Southern Song Dynasty (南宋).
Ерте өмір және неке
Лу Ю 1125 жылдың 13 қарашасында жаңбырлы таңертең Уэй өзенінде жүзіп жүрген қайықта дүниеге келді. Ол туған кезде Қытай екіге бөлініп, елдің солтүстік бөлігіндегі Сун әулеті Цзинь-Сун соғыстарында Цзинь әулетінің журчендерімен басып алынған еді. Қытайдың оңтүстік бөлігі тағы 150 жыл бойы Оңтүстік Сун әулеті ретінде сақталды, бірақ Лу Ю өмірінің барлық кезеңінде елге солтүстіктен келген шабуыл қауіп төндірді. Ол көптеген патриоттық өлеңдерімен танымал. Оның туғанына бір жыл өткенде Цзинь әулетінің әскерлері Солтүстік Сун әулетінің астанасын жаулап алды; оның отбасы оңтүстікке қашты. Лу Ю отбасында мемлекеттік қызметкерлер болды, сондай-ақ ол жақсы білім алды. Ол патриоттық рухта тәрбиеленді және солтүстіктен шетелдік журчендерді қуып, Сун әулеті кезінде Қытайдың қайта бірігуіне қол жеткізуге бел буды. Лу Ю өзінің туған інісі Тан Ванмен (唐琬, әдептік аты Хуэйсянь 蕙仙, 1128–1156) бірге өсті, ол тыныш мінезді болғанмен, әдебиетті жақсы көрді. Олар бір-біріне терең ғашық болды және ол 20 жасқа толғанда үйленді. Бірақ олардың балалары болмады, ал Лу Юдың анасы Тан Ванды ұнатпады. Олар бақытты өмір сүргенмен, анасы Лу Юдың Сун әулетін құтқару мақсатымен оқуға толыққанды берілуі үшін оларды ажырасуға мәжбүр етті. Қытайдың дәстүрлі мәдениетінде балалар ата-аналарына бағынуға міндетті болды. Лу Ю анасын жақсы көріп, өкінішпен Тан Ваннан ажырасты. Кейіннен ол Чжао Шичэн (趙士程) есімді дворянға үйленді, ал Лу Ю Ван кланынан шыққан әйелге үйленді (оның жеке аты көптеген зерттеушілерге белгісіз). Лу Ю алғашқы некесінің аяқталуынан кейін қатты қайғырды. Бір көктем күні, 31 жасында, ажырасқаннан кейін сегіз жыл өткен соң, ол Шэнь бақшасынан (沈園) өтіп бара жатып, кездейсоқ Тан Ван мен оның күйеуін кездестірді. Тан Ван күйеуінен Лу Юға шарап жіберіп беруін сұрады. Оған шарапты ұстап бергенде, ол оның көзінен жас есіп тұрғанын көрді. Оның жүрегі ауырсынып, тостақандағы ащы шарапты бірден ішіп біттірді. Ол кері бұрылып, сол жерде Шэнь бақшасының қабырғасына "Құстың қылқаламшасы" (釵頭鳳) атты өлеңін жазды. Тан Ванмен кездескеннен кейін Лу Ю солтүстікке барып, шетелдік Цзинь әулетіне қарсы күресті, содан кейін Оңтүстік Шуға (蜀, қазіргі Сычуань) оралып, Қытайды біріктіру арманын іске асыруға тырысты. Тан Ван бақшада Лу Юдың өлеңін оқығанда, бірден оған жауап ретінде дәл осындай формада өлең жазды. Бір жылдан соң ол қайтыс болды. Лу Ю қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын, 85 жасында, ол өзінің алғашқы махаббаты Тан Ванды еске алу үшін "Шэнь бақшасы" атты тағы бір өлең жазды. Лу Ю мен Тан Ван туралы дәстүрлі Юе операсы жазылды, олардың махаббат тарихы Қытайда кеңінен танымал.
Lu You was born on a boat floating in the Wei River early on a rainy morning, November 13, 1125. At the time of his birth, China was divided and the Song dynasty in the northern part of the country had been invaded by the Jurchens of the Jin dynasty in the Jin–Song wars. The southern part of China continued to hold out as the Southern Song dynasty for another 150 years, but during Lu You's entire life, the country was threatened by invasion from the north. He is known for his many patriotic poems. One year after his birth, the troops of the Jin dynasty conquered the capital of the Northern Song dynasty; his family fled to the south. Lu You's family included government officials, and he received a good education. He was brought up to be patriotic, and grew up determined to expel the foreign Jurchen from the North and bring about the reunification of China under the Song dynasty. Lu You grew up with his cousin Tang Wan (唐琬, courtesy name Huixian 蕙仙, 1128 1156), who was quiet but loved literature. They fell deeply in love and were married when he was 20. But they had no children, and his mother did not like Tang Wan. Though they had lived happily together, his mother forced them to divorce in order to make Lu You concentrate on studying to fulfill his aspiration of saving the Song dynasty. In traditional Chinese culture, children were required to obey their parents. Lu You loved his mother and reluctantly divorced Tang Wan. She later married a nobleman named Zhao Shicheng (趙士程), and he married a woman from the Wang clan (her personal name eludes most researchers). Lu You was sad after his first marriage broke up. One spring day, at age 31, eight years after their divorce, he passed by Shen's Garden (沈園) and by chance encountered Tang Wan and her husband. Tang Wan asked her husband to let her send a cup of wine to Lu You. When her hands passed the wine to him, he saw her eyes brimmed with tears. His heart was broken, and he drank the cup of bitter wine to the bottom. He turned away and on the spot wrote the poem "Phoenix Hairpin" (Chai Tou Feng, 釵頭鳳) on the wall of Shen's Garden. After this meeting with Tang Wan, Lu You went to the North to struggle against the foreign Jin dynasty, before returning to southern Shu (蜀, today's Sichuan) to pursue his dream of unifying China. When Tang Wan read Lu You's poem in the garden, she immediately wrote one in the same form in response. Less than a year later, she died. In the year before Lu You's death, at age 85, he wrote another poem called “Shen's Garden” to commemorate Tang Wan, his first love. A traditional Yue opera was written about Lu You and Tang Wan, and their love story is very famous in China.
Ресми мансап
12 жасында Лу Ю өте жақсы жазушы болған, қылышпен күресуді жақсы меңгерген және соғыс стратегиясын терең зерттеген. 19 жасында мемлекеттік қызметке емтихан беріп, өтпеген. Он жылдан кейін тағы да емтихан берді; бұл жолы тек қана өткен ғана емес, Линьань аймағындағы бірінші жеңімпаз атанды. Бірақ бұл жеңісі оған қиындықтар әкелді. Қуатты Цинь Хуэйдің (秦檜, Сун әулетіндегі атышулы аристократ сатқын) немересі Цинь Сунь да емтихан тапсырған. Лу Юдың жеңісі Цинь Суньның мәртебесіне қауіп төндірді, себебі Лу Ю келесі жылғы жалпыұлттық емтиханда бірінші орынға ие болуы мүмкін еді. Шындығында, тек Лу Ю ғана емес, келесі жылғы жалпыұлттық сайыстың барлық үміткерлері, тіпті емтихан комиссиясының кейбір мүшелері де іріктелмей қалды. Цинь Хуэйдің қайтысынан кейін Лу Ю үкіметтік қызметке кірісті. Ол Цзинь әулетіне қарсы күресуді жақтағандықтан және осы мәселедегі ресми жайбарақаттыққа ермегендіктен, жұмыстан босатылды. 1172 жылы ол әскери стратегиялық жоспарлаумен айналысуға шақырылды. Әскери өмір оның көзі мен санасын ашты; ол бөлінген Қытайды қайта біріктіру арманының орындалуына үміттенді. Ол өз патриоттық сезімдерін білдіру үшін көптеген еркін өлеңдер жазды. Бірақ Сун әулеті бұрынғыдан гөрі бұзылып, жалқау болған; көптеген шенеуніктер жақсы өмір сүруді ғана қалаған, Лу Юға өз талантын іске асыруға мүмкіндік болмады. "Әкесінің еңбегі арқасында мемлекеттік қызметке кірген ол Цинь Хуэйдің ықыласына түсіп, бірақ соңғысының қайтысынан кейін тағайындалды, ал 1163 жылы император Сяоцзун (孝宗) оны Құпия Кеңестің жазбашысы етіп, оған Джинши (進士) құрметті атағын берді." Ол мемлекеттік қызметте сәттілікке жете алмады: ол патриоттық ирредентистік ұстанымды қабылдады, юрчендерді Солтүстік Қытайдан қууды жақтады, бірақ бұл көзқарас заманға сай келмеді. 1175 жылы Фан Ченда (范成大) оны өз тобына қосылуға шақырды. Олар әдебиетке бірдей қызығушылық танытып, ресми қоғамда еркін мінез-құлық танытты. Лу Ю ресми өмірде өзіне орын жоқ деп санады және жеке өмірі мен мансаптық ізденісіндегі сәтсіздігін ұмыту үшін ішімдік ішуге көшті. Ол өзіне "Фанвенг" (放翁) деген лақап ат қойды, яғни "Босаған қарт" деген мағынаны білдіреді және өзі туралы әзіл-қалжыңдармен толтырылған өлеңдер жазды. Бірнеше жоғарылату мен төмендетуден кейін Лу Ю 1190 жылы зейнеткерлікке шығып, туған шаһары Шаосинге (紹興, қазіргі Чжэцзян провинциясы), сол кездегі ауылдық аймаққа қоныстанды. Ол өмірінің соңғы жиырма жылын сол жерде өткізді. Лу Ю денсаулығына қамқорлық жасады және жемшөптік арпа мен құлаққаптарды жеуді ұнатты. Бұл әдеті оның көру және есту қабілетін өліміне дейін сақтап қалды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де ол Цзинь әулетіне қарсы күресті ынтамен қолдады, бірақ сәттілікке жете алмады. Оның әйелі 1197 жылы қайтыс болды. 1210 жылдың 26 қаңтарында 86 жасында дүние салды. Оның ең үлкен өкініші Солтүстік Қытайдың әлі де шетелдіктердің бақылауында болуы еді.
At age 12, Lu You was already an excellent writer, had mastered the skill of sword fighting, and had delved deeply into war strategy. At age 19, he took the civil service examination, but did not pass. Ten years later, he took it again; this time he not only passed it, he was the first winner in the Lin An region. But this triumph brought him trouble. Qin Sun, the grandson of the powerful Qin Hui (秦檜, a notorious aristocratic traitor in the Song Dynasty), had also taken the exam. Lu You's win threatened Qin Sun's position, as Lu You was now likely to take first place in the next year's national examination. In fact, not only Lu You, but all the potential winners of the next year's nationwide competition were excluded, along with even some of the examination officers. After Qin Hui's death, Lu You started his official career in government. Because he avidly insisted on fighting against the Jin dynasty and did not follow the mainstream official lethargy on the subject, he was dismissed from his job. In 1172, he was hired to do strategic planning in the military. Military life opened his eyes and mind; he hoped to fulfill his aspiration of bringing a divided China back together. He wrote many unrestrained poems to express his passionate patriotism. But the Song Dynasty was by now corrupt and indolent; most officers just wanted to make a nice living; Lu You had no opportunity to deploy his talent. "Entering upon a public career by virtue of his father's services, he fell into disfavour with Qin Hui; but after the latter's death he received an appointment, and in 1163 the Emperor Xiaozong(孝宗) made him a Compiler for the Privy Council and conferred upon him the honorary degree of Jinshi(進士)." He was unsuccessful in his official career: he adopted a patriotic irredentist stance, advocating the expulsion of the Jurchen from northern China, but this position was out of tune with the times. In 1175, Fan Chengda(范成大) asked him to join his party. They shared literary interests, and now behaved casually in official society. Lu You felt there was no place for him in official life, and started to become self indulgent, enjoying drinking to forget his lack of success in his personal life and career pursuit. He gave himself the art name "Fangweng" (放翁), meaning "Liberated Old Man", and was sarcastic about himself in his poems. After several promotions and demotions, Lu You retired in 1190 to live in seclusion in his hometown Shaoxing (紹興, now in Zhejiang province), then a rural area. He spent the last twenty years of his life there. Lu You enjoyed good health and liked eating pearl barley and wood ear mushrooms. This habit kept his vision and hearing keen until death. During his retirement, he still ardently supported fighting against the Jin dynasty, but without success. His wife died in 1197. On January 26, 1210, he died at age 86. His great regret was knowing that northern China was still in the control of the foreigners.
Стиль
Лу Ю он бір мыңға жуық өлең жазды, олар ши (詩) және ци (詞) түрлерінде, сондай-ақ бірқатар прозалық туындылар, осылайша ол 15 ғасырға дейін сақталған өлеңдер саны бойынша ең көп өлең жазған ақын атанды. Өлеңдерінде ол мансабынан айырылуына себеп болған сенімдерін білдіре береді, солтүстікті қайта жаулап алуға шақырады. Уотсон осы туындыларын Ду Фудың (杜甫) мұрасының бір бөлігі деп санайды. Уотсон оның екінші туындыларын, яғни ауыл өмірі мен қарттау туралы өлеңдерін Бай Цзюйи (白居易) мен Тао Цяньнің (陶潛) өлеңдерімен салыстырады. Оның өнері үш кезеңге бөлінеді.
Lu You wrote about eleven thousand poems, in both the shi (詩) and ci (詞) forms, plus a number of prose works, which made him the poet who ranks the top in the list of numbers of the poems left before 15C. In his poetry he continues to articulate the beliefs which cost him his official career, calling for reconquest of the north. Watson identifies these works as part of the legacy of Du Fu (杜甫). Watson compares a second body of work, poems on country life and growing old, to those of Bai Juyi (白居易) and Tao Qian (陶潛). His style can be divided into three periods.
Бірінші кезең
Лу Ю-дың шығармаларының бірінші кезеңі – оның жасөспірім шағынан бастап 46 жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Бұл кезең ең ұзақ болғанымен, оның шығармаларының саны ең аз – шамамен екі жүз өлең, себебі ол кейінірек өзінің жас кезеңінде жазған шығармаларын жойған.
The first Period of Lu You's works is from his teenage years to age 46. This period, although the longest, contains the fewest of his works, about two hundred poems, because he himself destroyed his early works in his later years.
Екінші кезең
Екінші кезең 46-дан 54 жасқа дейін, оның ішінде 2400-нен астам ши және ци өлеңдері кіреді. Осы кезеңде Лу Ю әскерге қатысып, сол тәжірибе оған әсер етті.
Second Period runs from age 46 to 54, including more than 2400 shi and ci. During this period, Lu You joined the military and was affected by that experience.
Үшінші кезең
Үшінші кезең Лу Юдың туған қаласына зейнетке шығып, қайтыс болғанға дейінгі уақытты қамтиды. Ол өзінің туындыларын өңдеуге үлкермеді, осы кезеңнен 6500 өлең жетіп қалды. Осы кезеңдегі шығармаларында тыныш пейзаждармен қатар, унылы мен күңгірттік те бейнеленген. Өмірі бойы стилі өзгергенімен, оның туындылары әрқашан отансүйгіштікке толы. Бұл оның поэзиясының ең маңызды ерекшелігі және олардың шамамен мың жыл бойы құнды болып саналатын басты себебі.
The third Period runs from the time Lu You retired to his home town until his death. He did not have time to edit his work, and 6500 poems survive from this period. His work in this period includes peaceful pastoral images as well as desolation and bleakness. Though his style changed throughout his life, his work is always full of patriotism. This is the most important feature of his poetry, and the major reason they have been valued for almost a thousand years.