Кіріспе

Грек мифологиясындағы нимфа – мифологиялық тұлға.

Грек мифологиясында Каллисто (/k//ə/'/l//ɪ//s//t//oʊ/; Καλλιστώ) – нимфа немесе Ликаон патшасының қызы; мифтерде бұл егжей-тегжейлі мәліметтер әртүрлі айтылады. Ол Зевске әсер еткен Артемиданың (римдіктер үшін Диана) ізбасарларының бірі деп есептеледі. Каллистоның тарихының көптеген нұсқалары сақталған. Кейбір авторлардың айтуынша, Зевс Каллистоны ұстау үшін Артемиданың кейпін алған, ал ол Зевсті Артемида деп ойлап, онымен бірге болған. Одан кейін ол жүкті болды, және бұл әйелдерге белгілі болған соң, Артемида тобынан қуылды. Содан кейін Зевстің әйелі Гера оны аюға айналдырды, бірақ кейбір нұсқаларда Артемида оған аюдың бейнесін берген. Кейіннен, ол ұлы аң аулап жүргенде өлтірілуге асыққанда, Зевс оны жұлдыздық аспанда Үлкен Аю ("Ұлы Аю") ретінде орналастырды. Ол Зевстен туған Аркадиялықтардың анасы болды. Юпитердің төртінші Галилей серігі және негізгі белдеудегі астероид Каллистоның құрметіне аталған.

Өнер саласында

Каллистоның тарихы кейде классикалық өнерде бейнеленген, онда аюға айналу сәті ең танымал болды. Ренессанстан бастап көптеген маңызды тарихи картиналар, сондай-ақ көптеген кішкентай шкаф картиналары мен кітап иллюстрациялары, көбінесе «Диана мен Каллисто» деп аталады, жүктіліктің ашылуының қайғылы сәтін көрсетеді, құдай және оның нимфалары Овидий айтқандай, көлде шомылып жатқанда. Бұл тақырыптың тартымдылығы, әрине, бірнеше әйелдің топтарын көбінесе жалаңаш түрде көрсету мүмкіндігі болды. Тицианның «Диана мен Каллисто» (1556–1559) картинасы олардың арасындағы ең ұлысы (біріншісі болмаса да) болды және Корнелиус Корттың гравюрасы арқылы жылдам тарады. Мұнда, көптеген келесі суреттердегідей, Диана ашуланып, Каллистоны екі нимфа ұстап тұрғанда, оның үстіндегі қалған киімдерін шешіп жатқан болуы мүмкін. Басқа нұсқаларында Рубенстің картинасы бар, ал Рембрандттың «Диананың нимфаларымен шомылуы, Актеон мен Каллистомен бірге» картинасы бұл сәтті Актеонның келуімен ерекше біріктіреді. Негізгі композиция өте тұрақты. Карло Ридольфи Джорджоне 1510 жылы қайтыс болғанын айтты, бірақ оның Джорджонеге қатысты көптеген атрибуцияларын, қазір жоғалған картиналарға қатысты ғалымдар күмәнмен қарайды. Тициан өзінің композициясын құрғанға дейін, Пальма Веккио мен Доссо Доссидің басқа, азырақ драматикалық жұмыстары бар. Аннибале Карраччидің «Құдайлардың махаббаты» атты туындысында Юнона Дианаға Каллистоны аю түрінде атуға шақырады. Овидий бұл жағдайды Каллистоның жүктілігінің тоғызыншы айында деп көрсетеді, бірақ суреттерде ол көбінесе жүктіліктің соңындағы дөңгелек іші бар күйде бейнеленеді. Діни өнердегі «Қонаққа бару» сияқты, бұл тарих суретте жүктілікті көрсетуді талап ететін тарихи суреттемелердегі ең көп қайталанатн тақырып болды, ал ерте заманғы суретшілер оған әлі де сақтықпен қарады. Дегенмен, оқиғада топтың қалған бөлігі жүктілікті бұрын байқамағаны қажет болды. Каллистоның Зевс/Юпитердің жасырынған күйінде азғырылуы да танымал тақырып болды, көбінесе «Юпитер мен Каллисто» деп аталды; бұл классикалық мифологиядан лесбиялық махаббат туралы ең анық ортақ тақырып болды. Екі ғашық көбінесе бақта қуана құшақтасқан күйде бейнеленеді. Овидий сипаттаған Каллистоның не болып жатқанын түсінгеннен кейін болған зорлық-зомбылық көбінесе көрсетілмейді. 1700 жылға дейінгі нұсқаларда Каллистоның не болып жатқанына күмәнді болуы мүмкін, Рубенстің нұсқаларындағыдай. Ол әсіресе 18 ғасырда танымал болды, онда суреттер еротикалық сипатқа ие болды; Франсуа Буше бірнеше нұсқасын салған. Эсхилдің «Каллисто» трагедиясы жоғалып кетті. Алайда Каллисто барокко дәуірінде Франческо Каваллидің 1651 жылы «Ла Каллисто» шығармасын жазған кезде драмалық дәстүрге қайта оралды.