Кіріспе

1998 жылы Дэвид Хейр жазған пьеса. «Көк бөлме» – Дэвид Хейрдің 1998 жылғы пьесасы, ол Артур Шницлердің (1862–1931) 1897 жылғы «Der Reigen» пьесасының негізінде жазылған, және көбінесе француз тіліндегі «La Ronde» аудармасымен белгілі.

Шницлер ойыны

Шницлер пьесаны 1900 жылы аяқтады, бірақ оны қоюға ниеттенген жоқ, тіпті сахналар сериясын "баспаға жарамсыз" деп атады, оларды достарына оқу үшін берген. Сол кезде пьеса тым ашық жыныстық мазмұнды болғандықтан қойылымға қойылмады. Кейін ол жеке оқылып, қойылды. 1921 жылы алғашқы ресми қойылымы, қазіргі танымал "Рейген" деген атпен, Вена полициясымен тоқтатылды – Шницлер әдепсіздік үшін сотталды. "Рейген" австриялық қоғамның құлдырауын ашып көрсететін драмалық туынды болды. Шницлер дәрігер болғандықтан, қоғамның құлдырауын медициналық тұрғыдан қарастырып, сифилис ауруының қоғамның барлық топтарында қалай таралатынын зерттеді. "Рейген" атауын "айналма би" немесе "шеңбер би" деп аударуға болады. Бұл жыныстық қатынастардың тізбегін білдіреді, сонымен қатар пьесаның форматын да анықтайды. Ол он сахнадан тұрады, әр сахнада екі кейіпкер (әрқашан ер және әйел) және олардың жыныстық қатынасы бейнеленеді. Келесі сахнада алдыңғы сахнаның бір кейіпкері және жаңа кейіпкер болады. А, В-пен жыныстық қатынаста болады, В, С-пен және т.с.с., ал оншы сахнада шеңбер жабылып, Ж, А-мен жыныстық қатынаста болады.

Қоянның бейімделуі

"Көк бөлме" деп аталатын Харенің бейімделуі оқиғаны Венадан "әлемнің ұлы қалаларының біріне, қазіргі заманға" көшіреді. Кейіпкерлер де сәйкесінше өзгереді, солдат такси жүргізушісіне, қызметші қыз – ау-парға айналады, және т.б. Харенің түпнұсқадан ең басты айырмашылығы – оны екі адамдық қойылым ретінде сахналау идеясы. Харе өзінің бұл тұрғыда алғашқы болмағанын айтады. 1981 жылы театрлық құқықтардың авторлық құқығы уақытша тоқтатылғанда, бірнеше сахналық нұсқалар жасалып, қойылды. Басқа жағдайларда Харенің бейімделуі түпнұсқадан көп айырмашылығы жоқ. Шницлердің түпнұсқасында да, Харенің бейімделуінде де сифилис немесе басқа жыныстық инфекциялар туралы тікелей айтылмайды. VI көріністе бұл туралы тек саясатшы модельмен жатқаннан кейін "гигиена" жайлы алаңдаушылығынан білінеді. Сэм Мендес Хареге Шницлердің "Рейгенін" бейімдеуді тапсырған. 1950 жылғы Макс Офюльстің "Ла Ронде" фильмі де "Рейген" негізінде түсірілген және көптеген сахналық бейімделулерге, оның ішінде "Көк бөлмеге" әсер еткен.

Өнер көрсетулер

Харэдің бейімделуі алғаш рет 1998 жылдың 10 қыркүйегінде Лондондағы Донмар қоймасында Николь Кидман мен Иэн Гленнің басты рөлдерде орындалды. Оны Сэм Мендес режиссерлік етті, Марк Томпсон суреттеді, Хью Ванстон жарықтандырды, ал музыкасын Пэдди Каннин жазды. Лондондық сыншы Чарльз Спенсердің Daily Telegraph газетіндегі шолуы қазір аңызға айналған «Бұл таза театрлық Виагра» деген сөздермен аяқталды. Қойылым коммерциялық сәттілікке жетті және сол жылдың 13 желтоқсанында Нью-Йорктегі Бродвейдегі Корт театрына көшірілді (сол актерлік құраммен), бірақ сын-пикирлер әртүрлі болды. Кидманның шағын жалаңаш көрінісі, жартылай қараңғы сахнадағы оның мүжігінің жылдам көрінуі, қызу пікірталас туғызды және билет сатылымын жеделдетті. «Кубтар» тәуелсіз фильмі «Көк бөлмеден» құрылымдық шабыт алды. Сценарист Марк Зданцевич пьесаның тізбектес құрылымын заманауи кеңсе ортасына ауыстырды. Джейсон Шери режиссерлік еткен фильмде бір жыл ішінде жұмыс орындарындағы серіктестердің алмасуы көрсетіледі.