Кіріспе

Этиқаға қайшы несие беру тәжірибелері
Жыртқыш несие беру – несие беру ұйымдарының несие беру процесіндегі әділетсіз, алдаушы немесе алаяқтық әрекеттері. Жыртқыш несие беруге халықаралық құқықтық анықтама жоқ, бірақ АҚШ Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясының (FDIC) бас инспекторы кеңсесінің 2006 жылғы есебі жыртқыш несие беруді «қарыз алушыларға әділетсіз және зорлықпен несие шарттарын таңу» деп кеңінен анықтайды, бірақ «әділетсіз» және «зорлықпен» нақты анықталмаған. Кейбір нақты тәжірибелерге қарсы заңдар болғанымен, әртүрлі федералды агенттіктер бұл терминді несие индустриясындағы көптеген заңсыз әрекеттерді қамтитын жалпы термин ретінде пайдаланады. Жыртқыш несие беруді жыртқыш ипотекалық қызмет көрсетумен шатастыруға болмайды, ол несие немесе ипотекалық қызмет көрсету процесінде, несие берілгеннен кейін сыншылар әділетсіз, алдаушы немесе алаяқтық деп сипаттайтын ипотекалық тәжірибелер. Бір инвестициялық веб-сайты бұл терминнің азырақ даулы анықтамасын «несие берушінің қарыз алушыларды әділетсіз және зорлықпен шарттарға келісуге алдап көндіруі немесе қарыз алушыға қарсы қорғануды қиындататын тәсілдермен осы шарттарды жүйелі түрде бұзуы» деп ұсынады. Кейде жыртқыш деп аталатын несиелендірудің басқа түрлеріне: мерзімі қысқа несиелер, кейбір несие карталары (көбінесе нашар несиелік тарихы барларға арналған), тұтынушылық қарыздың басқа түрлері (қайта, көбінесе нашар несиелік тарихы барларға арналған) және пайыздық ставкасы тым жоғары деп есептелетін эскейктер кіреді. Жыртқыш несие берушілер көбінесе білімі аз, кедей, этникалық азшылықтар мен қарт адамдарды нысаналайды, бірақ жыртқыш несие берудің құрбандары барлық демографиялық топтарда кездеседі. Жыртқыш несие берудің жалғасуын кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған қайырымдылық несие берудің тиімділігін бағалаудың лакмус қағазы ретінде қарастыруға болады. Мұндай қайырымдылық несиелік бастамалар (микроқаржы) кеңінен қол жетімді болған жағдайда, қарақшылар мен басқа да жыртқыш несие берушілердің өркендеуіне жол болмауы керек. Жыртқыш несие беру әдетте көлік немесе үй сияқты кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерде кездеседі, сондықтан қарыз алушы несие бойынша міндеттемелерін орындамаған жағдайда, несие беруші кепілдікті қайтарып алып немесе ипотеканы сот арқылы өндіріп алып, қайтарып алынған немесе сот арқылы өндірілген мүлікті сату арқылы пайда таба алады. Несие берушілер қарыз алушыны пайыздық ставканың шын мәнінде көрсетілгеннен төмен екендігіне немесе қарыз алушының төлем қабілетінің шын мәнінде көрсетілгеннен жоғары екендігіне сендіру арқылы алдауға тағылуы мүмкін. Несие беруші немесе оның агенттері кепілдікті қайтарып алудан немесе сот арқылы өндіріп алудан пайда табуы мүмкін. Жыртқыш несие беруді көбінесе (бірақ шатастырмау керек) қарақшылықпен салыстырады, бірақ екеуінің арасындағы басты айырмашылық – қарақшылар заң аясында жұмыс істеуге тырыспайды.

Азшылық топтарға арналған хищниктік несиелер

Себебі, көптеген азшылық топтары бұрын несие алудан шеттетілгендіктен, олар алдануға бейім. Көбінесе, олар осы осалдықтары үшін нысанаға алынады. ACORN, HUD, American Civil Liberties Union, United for a Fair Economy және тағы да басқа ұйымдар мен мекемелер, жарақаттанушы несиелердің кедей және азшылық аудандарында пропорционалды түрде берілетінін дәлелдейді. Брокерлер мен несие берушілер осы аудандарды пайдаланды, себебі олар бұл тұрғындарға көбінесе несие берілмейтінін және несиеге деген сұраныстың жоғары екенін білді. Несие берушілер осы аудандарды "ешқашан жер" деп атады. Бұл жарақаттанушы несие беру әлемін құрды. Субстандартты несие берушілер B, C және D санаттағы қарызға маманданған. Қарыз алушыдан пайыздық ставкалар мен комиссияларды артық талап етуді "жарақаттанушы несие беру" деп атайды. Орташа комиссия 1% болуы керек, ал бұл несие берушілер қарыз алушылардан 5% астам комиссия алды. Жаман кредиттік тарихы бар тұтынушыларға несие берушілердің стандартты талаптарымен кепілдік беруі керек. 2004 жылы қарыз алушылардың 69% субстандартты несие алды. 2007 жылғы ипотекалық дағдарыс пен экономиканың құлдырауы несие берудің шамадан тыс болуынан туындады. AARP, Inner City Press және ACORN сияқты ұйымдар жарақаттанушы несие беруді тоқтатуға жұмыс істеп келеді. ACORN HSBC Finance сияқты нақты компанияларды нысанаға алып, оларды өздерінің тәжірибелерін өзгертуге мәжбүрледі. Кейбір субстандартты несие беру тәжірибелері нәсілдік дискриминацияға қатысты алаңдаушылық тудырды. Африкалық американдықтар мен басқа да азшылықтар ақ нәсілділерге қарағанда жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар субстандартты ипотекалық несиелерге көбірек ие болып отыр. Тіпті орташа табыс деңгейі салыстырмалы болған жағдайда да, азшылық аудандарында үй сатып алушылар субстандартты несие берушіден несие алуға бейім болды, бірақ бұл міндетті түрде субстандартты несие емес. Тұтынушылар тұтынушыларды қорғау заңдарымен қорғалғандарын ойлайды, бірақ шындығында олардың несие берушілері заңнан толығымен тыс жұмыс істейді. 15 U.S.C. 1601 және 12 C.F.R. 226 қараңыз. БАҚ-тың тергеулері көрсеткендей, ипотекалық несие берушілер несие алушылардың есесінен пайда табу үшін "алдау-сату" және алаяқтық әдістерін қолданды. Мысалы, 2005 жылдың ақпан айында Майкл Хадсон мен Скотт Реккард Los Angeles Times газетінде Американың ең ірі субстандартты несие берушісі Ameriquest Mortgage компаниясының "қорадағы" сату тактикасы туралы мақала жариялады. Хадсон мен Реккард Ameriquest компаниясының 32 бұрынғы қызметкерлерімен сұхбаттасып, сот мәлімдемелерін келтірді, олар компания өз клиенттерін алдап, заңды бұзғанын, "несие шарттары туралы қарыз алушыларды жаңылыстырып, құжаттарды жалғандап, бағалауды бұрмалап және қарыз алушылардың табысын жоғарылатып көрсетіп, оларды өтей алмайтын несиеге ие еткенін" айтты. Кейін Ameriquest бүкіл елдегі мемлекеттік органдармен 325 миллион долларлық (~$) жарақаттанушы несие беру ісі бойынша келісімге келді.

Қарыз беру туралы даулар

Кейбір субстандартты несие беруді жақтаушылар, мысалы Ұлттық үй-жай үлесі ипотекалық қауымдастығы (NHEMA), "тоналдық" деп аталатын көптеген тәжірибелер, әсіресе тәуекелге негізделген баға белгілеу практикасы, іс жүзінде тоналдық емес екенін айтады, сондай-ақ "тоналдық несие беруді" азайтуға бағытталған көптеген заңдар төмен кірісті қарыз алушыларға ипотекалық қаржыландырудың қолжетімділігін айтарлықтай шектейді. Мұндай тараптар тоналдық несие беруді жағымсыз сипаттама беретін термин деп санайды.

Заңнама

Көптеген елдерде заңнама осы құбылысты реттеуге бағытталған, бірақ зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті, соның ішінде, талап етуші несие беруге қарсы заңдар қабылданғаннан кейін қымбат ипотекалық несиелерге сұраныс артуы мүмкін екендігі анықталды.

Америка Құрама Штаттары

Көптеген заңдар федералды және штаттық деңгейде де қанаушылық несие беруді болдырмауға бағытталған. «Несие беру туралы ақиқат» федералдық заңы, қанаушылыққа қарсы болмаса да, белгілі бір пайыздық сыйақы мөлшерлемесі (APR) және несие шарттарын ашуды талап етеді. Сонымен қатар, 1994 жылы «Несие беру туралы ақиқат» заңының 32-тарауы, «1994 жылғы Тұрғын үй меншігі және капиталын қорғау туралы» заң ретінде құрылды. Бұл заңның мақсаты – белгілі бір жоғары құнды, әлеуетті қанаушылық ипотекалық несиелерді анықтау және олардың шарттарын реттеу. Жиырма бес штат қанаушылыққа қарсы заңдарды қабылдады. Арканзас, Джорджия, Иллинойс, Мэн, Массачусетс, Солтүстік Каролина, Нью-Йорк, Нью-Джерси, Нью-Мексико және Оңтүстік Каролина – ең қатаң заңдары бар деп саналатын штаттардың қатарында. Қанаушылық несие беру заңдары бар басқа штаттар: Калифорния, Колорадо, Коннектикут, Флорида, Кентукки, Мэн, Мэриленд, Невада, Огайо, Оклахома, Орегон, Пенсильвания, Техас, Юта, Висконсин және Батыс Вирджиния. Бұл заңдар әдетте «жоғары құнды» немесе «қамтылған» несиелердің бір немесе бірнеше кластарын сипаттайды, олар несие алу кезінде қарыз алушыдан алынатын комиссиялар немесе пайыздық сыйақы мөлшерлемесі (APR) арқылы анықталады. Несие берушілерге «жоғары құнды» немесе «қамтылған» несие беруге тыйым салынбағанымен, осы несиелерге бірқатар қосымша шектеулер қойылады және талаптарды орындамаған жағдайда айыппұлдар айтарлықтай болуы мүмкін.