Кіріспе

Қытай жазушысы, шай ішуге әсер еткен Лу Юй (733–804) немесе Лу Цзи (陆疾), әдепті есімі Цзици (季疵) – қытай шай шебері және жазушы. Қытай шай мәдениетіне қосқан үлесі үшін ол "Шайдың данасы" деп құрметтеледі. Ол шай өсіру, жасау және ішу туралы алғашқы толық еңбек саналатын, "Шай туралы классика" (茶经) деп белгілі "Ча Цзин" атты еңбегімен танымал.

Өмірбаян

Лу Ю 733 жылы Хубэй провинциясының Тяньмен қаласында дүниеге келген. Лу Ю алты жыл бойы Хуомен тауында ұстаз Зу Фузидің басшылығымен оқыды. Осы кезеңде Лу Ю мұғаліміне жиі шай дайындаған. Лонгай монастырында оқыған кезінде алған шай және шөптер туралы білімін пайдаланып, сыныптастарының денсаулығына да қамқорлық жасады. Оқудың арасында уақыт болғанда Лу Ю көбінесе ауылға барып, шай жапырақтары мен шөптерді жинады. Мұндай сапарлардың бірінде Лу Ю 6 футтай дөңгелек жартастың астындағы бұлаққа тап болды, ал бұлақ суы өте таза болды. Лу Ю осы бұлақ суын шайға қолданғанда, оның дәмі әдеттегіден гөрі жақсырақ екенін байқады. Осыдан бастап Лу Ю шай дайындауда судың сапасының маңыздылығын түсінді. Зу Фузи Лу Юдың шайға деген құштарлығымен және жақсы шай дайындау шеберлігімен таң қалды. Ол шәкірттерімен бірге жартасты тазартып, бұлақтың басталу орнының маңында құдық қазыды. 1768 жылы, мың жылдан астам уақыт өткен соң, Цинь әулеті (1616-1911) кезінде Цзиньлиньде құрғақшылық болды және қаланың барлық халқы суға мұқтаж болды. Қала тұрғындары Лу Ю қазыған, ал Зу Фузи қазыған құдықтан судың әлі де ағып жатқанын тапты. Цин шенеунігі бұлақтың маңына үш құдық қазуды және құдықтардың жанына "Лу Ю отауы" және "Әдеби бұлақ" деп аталатын құрылыс салуды бұйырды. 752 жылы Лу Ю оқуын аяқтады, өзінің Шифу (ұстазы) Зу Фузиге (夫子) қоштасып, өзінің игілігін тигізген Ли Цывумен (李齐物) кездесу үшін Цзиньлингке оралды. Бірақ, бір жыл бұрын Ли Цыву қайтадан қызметке орналасып, Тан астанасы Чанъанға қайтып келген. Жаңа Жинлингтің бас шенеунігі Куй Гуофу болды. Қазіргі білім беру министріне ұқсас лауазымда болған Цюй, патша әулетінің мүшесіне ренжігендіктен бас шенеунік ретінде Цзиньлингке төмендетілді. Цюй Гуофу - ғалым және ақын, ол өзінің бес тармақты өлеңдерімен танымал болды. Цзиньлингке ауысқаннан кейін Цюй Гуофу өмірді тыныш өткізді. Цюй Лю Юдан жасы үлкен болса да, екеуінің де шай, әдебиет және поэзияға деген қызығушылығы ортақ болды. Сондықтан олар танысқаннан кейін көп ұзамай жақын досқа айналды. Осы кезеңде Лу Ю Куй Гуофумен бірге болып, оның әкімшілік жұмысына көмектесті. Олар көп уақытын саяхаттауға, шай ішуге, өлең жазуға арнады және бірнеше өлеңдер жинағын бірлесіп жазды. Бұл кезең Лу Ю үшін әдебиет адамы ретінде өсу кезеңі болды, Зу Фузиден алған білімін тәжірибеге салу және жетілдіру үшін қажетті уақыт болды. Цюй Гуофу, өзінің мол тәжірибесімен және әдеби шеберлігімен, Лу Юдың жазу және әдеби дағдыларын арттыруға және жетілдіруге қажетті басшылықты берген жаттықтырушы болды. Осы уақытта ол "Сәй туралы трактат" еңбегін жазды. "Сәй туралы трактаттың" алғашқы нұсқасы үш кітаптан тұрды, олардың барлығында 10 тарау болды: 1-ші кітапта алғашқы үш тарау, 2-ші кітапта тек 4-ші тарау, ал 3-ші кітапта 5-тен 10-ға дейінгі тараулар кірді. Тан әулетінің соңында үш кітап та бір томға біріктірілді, ал үш томдық нұсқасы енді қолжетімді болмады.

Лу Ю Танның жаңа кітабында

Танның жаңа кітабы – Сун (960-1279) дәуіріндегі ғалымдар жазған Тан (618-907) әулетінің тарихи жазбасы. Танның жаңа кітабындағы бір тарау Лу Ю-дың өмірбаянына арналған. Кітапта Лу Ю-дың шайға деген құштарлығы жазылған, сондай-ақ ол үш томдық «Чха Цзин» кітабын жазды, онда шайдың тегі, оны өсіру және ішу тәсілдері, сонымен қатар шай ішуге арналған құралдар туралы толық мәлімет берілген. Сол кездегі шай сатушылар Лу Ю-дың сазбалшық мүсіндерін жасап, оны «шай құдайы» деп құрметтеген. Жаңа императорлық бақылаушы Ли Цзицин (李季卿) Тан әулетінің оңтүстік-шығыс аймағын қадағалаған. Ли Цзицин шай дайындаудың екі шебері бар екенін білген – Чан Босионг (常伯熊) және Лу Ю. Ли Цзицин Чан Босионгқа барғанда, оған құрмет көрсетіп, шай кесесін бірнеше рет көтерген. Ал Лу Ю-ға келгенде, Лу шаруа киімінде болғандықтан, Ли оған сәлем бермеген. Лу Ю мұны ар-ұятсыздық деп есептеп, шай мәдениетіне зиян келтіретін мінез-құлық туралы «Хуй Чалун» (毁茶论) атты кітап жазды. «Чха Цзин» және «Хуй Чалун» кітаптарынан кейін, Тан әулетінде шай ішу кеңінен таралды.