Кіріспе

1842 жылы Чарльз Диккенстің "Америкалық жазбалар" кітабы – Чарльз Диккенстің 1842 жылдың қаңтардан маусымға дейінгі Солтүстік Америкаға жасаған саяқатын баяндайтын саяхатнамасы. Ол онда Солтүстік Америка қоғамын сын тұрғысынан бағалап, олардың дамуы туралы есеп беруші ретінде әрекет етті. Бұл, төрт жылдан кейін жазылған "Италиядан суреттер" еңбегімен салыстырылады, онда ол көбінесе турист сияқты жазған. Оның Америка саяхаты "Мартин Чузлвит" романына шабыт берді. Бостонға келген соң, ол Лоуэлл, Нью-Йорк және Филадельфия қалаларын аралап, оңтүстікке Ричмондқа, батысқа Сент-Луиске және солтүстікке Квебекке дейін сапар шекті. Америка қалаларының ішінде Бостонды ең жақсы көрді: "Ауа тым таза, үйлер жарқын да көңілді. [ ] Қала әдемі, менің ойымша, ол кез келген жат жұрттыққа жағымды әсер қалдыруға тиіс". Бұдан өзге, ол Перкинс институты мен Массачусетс соқырлар мен нашар көретіндер институтына жақын жерде Лора Бриджманмен кездесті, ол оған үлкен әсер етті.

Өмірбаян

1842 жылдың 3 қаңтарында, 30 жасқа толуына бір ай қалғанда, Диккенс әйелі Кэтринмен және оның қызметшісі Энн Браунмен бірге Ливерпульден Америкаға бағытталған RMS Britannia пароходымен жолға шықты. 1842 жылдың 22 қаңтарында Бостонға келген авторды бірден көпшілік қоршап алды. Диккенс бастапқыда назарға қуанды, бірақ көп ұзамай оның уақытына деген шексіз талаптар оның ынтасын баса бастады. Ол досы Джон Форстерге жазған хатында: «Мен қалаған нәрсені істей алмаймын, қалаған жеріме бара алмаймын және қалаған нәрсені көре алмаймын. Көшеге шықсам, көп адам артымнан жүреді», – деді. Ол негізінен АҚШ пен Канаданың Шығыс жағалауында және Ұлы көлдер аймағында, көбінесе пароходпен, сондай-ақ пойыз және дилижанспен саяхаттады. Ол өзінің кең ауқымды сапарларында түрмелер мен психиатриялық мекемелерге барып, тіпті далаға да көз жүгіртті. Америкадағы мекемелерге жасаған алғашқы сапарларының бірінде Диккенс Бостон маңындағы Перкинс соқырлар мектебіне барып, онда ағылшын тілінде білім алған алғашқы саңырау-соқыр адам саналатын Лора Бриджманмен танысты. Оның бұл кездесу туралы «Американдық жазбалар» атты еңбегінде жазғаны Хелен Келлердің ата-анасын қызына білім беруге шабылдады. Ол американдық баспасөздің және американдық қалалардың санитарлық жағдайларының сыншысы болды. Ол сонымен қатар жергілікті тұрғындардың әдеп-ғұрыптарын аяусыз пародизациялады, оның ішінде олардың ауылдық әңгімелері мен жұрт алдында темекі түкіру әдеті де бар (8-тарау – Вашингтон): «Вашингтонды темекі сілекейінің штаб-пәтері деп атауға болатынын ескеретін болсақ, енді ешқандай жасырынбаймын, осы екі жағымсыз әдет – темекі шағу мен түкірудің таралуы осы кезде жағымсыз болды және жақын арада қорқынышты және ауыртпалыққа айналды». Вашингтонда ол Ақ үйde президент Джон Тайлермен кездесіп, былай деп жазды: «Ол біршама шаршаған және алаңдаған көрінді, және де себебі бар еді – ол барлығымен соғысып жатқан, бірақ оның бет-әлпеті жұмсақ және жағымды болды, ал оның мінезі ерекше тартымсыз емес, әдепті және жағымды болды. Мен оның киім-кешегі мен мінез-құлқында оның лауазымына өте лайықты екенін ойладым». Ол тапқан нәрселерге әсерленсе де, АҚШ-тағы құлдықтың жалғасуын кешіре алмады, оны «ең қорқынышты және ұятты жайт» деп сипаттады. Кітаптың соңғы тараулары осы мәселені сынауға арналған. Ол сондай-ақ авторлық құқық мәселелеріне наразы болды. Диккенс бұл кезде халықаралық деңгейде танымал болды, бірақ халықаралық авторлық құқық заңының болмауына байланысты оның шығармаларының контрабандалық көшірмелері Солтүстік Америкада кеңінен қол жетімді болды және ол ақша жоғалтуға төзбеді. Диккенс Америкадағы көптеген сөздерінде халықаралық авторлық құқық заңына шақырды, және оның осы мәселені талқылаудағы табандылығы кейбір сыншыларды оны Америкаға негізінен осы мақсатта агитация жасау үшін барғанын айыптауға әкелді. Диккенстің достарына, оның ішінде Форстерге және суретші Дэниел Маклайзге жазған хаттары кітаптың негізін құруға көмектесті.

Сол кездегі АҚШ қоғамын сынға алу

Наратив бойында ол кездесетін америкалықтардың және олардың өмір салтының көптеген жақтарына ризашылық білдірсе де, олардың кемшіліктерін де атап өтеді, кейде оны қызықтап айтады. Содан кейін ол қорытындысында АҚШ қоғамының, оның ойынша, басты кемшіліктерін салмақты талдайды. Бірінші және ең ауыр кемшілік – құлдық. Құлдық жүйесі құл иеленетін штаттардағы ақ және қара адамдардың бұзылуына ғана емес, сонымен қатар еркін штаттардың да осы жүйеге қатысы бар. Осы ретте ол еркек және әйел құлдарға қатысты зорлық-зомбылыққа қатты наразылық білдіреді. Келесісі – зорлық-зомбылық. Еркіндік пен теңдік идеяларының ішінде кез келген америкалықты атуға немесе пышақтауға рұқсат ету де бар сияқты. Үшіншіден, ол «жалпыға ортақ сенімсіздік» деп атап, адамдардың бір-біріне күдікпен қарауына және өзара басымдыққа ұмтылуына себеп болатын аса жекешілдік туралы айтады. Көптеген жағдайларда, сенсациялық жаңалықтарды іздеуге құмар баспасөз жеке өмірге зиян келтіріп, қоғамдық өмірге сенімді жояды. Бұған қоса, коммерциялық мүдделердің үстемдігі, тиімді келісімдер жасауға ұмтылыс және табысқа жеткен кәсіпкерлерді қастерлеу де бар. Осы капиталистік жартаста ол көптеген адамдардың тым мәдениетсіз және қатал діншіл екенін, оларда юмор мен кең көзқарас жоқ деп санайды. Соңында, ол көптеген жерлерде жеке тазалық және қоғамдық денсаулық стандарттарының әлі де өте төмен деңгейде екенін байқайды және түкірудің кең таралған әдетіне ерекше жиренеді.

Атау

Диккенстің өмірбаясын жазған Майкл Слейтердің пікірінше, "Америкалық жазбалар жалпы таралымға арналған" деген атау американдық валютаға қатысты әзіл болған болуы мүмкін. АҚШ-тың Екінші банкінің құлауы және одан кейін 1837 жылғы экономикалық дағдарыс көптеген банктердің банкротқа ұшырауына және көптеген қағаз ақшаның құнынсыздануына әкелді.

Құжаттық фильм (2005)

Бұл кітап «Диккенс Америкада» (2005) атты Мириам Марголиес жасаған авторлық деректі фильмдер сериясының негізі болды, онда ол Диккенстің Америка Құрама Штаттары арқылы жасаған саяхатын, автор өзінің кітабында айтқан көптеген орындарды аралап көрді.