Кіріспе

Жапония Ұлттық Диетасының ордасы, Чиода, Токио. Ұлттық Диета ғимараты (国会議事堂) – Жапония Ұлттық Диетасының екі палатасы отыратын ғимарат. Ол Токио қаласы Чиода ауданында, Нагатачо 1-ші үйі 7-1 мекенжайында орналасқан. Өкілдер палатасының мәжілістері оңтүстік қанатында, ал Кеңесшілер палатасының мәжілістері солтүстік қанатында өтеді. Диета ғимараты 1936 жылы салынсып аяқталды және боялған әйнек, есік құлыптары және пневматикалық түтік жүйесінен басқа, толығымен жапондық материалдардан тұрғызылған.

Тарих

Жапонияның ескі парламентінің ғимаратын салу 1920 жылы басталды; бірақ ғимарат жоспарлары 1880 жылдардың соңына дейін қалыптасқан. Парламент өзінің алғашқы елу жылында ғимараттың қандай формада болуы туралы бір келісімге келмегендіктен, уақытша құрылымдарда жұмыс істеді.

Алғашқы жобалары

1886 жылы неміс сәулетшілері Вильгельм Бекман және Герман Энде Токиоға шақырылды. Олар Парламент ғимаратының екі жобасын жасады. Бекманның алғашқы жоспары – сол дәуірдегі басқа заң шығарушы органдарға ұқсас, күмбезді және екі жақты қанаттары бар тас құрылыс болды. Бұл Император сарайының оңтүстігіндегі үлкен "үкіметтік сақинаның" ядросын құруға тиіс еді. Алайда, сол кезде Жапонияда Сыртқы істер министрі Иноуэ Каорудың халықаралық саясатына қарсылық болғандықтан, сәулетшілер ғимараттың көп бөлігінде дәстүрлі жапондық сәулет элементтерін пайдаланып, "жапондық" үлгідегі жобаны да ұсынды. Энде мен Бекманның Парламент ғимараты жобасы ешқашан іске аспады, бірақ олардың басқа "үкіметтік сақина" жобалары Токио аудандық соты мен Әділет министрлігі ғимараттарының құрылысына пайдаланылды. 1898 жылы премьер-министр Ито Хиробуми америкалық Ральф Адамс Краммен кездесіп, ғимарат үшін "шығыстық" үлгідегі жобаны қарастырды, онда қыштарлы шатырлар және қабырғалар мен қақпалардың кең қоршауы болған еді. Крам АҚШ-қа жолға шыққанда Ито үкіметі құлап, жоба тоқтатылды.

Бірінші ғимарат, екінші ғимарат, екеуінде де өрт

Ішкі мерзім жақындаған кезде үкімет Энде мен Бекманның серіктесі Адольф Штегмуллер және жапондық сәулетші Йошии Шигенориді уақытша құрылысты жобалауға шақырды. Екі қабатты, еуропалық стильдегі ағаш ғимарат 1890 жылғы қарашада Хибияда ашылды. Бірақ екі ай өткен соң, 1891 жылғы қаңтарда электр өртінен бірінші ғимарат өртеніп кетті. Энде мен Бекманның тағы бір серіктесі Оскар Тиеце Йошиимен бірге оның орнына жаңа ғимаратты жобалауға кірісті. Екінші ғимарат алғашқысынан үлкен болды, бірақ дизайны ұқсас болды: ол 1925 жылға дейін, тағы бір өрт салдарынан жойылғанға дейін, Diet-тің орны болды.

Қазіргі парламент ғимараты

1910 жылы Қаржы министрлігі Ішкі істер министрлігінен жаңа Парламент ғимаратының дизайнын бақылауды алу мақсатында комиссия құрды. Премьер-министр Кацура Таро төрағалық еткен комиссия жаңа ғимараттың итальяндық Ренессанс сәулет стилінде салынғанын ұсынды. Көптеген адамдар бұл таңдаудың өте еріксіз болғанын сынға алды. 1918 жылы министрлік ашық конкурстың жобалауын ұйымдастырды, нәтижесінде жаңа ғимарат үшін 118 жоба ұсынылды. Бірінші жүлде иегері Ватанабе Фукудзо Энде мен Бекманның дизайнына ұқсас жоба жасады. Ақырында, 1920-1936 жылдар аралығында Парламент ғимараты Фукудзоның жобасына негізделген жоспармен салынды. Ғимараттың шатыры мен мұнарасы үшінші орын алған Такеучи Шиншичидің дизайнынан шабыттанған болуы мүмкін, себебі олар басқа сәулетшілер ұсынған еуропалық және шығыс азиялық стильдерге қарағанда, көбірек заманауи гибридтік сәулетті бейнелейді деп есептеледі. "Пирамида" шатырының нақты көзі әлі анықталмаған, бірақ жапон тарихшысы Джонатан Рейнольдс бұл жобаның суреті берілмегендігіне қарамастан, оның Шиншичиден "қарызға алынғанын" болжайды. Ол сондай-ақ Колумбия университетіндегі Африка тану тарихшысы Зои Стротерге, Шиншичидің дизайны ХХ ғасырдың басында көптеген батыс жобалары үшін үлгі болған Галикарнас мазарына ұқсас екенін айтқаны үшін алғыс білдіреді, мысалы, 1911 жылы Джон Рассел Поуптың жеңімпаз болған Вашингтон қаласындағы ғибадатханасы және 1928 жылы аяқталған Лос-Анджелес қалалық әкімшілігі.

Ұлттық парламент ғимаратының негізгі ғимараттары

Ғимараттың орталық кіреберісі, орталық зал, Гокюсю (императордың демалатын орны) және орталық мұнара Кеңесшілер палатасына (Жоғарғы палата) қарауына берілді, алдыңғы аула Өкілдер палатасына (Төменгі палата) және Ұлттық Diet кітапханасының орталық мұнараның 4-қабатындағы филиалы Ұлттық Diet кітапханасына қарауына берілді.

Орталық кіреберіс

Орталық кіреберіс негізгі қақпаның артында және орталық мұнараның астында орналасқан. Оның ерекшелігі – кең жол және қоладан жасалған кіреберіс есіктері, әрқайсысының биіктігі, ені және салмағы 1,125 тонна. Орталық кіреберіс есіктерін, әр үй ғимаратының жеке кіреберіс есіктерін және ғимарат ішіндегі қола есіктерді Токио Көркемсурет мектебі (қазіргі Токио Өнер университеті) жасап берген. Орталық кіреберіс күнделікті Diet ғимаратына кіру-шығу үшін қолданылмайды және оған кіру шектеулі болғандықтан "Ешқашан ашылмайтын есік" деп аталады. Бұл кіреберіс Депутаттар палатасының жалпы сайлауынан немесе Кеңешшілер палатасының кезекті сайлауынан кейін алғашқы сессияға қатысқан депутаттар үшін, сондай-ақ Императорды немесе шетелдік мемлекет басшыларын Diet ғимаратына қарсы алу кезінде пайдаланылады. Бұған қоса, ашық есік күндері келушілерге ғимаратқа кіруге рұқсат береді.

Орталық зал

Орталық кіреберістің артындағы және орталық мұнараның астында орналасқан фойе орталық зал деп аталады. Залда екінші қабаттан алтыншы қабатқа дейін жететін баспалдақ пен биік төбе бар. Төбесі әйнек бояуымен жасалған және төрт бұрышында Жапонияның төрт маусымын бейнелейтін төрт майлы сурет орналасқан. Суреттерде көктемде Йошино тауы, жазда Товада көлі, күзде Окунико және қыста Жапон Альпі суреттелген. Бұл суреттерді танымал суретшілер емес, өнер студенттері салған. Орталық залдың төрт бұрышында Жапонияда конституциялық үкімет құруға үлкен үлес қосқан Итагаки Тайсуке, Окума Шигенобу және Ито Хиробумидің мүсіндері мен бос тұғыр орналасқан. Тұғырдың неліктен бос екені белгісіз. Бір жақтан, бастапқы дизайнерлер кімнің мүсінін қоюға келісе алмаған, немесе ол саясаттың толық еместігін көрсетеді дейді. Екінші жағынан, дизайнерлер бүгінгі саясаткерлерді осы үш көрнекті тұлғадан озуға шақыру үшін тұғырды бос қалдырған, немесе Император сарайына арқасымен қарап тұрған мүсін орнатудан сақтану үшін солай еткен деседі. Диета отырысының бірінші күні бос тұғырға үлкен қарағай бонсай қойылады.

Орталық мұнара

Орталық мұнара биіктігі бойынша өлшенетін, және сол кездегі ең биік ғимарат болған Мицукошидің бас дүкенінен асып түседі, Diet ғимараты салынып біткенде. 1964 жылы «Жаңа Отани» қонақ үйінің бас ғимараты салынып біткенге дейін ол Жапониядағы ең биік ғимарат болып қала берді. Пирамида тәрізді күмбездің ішінде үлкен зал бар, оның ортасынан спиральді баспалдақ мұнараның ең жоғарғы қабатындағы обсерваторияға дейін жетеді. Обсерваториядан Токионың панорамалық көрінісі ашылатын болған, бірақ бүгінде обсерватория мен зал ғимараттың басқарушысынан басқаларға жабық. Тіпті Diet мүшелері де кіру үшін рұқсат алуы тиіс. Орталық мұнараның төртінші қабаты Ұлттық Diet кітапханасының қосалқы кеңсесі болып табылады және Diet-ке қатысы бар кез келген адам оны еркін пайдалана алады. Төртінші қабатта әжетхана жоқ, себебі ол жақын жерде орналасқан, Императорға арналған әжетханадан жоғары орналасқан (кейін толығырақ сипатталады). 2003 жылдың қыркүйегінде орталық мұнараға найзағай шағылып, мұнараның жоғарғы бөлігіндегі гранит тас жарылып, астындағы витраж сыныпты. Кейіннен, әжетхананы жөндеу үшін келген «Кажима» корпорациясының қызметкерлері өз компанияларынан көмек сұрады, нәтижесінде олар мұнараны жөндеу жұмыстарына жауапты болды. Жарылған гранит тас қазіргі уақытта Тохоку университеті мен Шидзуока префектурасының Фудзиномия қаласындағы Әлемдік тастар мұражайына тиесілі.

Гокюшо

Гокюшо (御休所) бастапқыда Гобинден (御便殿) деп аталатын және императордың Диетаға келген кезде ашылу және жабылу рәсімдері сияқты шараларға қатысу үшін демалатын орны ретінде салынған. Бөлме орталық залдан басталатын қызыл кілеммен жабылған баспалдақтың жоғарғы жағында орналасқан. Императордың L пішіндес үстелі – императордың әскери форма кигенде бас киімін қоятын орын қажет болған соғысқа дейінгі кезеңнің қалдығы. Осы бөлмеде Император Кеңестер палатасының отырыстар залында ашылу рәсіміне қатысудан бұрын екі палатаның төрағалары мен вице-төрағаларынан құрмет көрсету сапарын қабылдайды. Бұл бөлмеге барлық құрылыс шығындарының он пайызы жұмсалғаны айтылады, Гокюшо толығымен жапон лакпен қапталған кипаристан жасалған, ал бөлменің сыртындағы әшекейлер Анан қаласынан, Токусима префектурасынан алынған құс тасынан жасалған. Бұл бөлмеде қолданылған материалдар мен әшекейлер Диета ғимаратындағы барлық бөлмелердің арасында ерекше шеберлік пен сәнге толы. Шамшырақ кристаллдан жасалған. Императорға арналған жеке дәретхана Гокюшоға жақын орналасқан және батыс және жапон стиліндегі унитаздары бар. Император Император сарайы мен Диета арасында сапар жасағанда, оны полиция кортежі, полиция машиналары және Император сарайының күзетшілері мен Токио полиция департаментінің құқық қорғау органдары сүйемелдейді. Диета күзетшілері Император сапарлаған күні жазда ақ, қыста қара киім киеді. Офистік ғимараттар көріністі бұрмаламас бұрын Фудзи тауы Гокюшо терезелерінен көрінетін. Диета ғимаратының ішкі кеңістігінің көп бөлігін Naigai Technos Co. жобалаған.

Өкілдер палатасы мен Кеңесшілер палатасының палаталары

Бұл үлкен залдар әдетте «негізгі бөлмелер» деп аталады және әр Үй ғимаратының 2-қабатында орналасқан, төбесі 3-қабатқа дейін ашылады. Төбе ішінара күн сәулесін өткізетін боялған шыныдан жасалған, сондықтан бөлмеде жалпы мәжіліс өтпесе, төбедегі шамдар өшіріледі. Бөлмелер «континентальды» стильде құрылған; төраға мен трибуна орталықта орналасқан. Орындықтар парламенттік топтардың мөлшеріне сәйкес бөлінеді. Төраға ортада, оның оң жағында бас хатшы отыр. Трибуна төрағаның алдында тұрады, ал стенограф трибунаның астында отырады. Креслоның екі жағына екі қатар орындықтар созылған, алдыңғы қатарда кабинет мүшелері (төрағаға ең жақын орын Премьер-министрге арналған), ал артқы қатарда Парламент әкімшілік қызметкерлері отырады. Парламент мүшелерінің орындықтары Парламент сессиясының басында төраға белгілейді, бірақ қажет болған жағдайда сессия кезінде ауыстырылуы мүмкін. Өкілдер палатасы ірі парламенттік топтарды төрағаның оң жағына орналастыруды қалыпты жағдайға айналдырды. Яғни, көпшілік партия төрағаның оң жағында, одан кейін екінші ірі партия, ал тәуелсіздер сол жақта отырады. Кеңесшілер палатасында, керісінше, ең ірі парламенттік топ ортада, ал кіші топтар екі жағында отырады. Парламенттік топтың ішінде ең аз рет сайланған мүшелер төрағаға жақын алдыңғы қатарда, ал саясатта ұзақ тәжірибесі барлар артқы қатарда отырады. Әр орындықтың нөмірі мен аты-жөні қара фонға ақ әріптермен жазылған. Кеңесшілер палатасында императордың тақтысы баспалдақтардың үстінде, төрағаның орнының артында орналасқан, ол ашылу салтанатына дайындық үшін алынып тасталады. Императорды Императорлық диетаның ашылу салтанатына шақырудың тарихи дәстүрінің естелігі ретінде, бүгінгі күні де ашылу салтанатына Императорды Кеңесшілер палатасына, Пирлер палатасының мұрагеріне шақырады, онда Император өзінің тақтысынан ашылу мәлімдемесін жасайды. Кеңесшілер палатасында микрофондар тек төраға мен трибунаға арналған, ал Өкілдер палатасында олар дауыс беру нәтижелерін жариялайтын бас хатшыға және процедуралық мәселелерді көтеретін Парламент мүшесіне де беріледі. Қазіргі уақытта Кеңесшілер палатасында 242 мүше бар, бірақ палатада 460 орын бар, өйткені ашылу рәсіміне Өкілдер палатасының мүшелері де қатысады. Дегенмен, орындықтардың саны 722 Парламент мүшесінің барлығын орналастыруға жеткіліксіз, сондықтан ашылу салтанатында Парламент мүшелерін дәліздерде немесе еденнің артқы бөлігінде тұрған күйінде көруге болады. Екі палата да Парламент мүшелеріне жакет пен мүшелік табельсіз кіруге тыйым салады (2005 жылдан бері куәліктер де қабылданады). Бұл ережеге ешқандай ерекшелік жасалмайды; сол кездегі Премьер-министр Такео Фукуда бірде палатаға кіруге тырысқанда табельсізін ұмытып, күзетшілер тоқтатып, Фукуда жақын маңдағы Парламент мүшесі Йоширо Мориден мүшелік табельді асығыс қарызға алғанда мәселе шешілді. Айтқанда, екі палата да мүшелеріне төрағаның рұқсатынсыз шляпа, пальто, шарф киюге, сондай-ақ қолшатыр немесе таяқ алып жүруге тыйым салады. Темекі шегуге де тыйым салынған. Парламент мүшелеріне анықтамалық материалдардан басқа газеттер мен әдебиет оқуға рұқсат етілмейді.

Қоғамдық галерея

Палатаның арт жағында қоғамдық галерея орналасқан, ол физикалық тұрғыдан палатаның бір бөлігі болғанымен, Диетаның ішкі регламентіне сәйкес, бөлек юрисдикция болып есептеледі. Сол регламент бойынша, қоғамдық галереяға келгендерге палатаға кіруге тыйым салынған. Өкілдер палатасының қоғамдық галереясы VIP-терге, дипломаттарға, Мәжіліс палатасының депутаттарына, үкімет қызметкерлеріне, жалпы халыққа және журналистерге арналған орынға бөлінген. Мәжіліс палатасының қоғамдық галереясында императорлық отбасы, VIP-тер, шетелдік дипломаттар, Өкілдер палатасының депутаттары, үкімет қызметкерлері, жалпы халық және журналистер орналасады. Жалпы халыққа арналған орындардың бір бөлігі Диета депутаты шақырған қонақтарға беріледі, ал қалғаны алға келгенге бірінші кезекте беріледі. Қоғамдық галереяға кіру үшін билет болуы міндетті. Газет және жаңалықтар агенттіктерінің тілшілері Диета сессиясының барлық кезеңіне жарамды жетон алады. Қоғамдық галерея төраға белгілеген ішкі ережелерді сақтауға тиіс, ал төраға күзетшілер мен құқық қорғау органдарына галереяда тәртіп сақтауға бұйрық беру құқығын өзінде сақтайды.

Комитеттер

Әрбір палатадағы ең үлкен комитет залы – 1-ші комитет залы, ол тікелей эфир арқылы кеңінен танымал. Бюджет комитетінің, маңызды арнайы комитеттердің және саяси партиялардың пікірсайыстары осы залда өтеді. Сондай-ақ, ант берген және ант бермеген куәларды шақыру рәсімі де осы бөлмеде жүзеге асырылады.